Có khoảng 92% người được khảo sát chưa từng nộp hồ sơ mua nhà ở xã hội dù có nhu cầu. Đây là thông tin tại hội thảo Nghiên cứu phát triển chính sách tạo lập thị trường nhà ở xã hội tại Việt Nam được báo VietNamNet dẫn lại.
Ảnh tòa nhà D2 tại một dự án nhà ở xã hội ở xã Vĩnh Lộc, TP.HCM - Ảnh: CÔNG TRIỆU/ Theo báo Tuổi trẻ.
Cụ thể, tại hội thảo này, PGS.TS Hoàng Công Gia Khánh, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Luật (ĐHQG TPHCM), cho rằng phát triển nhà ở xã hội là bài toán phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp giữa kinh tế, doanh nghiệp và Nhà nước.
Theo ông Khánh, cần mở rộng cách tiếp cận từ “nhà ở xã hội” sang “nhà ở vừa túi tiền”, bởi thị trường đang có khoảng trống giữa người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội và người có khả năng mua nhà thương mại. Đây chủ yếu là người trẻ, công nhân, viên chức và các gia đình có thu nhập trung bình.
Cung cấp số liệu định lượng, PGS.TS Trần Thị Hồng Liên dựa trên số liệu của Tổng cục Thống kê (GSO) năm 2024 và tỷ lệ đô thị hóa do Bộ Xây dựng công bố để ước tính cả nước có khoảng 7,04 triệu hộ gia đình có nhu cầu nhà ở xã hội xét theo khả năng kinh tế.
Sau khi tính theo cơ cấu thu nhập và tỷ lệ hộ đô thị, tổng cầu thực tế được ước tính còn khoảng 3,12 triệu hộ, tương ứng nhu cầu khoảng 3,12 triệu căn và 155,94 triệu m2 sàn.
Đáng chú ý, 92% người được khảo sát chưa từng nộp hồ sơ mua nhà ở xã hội dù có nhu cầu. Theo bà Liên, nguyên nhân là do tâm lý ngại thủ tục phức tạp, cơ hội được duyệt thấp. Cảm nhận về tính khả thi của quy trình xét duyệt thậm chí tác động đến ý định mua mạnh hơn yếu tố giá.
“Không phải họ thờ ơ mà vì gặp rào cản tâm lý, cảm thấy việc tiếp cận nhà ở xã hội quá khó khăn nên chưa bắt đầu”, bà nói.
Bà Liên nhận định, chính sách không chỉ cần được ban hành mà phải giúp người dân cảm thấy có thể tiếp cận và sử dụng. Vì vậy, cần tăng cường truyền thông để họ hiểu rõ quyền lợi, điều kiện và khả năng tiếp cận nhà ở xã hội.
Ở phía cung, PGS.TS Trần Thị Hồng Liên xác định 5 nhóm chủ thể phát triển nhà ở xã hội gồm doanh nghiệp nhà nước và công ích, tập đoàn bất động sản tư nhân lớn, doanh nghiệp địa phương vừa và nhỏ, chủ đầu tư khu công nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, không nhóm nào có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu.
Liên quan đến nội dung này, báo Tuổi trẻ ghi nhận một số ý kiến. Chị Nguyễn Thị Mai (29 tuổi, công nhân may) ở Khu công nghiệp VSIP, TP.HCM kể, nhiều đồng nghiệp làm công nhân cũng từng đi nộp hồ sơ nhưng cứ bị trả về vì thiếu xác nhận thu nhập, xác nhận chưa có nhà hay giấy tờ con cái. "Làm công nhân, nghỉ bữa nào là mất tiền bữa đó, nên dù rất muốn nhưng chưa ai dám đi làm lại".
Anh Trần Văn Nam (31 tuổi, nhân viên IT tại TP.HCM) chia sẻ hai vợ chồng tích lũy được gần 400 triệu đồng. Với thu nhập dưới 40 triệu đồng/tháng, hai vợ chồng nhắm đến căn hộ nhà ở xã hội khoảng 800 triệu đến 1 tỉ đồng để vay thêm ngân hàng. Thế nhưng hành trình tìm nhà lại đụng phải bức tường thông tin mù mờ.
"Tìm trên mạng toàn gặp cò đất rao chênh giá, hoặc các hội nhóm chỉ nhau làm dịch vụ 'bao đậu' hồ sơ với chi phí vài chục triệu đồng. Trang web chính thức thì thông tin mở bán rất thưa thớt. Thấy rủi ro quá nên tôi đành gác lại, chấp nhận tiếp tục ở thuê", anh Nam kể.
Vẫn theo báo Tuổi trẻ, thực tế, có 41% người dân tìm kiếm thông tin qua Internet và 28% hỏi qua người thân, bạn bè, trong khi kênh báo chí, truyền hình hay cổng thông tin chính thức chỉ chiếm 2%. Sự thiếu vắng thông tin minh bạch khiến 4,6% người từng nộp hồ sơ rơi vào cảnh "mất hút" thông tin, không hề nhận được phản hồi. Chính sự mù mờ này tạo ra "chi phí tâm lý" lớn, khiến người dân mặc định thủ tục rất khó khăn và tự từ bỏ cơ hội ngay từ đầu.
Bên cạnh câu chuyện giấy tờ, người trẻ khi tính chuyện mua nhà ở xã hội còn sợ mua phải dự án bị "bỏ rơi" về hạ tầng. Chị Lê Thị Thuận (34 tuổi, ngụ tại TP.HCM) chia sẻ từng tham quan một dự án nhà ở xã hội giáp ranh thành phố. Giá căn hộ ở đây khá rẻ nhưng quanh dự án chỉ là đồng trống, thiếu trường mầm non, chợ và trạm y tế.
"Hai vợ chồng đi làm trong trung tâm mất hơn một tiếng. Chuyển về đây thì tiền xăng xe, gửi con bên ngoài còn tốn hơn tiền thuê trọ gần công ty. Mua nhà là để an cư chứ không phải chỉ mua bốn bức tường để chui ra chui vào", chị Thuận thẳng thắn.
Khảo sát ghi nhận ngoài giá bán, người mua đặc biệt chú trọng hệ sinh thái tiện ích thiết yếu gồm mua sắm (20%), giáo dục (18%), y tế (9%) và giao thông (8%).
Báo Tuổi trẻ cũng cho rằng, để giải bài toán "nghẽn" tiếp cận nhà ở xã hội, các chuyên gia đề xuất giải pháp cốt lõi là chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy lấy người dân làm trung tâm.
Theo đó, chính sách cần hỗ trợ xuyên suốt toàn bộ hành trình của người mua: từ lúc tìm kiếm thông tin, kiểm tra điều kiện, chuẩn bị hồ sơ đến khi nhận nhà. Các cơ quan quản lý cần sớm ban hành cổng thông tin tập trung, tích hợp công cụ điện tử cho phép người dân tự đánh giá điều kiện thụ hưởng trước khi nộp hồ sơ, giúp giảm thiểu thời gian và áp lực tâm lý.
Về phía thực thi thủ tục, các doanh nghiệp kiến nghị áp dụng cơ chế một cửa liên thông và "luồng xanh" dành riêng cho dự án nhà ở xã hội. Việc thẩm định hồ sơ cần diễn ra đồng thời giữa các phòng ban chuyên môn, công khai tiến độ xử lý để rút ngắn tối đa chi phí chờ đợi.
