Thế giới đại dương vô số những điều kỳ bí, và trong số hàng trăm loài cá mập được biết đến trên toàn cầu, có một sinh vật được giới nghiên cứu mệnh danh là loài cá mập bí ẩn nhất. Đó chính là cá mập sáu mang mũi cùn, mang danh pháp khoa học là Hexanchus griseus. Sinh vật này không chỉ nổi bật với sáu khe mang thay vì năm khe như các loài cá mập thông thường, mà còn nắm giữ một lịch sử tiến hóa vô cùng đáng kinh ngạc.
Ngược dòng thời gian về kỷ Trias cách đây khoảng 200 triệu năm, khi những con khủng long đầu tiên bắt đầu lang thang trên Trái Đất, tổ tiên của cá mập sáu mang mũi cùn đã bơi lội dưới các đại dương. Đáng ngạc nhiên hơn, các bằng chứng cổ sinh vật học cho thấy hình dáng của chúng dường như bị thời gian bỏ quên, bởi gần như không có bất kỳ sự thay đổi nào cho đến tận ngày nay.
Việc xác định ngoại hình của một loài cá mập cổ đại vốn là bài toán khó do khung xương chủ yếu làm bằng sụn, rất hiếm khi hóa thạch. Thông thường, các nhà khoa học chỉ tìm thấy hóa thạch răng tráng men cứng cáp. Tuy nhiên, dưới một số điều kiện địa chất đặc thù như môi trường thiếu oxy hoặc sự hiện diện của khoáng chất phốt phát, cấu trúc sụn và thậm chí cả dấu ấn da của loài này đã được bảo tồn nguyên vẹn.
Bằng cách sử dụng phương pháp giải phẫu so sánh phần hộp sọ và khu vực mang giữa hóa thạch cổ xưa và các cá thể hiện đại, giới khảo cổ đã khẳng định được sự nguyên thủy hiếm có của loài vật này.
Về mặt hình thái, cá mập sáu mang mũi cùn sở hữu ngoại hình khác biệt với một thân hình nhăn nheo và trông có vẻ khá nặng nề, thiếu đi sự sắc sảo, lanh lẹ thường thấy ở các loài sát thủ đại dương khác. Cơ thể chúng mang sắc xám, xanh ô liu hoặc nâu với phần bụng nhạt màu hơn, điểm xuyết một sọc sáng màu dọc theo hai bên sườn.
Điểm nhấn đặc biệt nhất trên khuôn mặt rộng và phẳng của chúng là đôi mắt to phát ra ánh sáng màu xanh ngọc lục bảo rực rỡ. Đuôi của chúng ngắn và mập mạp, cùng với vây lưng đơn nằm lùi hẳn về phía sau. Hàm dưới của sinh vật này được trang bị sáu chiếc răng cưa rộng mỗi bên, trong khi hàm trên chứa chín chiếc răng cưa đơn nhỏ hơn. Cá thể lớn nhất từng được ghi nhận là một con đực nặng 590 kg và có chiều dài lên tới 4.8 mét.
Dù hiếm khi được nhìn thấy, cá mập sáu mang mũi cùn lại sở hữu phạm vi phân bố rộng rãi bậc nhất thế giới, bao phủ khắp các vùng biển ôn đới và nhiệt đới. Ban ngày, chúng ẩn mình ở độ sâu lên đến 3000 mét tại các thềm lục địa và sườn dốc ngầm, nhưng khi màn đêm buông xuống, những bóng ma này sẽ lẳng lặng di chuyển lên gần mặt nước để săn mồi.
Điều khiến giới khoa học vô cùng bối rối là sự mâu thuẫn giữa tốc độ di chuyển cực kỳ chậm chạp và danh sách con mồi của chúng. Dữ liệu từ việc phân tích dạ dày cho thấy loài cá mập này đã tiêu thụ một lượng lớn các loài sinh vật bơi với tốc độ chóng mặt, điển hình như cá nục heo cờ - loài cá viễn dương có khả năng bứt tốc đạt 92 km mỗi giờ.
Ngoài ra, thực đơn của chúng còn bao gồm cá cờ, cá bơn, cá tuyết, cá mút đá, cá đuối và cả các loài cá mập nhỏ hơn như cá nhám gai. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào một kẻ săn mồi chậm chạp lại có thể bắt được những con mồi siêu tốc độ này. Giả thuyết hợp lý nhất được các nhà khoa học đưa ra là chúng sử dụng chiến thuật phục kích ở cự ly cực gần, tận dụng cấu trúc hàm răng đặc biệt để ghim chặt con mồi chỉ bằng một cú ngoạm chớp nhoáng.
Trong chu kỳ sinh sản, cá mập sáu mang mũi cùn thể hiện sự sinh sôi đáng kinh ngạc. Trứng được thụ tinh và ấp ngay bên trong cơ thể con cái cho đến khi phôi thai phát triển hoàn thiện. Một lứa đẻ của loài này có thể cho ra đời từ 22 đến 108 cá con, mỗi con sơ sinh đã đạt chiều dài từ 60 đến 75 cm.
Dù vậy, những bí ẩn về tập tính giao phối của chúng vẫn chưa được giải mã hoàn toàn, giới nghiên cứu chỉ suy đoán rằng những vết sẹo xuất hiện theo mùa trên cơ thể cá cái là dấu vết do cá đực cắn vào vây và hông trong lúc giao cấu. Hơn nữa, mặc dù có kích thước khổng lồ và tuổi thọ trung bình lên đến 80 năm, loài cá mập này vẫn chưa phải là bá chủ tuyệt đối của đại dương, chúng vẫn có thể trở thành con mồi cho sư tử biển Steller, cá voi sát thủ hoặc cá mập trắng lớn.
Trong mối quan hệ với con người, cá mập sáu mang mũi cùn tỏ ra khá vô hại. Hồ sơ lưu trữ từ thế kỷ 16 chưa từng ghi nhận bất kỳ cuộc tấn công chủ động nào từ chúng. Chúng không e sợ các thợ lặn nhưng lại cực kỳ chán ghét việc bị bao vây hay chạm vào. Nếu có người cố tình tiến lại gần, chúng sẽ lập tức bơi lặn xuống khu vực nước sâu hơn để tránh né.
Đáng chú ý, tất cả các sự cố gây thương tích cho con người đều bắt nguồn từ việc các thợ lặn chủ động chạm vào hoặc khi chúng bị ngư dân kéo lên, buộc sinh vật này phải cắn trả để tự vệ. Do đó, các chuyên gia cảnh báo rằng sự tôn trọng không gian cá nhân là quy tắc sinh tồn tối quan trọng khi đối mặt với loài cá mập bí ẩn bậc nhất thế giới này.
Tham khảo: Zhihu
Đức Khương
