Bóng tối phía sau viên thuốc màu xanh
Từ một “cứu cánh” giúp đi vào giấc ngủ, thuốc ngủ dần trở thành thứ mà bà H. không thể thiếu mỗi đêm. Việc tự tăng liều và sử dụng kéo dài khiến người phụ nữ 63 tuổi rơi vào tình trạng lệ thuộc thuốc, kèm nguy cơ té ngã, chấn thương.
ThS.BSNT Nguyễn Trọng Quân, giảng viên Bộ môn Tâm thần và Tâm lý học Lâm sàng, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết đây là một trong những tình huống cần đặc biệt lưu ý khi người bệnh tự sử dụng thuốc điều trị mất ngủ trong thời gian dài.
Bà H., 63 tuổi, giáo viên nghỉ hưu, bắt đầu gặp tình trạng mất ngủ kéo dài từ những năm tiền mãn kinh. Những đêm thường xuyên thức trắng khiến bà mệt mỏi, cáu gắt, đồng thời lo nghĩ nhiều hơn.
Trong một lần được người quen giới thiệu loại “thuốc ngủ màu xanh” có tác dụng nhanh, bà tìm đến hiệu thuốc và dễ dàng mua được zopiclone 7,5 mg. Ngay trong đêm đầu tiên, bà chỉ uống nửa viên và sau khoảng 30 phút đã có thể đi vào giấc ngủ.
Sáng hôm sau, bà nhận thấy miệng đắng, có cảm giác như vị kim loại. Đây là một tác dụng không mong muốn khá đặc trưng của zopiclone. Tuy nhiên, vì thuốc giúp bà ngủ được sau nhiều đêm mất ngủ, bà cho rằng cảm giác đắng miệng không đáng ngại. “Từ đó, viên thuốc màu xanh trở thành vật quen thuộc trên đầu giường”, bác sĩ Nguyễn Trọng Quân chia sẻ.
Sau một thời gian sử dụng, nửa viên thuốc không còn mang lại hiệu quả như trước. Bà H. bắt đầu tăng lên một viên. Có những đêm, bà phải uống tới 1,5 viên, tương đương 11,25 mg, mới cảm thấy buồn ngủ.
Tự tăng liều thuốc ngủ, người phụ nữ nhận “trái đắng”. Ảnh minh họa/BSCC
Theo bác sĩ Nguyễn Trọng Quân, đây có thể là biểu hiện của tình trạng dung nạp thuốc, khi liều dùng trước đó dần giảm hiệu quả, khiến người sử dụng có xu hướng tự tăng liều. Tuy nhiên, liều thuốc cao hơn không đồng nghĩa với một giấc ngủ tốt hơn.
Bà H. bắt đầu thường xuyên tỉnh giấc vào khoảng 2-3h sáng, gặp ác mộng. Ban ngày, bà rơi vào trạng thái lờ đờ, chếnh choáng, giảm khả năng tập trung và hay quên.
Những biểu hiện này ảnh hưởng ngày càng rõ đến sinh hoạt hằng ngày, nhưng bà vẫn tiếp tục sử dụng thuốc vì lo rằng nếu không uống sẽ không thể ngủ.
Một đêm, bà H. tỉnh giấc và đi vào nhà vệ sinh. Khi đó, tác dụng an thần của thuốc vẫn còn khiến bà mất thăng bằng. Bà trượt chân, ngã xuống nền gạch và phải nhập viện do tổn thương vùng xương chậu.
Tác hại của việc lạm dụng thuốc
Theo bác sĩ, ở người cao tuổi, nguy cơ buồn ngủ tồn dư, chóng mặt, giảm khả năng phối hợp vận động sau khi sử dụng thuốc ngủ là vấn đề cần đặc biệt lưu ý. Những yếu tố này có thể làm tăng nguy cơ té ngã, từ đó dẫn đến gãy xương hoặc các chấn thương khác.
Tuy nhiên, vấn đề của bà H. không chỉ dừng lại ở một cú ngã.
Khi được hội chẩn chuyên khoa tâm thần, các bác sĩ xác định bà đã sử dụng zopiclone kéo dài khoảng 2 năm, tự tăng liều và xuất hiện tình trạng lệ thuộc thuốc.
Mỗi khi giảm thuốc, tình trạng mất ngủ của bà trở nên dữ dội. Bên cạnh đó, bà xuất hiện bồn chồn, lo âu, hồi hộp, tim đập nhanh. Đây là những biểu hiện có thể gặp trong hội chứng cai khi người bệnh đã sử dụng thuốc kéo dài và hình thành sự lệ thuộc.
Theo bác sĩ Nguyễn Trọng Quân, zopiclone có thể là thuốc điều trị mất ngủ hiệu quả khi được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều và trong thời gian phù hợp. Tuy nhiên, đây không phải loại thuốc người bệnh nên tự mua, tự điều chỉnh liều hoặc sử dụng kéo dài trong nhiều tháng, nhiều năm.
ThS.BSNT Nguyễn Trọng Quân tư vấn cho bệnh nhân. Ảnh: BSCC
Đặc biệt, với những người đã sử dụng thuốc trong thời gian dài, việc tự ý ngừng thuốc đột ngột cũng có thể làm xuất hiện các triệu chứng khó chịu, trong đó có tình trạng mất ngủ trở lại, lo âu, bồn chồn và các biểu hiện khác của hội chứng cai.
Vì vậy, khi gặp tình trạng mất ngủ kéo dài, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân, thay vì chỉ tìm cách đưa mình vào giấc ngủ bằng thuốc.
Trong trường hợp đã sử dụng thuốc ngủ kéo dài, người bệnh cũng cần được bác sĩ đánh giá và xây dựng kế hoạch giảm thuốc phù hợp, thay vì tự ý tăng hoặc dừng thuốc.
"Một viên thuốc có thể giúp một người ngủ được trong một đêm. Nhưng để có một giấc ngủ an toàn và bền vững, việc điều trị cần hướng đến nguyên nhân gây mất ngủ và được thực hiện dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa", BS Quân cho hay.
