Từng là loài động vật khổng lồ hiện diện ở vùng sông nước phía Nam
Với thân hình đồ sộ, bộ hàm khỏe và khả năng thích nghi đặc biệt ở cả vùng nước mặn, nước lợ lẫn nước ngọt, loài động vật này từng là một trong những sinh vật gây ấn tượng mạnh tại các vùng đất ngập nước của Việt Nam.
Đó là cá sấu hoa cà, còn được gọi là cá sấu nước mặn hoặc cá sấu cửa sông, có tên khoa học là Crocodylus porosus. Đây là loài bò sát lớn nhất còn sống trên thế giới. Theo dữ liệu của CrocAttack, nền tảng thông tin về cá sấu do chuyên gia Brandon Sideleau điều hành, cá sấu hoa cà đực thường dài khoảng 4-4,5m; cá thể lớn nhất được xác nhận đạt 6,2m, trong khi ngưỡng 7m được nhắc đến như mức tối đa nghi nhận.
Loài động vật này từng là một trong những sinh vật gây ấn tượng mạnh tại các vùng đất ngập nước của Việt Nam. (Ảnh: Wikipedia)
Không chỉ nổi bật vì kích thước, cá sấu hoa cà còn có vùng sinh sống rất đặc biệt. Chúng có thể hiện diện tại cửa sông, rừng ngập mặn, đầm phá, vùng sông thấp và thậm chí di chuyển qua các vùng biển ven bờ.
Tại Việt Nam, cơ sở dữ liệu Danh lục Đỏ Việt Nam cho biết loài động vật này từng được ghi nhận ở khu vực cửa sông Cần Giờ, vùng biển Côn Đảo và đảo Phú Quốc. Các tài liệu trước đó cũng đề cập phạm vi phân bố tự nhiên của cá sấu hoa cà kéo dài từ Vũng Tàu - Cần Giờ tới vùng biển Kiên Giang, Phú Quốc và Côn Đảo.
Sự xuất hiện của loài bò sát khổng lồ này cho thấy hệ sinh thái cửa sông, rừng ngập mặn và vùng biển đảo phía Nam Việt Nam từng là nơi cư trú của những động vật săn mồi có kích thước đặc biệt lớn.
Ghi nhận cuối cùng tại Phú Quốc và sự thật đầy tiếc nuối
Theo thông tin được dẫn từ Sách Đỏ Việt Nam 2024, ghi nhận gần đây nhất về cá sấu hoa cà trong tự nhiên tại nước ta là ở đảo Phú Quốc vào năm 1994. Tuy nhiên, ghi nhận này không có mẫu vật đi kèm để kiểm chứng.
Từ sau thời điểm đó, loài động vật khổng lồ này không còn được ghi nhận lại trong môi trường tự nhiên ở Việt Nam.
Trong bản cập nhật Sách Đỏ Việt Nam 2024, cá sấu hoa cà được xếp ở mức EW - tuyệt chủng ngoài tự nhiên tại Việt Nam. Đây cũng là một trong 5 loài động vật được xác định đã tuyệt chủng hoặc tuyệt chủng ngoài tự nhiên ở nước ta trong lần cập nhật mới nhất, bên cạnh hươu sao, tê giác Java một sừng, gà lôi lam mào trắng và rùa ba-ta-gua miền Nam.
Theo thông tin được dẫn từ Sách Đỏ Việt Nam 2024, ghi nhận gần đây nhất về cá sấu hoa cà trong tự nhiên tại nước ta là ở đảo Phú Quốc vào năm 1994. (Ảnh: YouTube)
Một nghiên cứu về lịch sử phân bố của cá sấu nước mặn tại Việt Nam, do các chuyên gia Brandon Sideleau và Nguyễn Minh Hiếu thực hiện, từng cho thấy loài này hiện diện trong quá khứ ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, Phú Quốc, Côn Đảo, hạ lưu sông Đồng Nai, TP.HCM và Vũng Tàu.
Các ghi chép lịch sử cũng từng đề cập tới sự hiện diện của cá sấu lớn tại vùng Rừng Sác, nay thuộc Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ. Điều đó cho thấy, trong quá khứ, loài động vật này từng sống khá gần những khu vực đông dân cư của miền Nam.
Theo các tài liệu bảo tồn, nguyên nhân chính khiến cá sấu hoa cà biến mất khỏi tự nhiên tại Việt Nam là tình trạng săn bắt kéo dài để lấy thịt và da. Bên cạnh đó, sự thay đổi của môi trường sống, đặc biệt tại các vùng đất ngập nước và rừng ngập mặn, cũng gây thêm sức ép lên quần thể vốn đã suy giảm.
Vẫn còn cá thể được nuôi giữ tại Việt Nam
Dù không còn được ghi nhận ngoài tự nhiên, cá sấu hoa cà chưa hoàn toàn biến mất khỏi Việt Nam. Một số cá thể vẫn được lưu giữ, chăm sóc trong điều kiện nuôi dưỡng nhằm phục vụ nghiên cứu, giáo dục và bảo tồn nguồn gen.
Tháng 1/2020, Viện Hải dương học tại Nha Trang, Khánh Hòa tiếp nhận 2 cá thể cá sấu hoa cà do một đơn vị tại TP.HCM trao tặng. Sau khi tiếp nhận, hai cá thể được đưa vào khu vực rừng ngập mặn nhân tạo của viện để nuôi dưỡng.
Trước đó, Bảo tàng Hải dương học cũng từng thông tin đang nuôi giữ 4 cá thể cá sấu hoa cà chưa trưởng thành được trao tặng từ Công viên Đầm Sen, TP.HCM. Những cá thể này giúp công chúng có cơ hội quan sát một loài động vật từng hiện diện trong tự nhiên Việt Nam nhưng nay đã trở nên vô cùng hiếm hoi.
Dù không còn được ghi nhận ngoài tự nhiên, cá sấu hoa cà chưa hoàn toàn biến mất khỏi Việt Nam. (Ảnh:
Trên phạm vi toàn cầu, cá sấu hoa cà vẫn còn phân bố ở một số quốc gia như Australia, Indonesia, Papua New Guinea, Malaysia, Ấn Độ và Philippines. IUCN hiện xếp loài này ở mức Ít quan tâm do vẫn còn những quần thể ổn định tại một số khu vực.
Thế nhưng, với Việt Nam, câu chuyện hoàn toàn khác. Một loài động vật khổng lồ từng xuất hiện ở Phú Quốc, Cần Giờ và Côn Đảo nay đã không còn dấu vết được xác nhận ngoài tự nhiên.
Sự biến mất của cá sấu hoa cà là lời cảnh báo đầy tiếc nuối: ngay cả những loài động vật săn mồi to lớn, từng đứng ở vị trí hàng đầu trong hệ sinh thái, cũng có thể rời khỏi thiên nhiên vĩnh viễn nếu bị săn bắt quá mức và không còn đủ nơi trú ngụ an toàn.
Nguyệt Phạm (Theo VAST, Báo Khánh Hòa, IUCN)
