Trời còn chưa sáng hẳn, người già đã thức dậy nấu cơm, cho gà ăn, dọn dẹp sân vườn. Đợi cháu thức giấc, họ lại đưa cháu đi học. Đến chiều, họ vội vàng đi đón cháu về. Buổi tối, con cái gọi điện về, câu đầu tiên thường là hỏi cháu ăn uống thế nào, đã làm bài tập chưa.
Đến lượt bản thân bị đau lưng, mỏi chân, nhiều khi người già chỉ nói qua loa một câu: “Không sao đâu, vài hôm là khỏi”. Những cảnh sinh hoạt như vậy không hề xa lạ trong một số gia đình ở nông thôn.
Con cái vẫn mua quà cho cha mẹ vào dịp lễ Tết, chuyển tiền cho cha mẹ, nhìn bề ngoài thì cuộc sống không thiếu thốn, thậm chí điều kiện còn tốt hơn trước rất nhiều. Thế nhưng, người già ngày ngày vẫn xoay quanh cháu chắt, ruộng vườn, việc nhà và cuộc sống của con cái, đến tuổi xế chiều vẫn chẳng có mấy thời gian thực sự dành cho mình.
Cách sống “không thiếu ăn thiếu mặc nhưng luôn bị coi là lao động miễn phí của gia đình” được một số người gọi là kiểu “bất hiếu mới” trong các gia đình nông thôn.
Điều khiến người già buồn lòng nhất không phải là thiếu một bữa cơm, cũng chưa chắc là con cái không cho tiền, mà là bản thân đã già rồi nhưng vẫn chưa bao giờ thực sự được “nghỉ hưu”.
Khi việc trông cháu trở thành trách nhiệm đương nhiên
Trong nhiều gia đình nông thôn, cha mẹ giúp con chăm sóc cháu vốn là chuyện thường thấy. Người trẻ phải đi làm, không có ai trông con nên ông bà giúp một tay. Sự hỗ trợ ấy không có gì đáng trách, vấn đề chỉ xuất hiện khi việc “giúp đỡ” dần biến thành điều “đương nhiên phải làm”.
Vợ chồng trẻ đi làm xa, để con ở lại cho ông bà chăm sóc. Một lần trông cháu có thể kéo dài vài năm. Mỗi ngày, ông bà phải thức dậy, nấu cơm, đưa đón cháu theo lịch sinh hoạt của đứa trẻ. Khi sức khỏe còn tốt, họ vẫn có thể gắng gượng. Nhưng một khi huyết áp tăng cao, lưng đau, chân yếu, nhiều người vẫn khó nói ra câu “tôi không trông cháu nữa”.
Họ thương con, hiểu người trẻ kiếm tiền không dễ dàng, lại sợ từ chối sẽ khiến tình cảm gia đình trở nên xa cách. Vì vậy, dù đã mệt mỏi, họ vẫn tiếp tục chịu đựng.
Điều đáng ngại không phải là người thân giúp đỡ nhau, mà là sự hy sinh của một người dần bị coi là nghĩa vụ hiển nhiên.
Người già không chỉ bỏ công sức mà còn có thể phải tiếp tục bỏ tiền túi
Một số người ngoài 60 tuổi vẫn làm ruộng, nuôi gà vịt, chắt chiu từng đồng. Bản thân dùng điện thoại cũ, mặc quần áo lâu năm, khi đau ốm cũng ngần ngại đi khám. Nhưng cháu nhập học, con mua nhà, sửa nhà hay mua xe, họ lại sẵn lòng góp tiền.
Đằng sau đó là quan niệm quen thuộc của nhiều bậc cha mẹ thuộc thế hệ trước: Chỉ cần mình còn khả năng thì vẫn muốn giúp con được chút nào hay chút ấy.
Tuy nhiên, cha mẹ chủ động hỗ trợ và con cái mặc nhiên cho rằng cha mẹ phải chu cấp là hai chuyện khác nhau. Thỉnh thoảng giúp đỡ gia đình là tình thân. Nhưng nếu người đã ngoài 70 tuổi vẫn phải gánh chi phí của cháu chắt, thậm chí liên tục dùng tiền dưỡng già để bù đắp cuộc sống của con cái, sự hỗ trợ ấy rất dễ trở thành gánh nặng.
Tiền tiêu đi còn có thể tích góp lại, nhưng tuổi tác và sức lực thì không thể quay trở về.
Điều khiến người già mệt mỏi hơn cả là không có quyền lựa chọn
Người già ở nông thôn ít khi nói đến ranh giới trong quan hệ gia đình. Họ thường nghĩ rằng đã là người một nhà thì không cần phân chia rạch ròi. Nhưng theo thời gian, nhu cầu của chính họ lại dễ bị xếp xuống cuối cùng.
Con cái có việc, họ phải trông cháu. Nhà có việc đồng áng, họ lại ra tay. Cháu nghỉ học không có ai đón, ông bà tiếp tục lo liệu. Nếu nói mình mệt, đôi khi họ nhận lại câu: “Chẳng phải chỉ trông một đứa trẻ thôi sao?”.
Trong khi đó, việc trông cháu thường đi kèm nấu ăn, giặt giũ, trồng rau, cho gia súc gia cầm ăn và dọn dẹp sân vườn. Sự mệt mỏi không chỉ đến từ công việc mà còn từ cảm giác bản thân đã già nhưng vẫn không thể tự quyết định hôm nay muốn làm gì, ngày mai muốn đi đâu. Ngay cả khi muốn nghỉ ngơi một ngày, họ cũng phải xem trong nhà còn việc gì hay không.
Điều khiến một người mệt mỏi nhất đôi khi không phải là bận rộn, mà là thời gian của chính mình dường như chưa bao giờ thuộc về mình.
Khó khăn của người trẻ cũng là thật, nhưng không thể trở thành gánh nặng vô hạn của cha mẹ
Nếu chỉ đơn giản quy hiện tượng này thành “người trẻ bất hiếu” thì cũng chưa phản ánh hết thực tế. Nhiều người trẻ phải đi làm xa, chịu áp lực tiền nhà, chi phí nuôi dạy con và sinh hoạt. Thuê người chăm trẻ lâu dài không rẻ, còn nếu một người nghỉ làm thì gia đình mất đi một nguồn thu nhập. Khi cha mẹ vẫn khỏe, ông bà tự nhiên trở thành lựa chọn đầu tiên.
Vấn đề nằm ở chỗ sự giúp đỡ ban đầu có thể kéo dài hết năm này sang năm khác. Lúc đầu chỉ nhờ trông cháu vài tháng, sau đó thành vài năm; ban đầu chỉ đưa đón trẻ, về sau ông bà đảm nhận luôn nấu nướng, làm việc nhà. Con cái từng hỏi cha mẹ có mệt không, nhưng rồi cả hai phía dần quen với cách sắp xếp ấy.
Nhiều nỗi ấm ức trong gia đình không xuất hiện đột ngột. Chúng giống như một hạt cát lọt vào giày, lúc đầu chẳng đáng kể, nhưng đi hết ngày này qua ngày khác, chỗ đau ngày càng rõ rệt.
Người trẻ có áp lực của người trẻ, người già cũng có cuộc sống tuổi già của mình. Khó khăn của cả hai thế hệ đều là thật, nhưng khó khăn của người trẻ không thể mãi trở thành nhiệm vụ mà cha mẹ phải gánh vác trong những năm tháng cuối đời.
Điều người già mong muốn đôi khi không hề đắt đỏ
Nhiều người già ở nông thôn không có nhu cầu tiêu dùng quá cao. Họ quen sống trong ngôi nhà cũ, trồng ít rau trong sân, trò chuyện với hàng xóm. Điều họ mong muốn có khi không phải quần áo mới hay đồ ăn ngon, mà chỉ là lúc bị bệnh có người hỏi han, khi gia đình có việc được hỏi ý kiến, hoặc con cái chịu ngồi xuống ăn cùng một bữa cơm.
Có những người con gửi tiền cho cha mẹ đều đặn nhưng hiếm khi ngồi nghe cha mẹ nói chuyện. Cũng có những cuộc gọi chỉ vội vàng vài câu: “Con đang bận, hôm khác nói tiếp”.
Điều kiện vật chất tốt hơn không có nghĩa nhu cầu tình cảm của người già cũng biến mất. Tiền có thể mua được nhiều thứ, nhưng không thể thay thế sự quan tâm và thời gian mà con cái dành cho cha mẹ.
Cha mẹ sẵn lòng trông cháu không có nghĩa họ bắt buộc phải làm việc đó. Cha mẹ hỗ trợ tài chính không có nghĩa tiền của họ đương nhiên thuộc về thế hệ sau. Và khi cha mẹ nói “không mệt”, cũng không có nghĩa cơ thể họ thực sự chịu đựng được.
Đánh giá một gia đình có hiếu thuận hay không, không thể chỉ nhìn vào số tiền con cái gửi về hay những món quà mang đến mỗi dịp Tết. Người già có được tôn trọng không, có quyền quyết định cuộc sống của mình không, có người quan tâm đến việc họ mệt mỏi thế nào không, những điều tưởng như nhỏ nhặt ấy mới phản ánh phần nào sự ấm áp trong một gia đình.
Điều quý giá nhất trong gia đình là mọi người có thể giúp đỡ nhau khi khó khăn. Nhưng sự giúp đỡ ấy phải có tính hai chiều. Nếu chỉ người già liên tục cho đi, còn người trẻ không ngừng nhận lấy, những ấm ức sẽ dần tích tụ, dù tình thân sâu đậm đến đâu.
Khi về già, điều người ta mong muốn chưa chắc là một cuộc sống sung túc, đủ đầy. Đôi khi, họ chỉ muốn được sống theo nhịp điệu của riêng mình thêm vài năm, thay vì vừa nuôi con khôn lớn đã lập tức tiếp tục nuôi cháu.
Cha mẹ có thể giúp đỡ con cái là tình nghĩa. Nhưng để cha mẹ khi về già có thể an tâm sống cuộc đời của chính mình mới là điều khiến một gia đình thực sự bình yên.
Nếu người già trong gia đình đã ngoài 60, ngoài 70 tuổi mà ngày nào cũng tất bật vì cháu chắt, việc nhà và con cái, đó là sự hỗ trợ bình thường giữa các thành viên hay đã trở thành một gánh nặng khác?
Hiểu Đan (Theo Sohu)
