Có một nghịch lý khá thú vị với vải thiều: ở Việt Nam, có thời điểm giá chỉ còn hơn chục nghìn một cân, thậm chí nhiều loại rơi xuống dưới 10.000 đồng/kg, nhưng khi xuất ngoại, đặc biệt là sang Nhật Bản, lại được xem như một món quà biếu sang trọng. Thậm chí, đã từng có lúc người dân Thủ đô phải “giải cứu” vải thiều Bắc Giang. Các điểm bán lưu động mỗi ngày tiêu thụ tới vài tấn, người mua xếp hàng dài, đến đúng khung giờ để mua vải. Không chỉ vì muốn ủng hộ nông dân, mà còn bởi vải đầu mùa ngon, giá rẻ nên ai cũng tranh thủ mua vài cân, thậm chí 5-10kg mỗi lần.
Ngay tại các “thủ phủ” như Lục Ngạn hay Chũ, giá vải đầu vụ 2025 từng ở mức 35.000 - 40.000 đồng/kg, nhưng chỉ sau đó không lâu đã giảm mạnh, có nơi sụt tới 50%.
Trong khi đó, tại Nhật Bản, vải thiều lại có một số phận hoàn toàn khác. Những chùm vải được đóng hộp chỉn chu, bày bán trong siêu thị với giá lên tới khoảng 1.800 yên/kg (tương đương hơn 300.000 đồng/kg),cao gấp hàng chục lần so với trong nước và không phải lúc nào cũng có sẵn để mua. Sự chênh lệch này khiến nhiều người không khỏi bất ngờ: thứ quả bán vội ngoài chợ, khi bước ra thị trường quốc tế lại trở thành hàng tuyển được săn đón.
Không đơn thuần là một loại trái cây giải nhiệt mùa hè, vải thiều Việt Nam đang khẳng định vị thế là một "siêu thực phẩm" trên bản đồ ẩm thực thế giới. Với hàm lượng dinh dưỡng vượt trội và quy trình kiểm soát khắt khe bậc nhất, loại quả từng bị coi là rẻ rực ở quê nhà nay đã lột xác thành mặt hàng xa xỉ tại thị trường Nhật Bản với mức giá cao gấp hàng chục lần. Đằng sau con số 300-500.000 đồng mỗi ký không chỉ là câu chuyện về thị trường, mà là hành trình 5 năm chinh phục những tiêu chuẩn kỹ thuật khắc nghiệt để bảo chứng cho chất lượng triệu đô.
Hàm lượng dinh dưỡng "vàng" ẩn giấu trong lớp vỏ đỏ rực
Nghịch lý về giá tại thị trường Nhật Bản thực tế được xây dựng dựa trên giá trị dinh dưỡng phong phú mà ít loại trái cây nào có được. Theo dữ liệu từ Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, vải thiều chứa tới 82% là nước và 16,5% carbohydrate, đặc biệt giàu chất xơ cùng tổ hợp vitamin C, B, E và các khoáng chất thiết yếu như kẽm, sắt, magie.
Đáng chú ý, mỗi 100g vải thiều cung cấp khoảng 71.5mg vitamin C, con số này gần như đáp ứng trọn vẹn nhu cầu khuyến nghị mỗi ngày của một người trưởng thành. Không chỉ vậy, các nghiên cứu y khoa còn chỉ ra rằng vải thiều chứa hàm lượng polyphenol cao, một hợp chất chống oxy hóa mạnh mẽ giúp bảo vệ gan và tuyến tụy. Tại Nhật Bản, Hiệp hội nhập khẩu hoa quả thậm chí còn giới thiệu loại quả này như một nguồn cung cấp axit folic dồi dào, cực kỳ có lợi cho phụ nữ mang thai và người thiếu máu, giúp tăng cường hệ miễn dịch một cách tự nhiên.
Cuộc marathon kỹ thuật kéo dài 5 năm để tiến vào "thị trường khó tính"
Mức giá "trên trời" tại xứ sở hoa anh đào là kết quả của một quá trình đàm phán kỹ thuật bền bỉ và nghẹt thở. Từ năm 2014, Cục Bảo vệ thực vật đã bắt đầu những bước đi đầu tiên trong việc đưa vải thiều sang Nhật. Phải mất tới hơn 5 năm đấu trí và hoàn thiện quy trình, đến cuối năm 2019, Bộ Nông Lâm Ngư nghiệp Nhật Bản mới chính thức gật đầu cho vải thiều tươi Việt Nam với những điều kiện kiểm dịch thực vật chặt chẽ chưa từng có.
Việc Nhật Bản chỉ đáp ứng được khoảng 5% nhu cầu tiêu thụ trong nước do điều kiện khí hậu không phù hợp đã mở ra cơ hội vàng cho đặc sản Việt. Tuy nhiên, để hiện diện được trên kệ siêu thị AEON hay các chuỗi bán lẻ cao cấp, mỗi quả vải phải trải qua một cuộc tuyển chọn gắt gao như thi hoa hậu.
Bên cạnh đó, việc vận chuyển hoàn toàn bằng đường hàng không kết hợp với công nghệ bảo quản mới giúp giữ nguyên màu sắc rực rỡ và hương vị mọng nước đã đẩy chi phí lên cao. Tuy nhiên, thực khách quốc tế vẫn sẵn lòng chi trả số tiền lớn để nhận lại sự an tâm tuyệt đối về chất lượng và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật được kiểm soát ở mức bằng không.
Tương lai xa hơn của "vị thế nông sản Việt"
Sức hút của quả vải tại Nhật Bản không chỉ dừng lại ở trái cây tươi. Hiện nay, các doanh nghiệp hàng đầu từ Nhật Bản đã bắt đầu khảo sát vùng trồng tại Bắc Giang và Hải Dương để chuyển giao công nghệ lên men vải thiều thành thức uống bổ dưỡng, sấy khô cao cấp và thậm chí là ứng dụng trong ngành mỹ phẩm làm đẹp.
Việc vải thiều Việt Nam trở thành đề tài thảo luận phổ biến trước các cuộc họp kinh doanh tại Nhật Bản đã khẳng định một bài học đắt giá về chuỗi giá trị. Khi một sản phẩm nông sản được đầu tư bài bản, chọn lọc kỹ lưỡng và có chứng nhận quốc tế, nó không còn là một loại quả bình dân mà trở thành một đại sứ văn hóa, mang lại niềm tự hào và giá trị kinh tế bền vững cho người nông dân Việt Nam trên trường quốc tế.
Bích Ngọc
