Đó là rau tề thái.
Rau tề thái (còn gọi là rau tề, cải túi, địa mễ thái) có tên khoa học là Capsella bursa-pastoris, thuộc họ Cải (Brassicaceae). Đây là loài cây mọc hoang phổ biến ở nhiều địa phương miền Bắc như Sa Pa (Lào Cai), Cao Bằng, Lạng Sơn, Ninh Bình... thường xuất hiện trên các bãi đất trống hoặc ven đường.
Từ lâu, người dân không chỉ hái tề thái làm rau ăn mà còn sử dụng như một vị thuốc trong y học cổ truyền.
Được cổ thư Trung Quốc đánh giá là vị thuốc quý
Trong Bản thảo cương mục, bộ bách khoa thư nổi tiếng về dược liệu của Trung Quốc, tề thái được ghi nhận có khả năng "lợi gan, hòa trung, lợi ngũ tạng". Phần rễ được dùng chữa đau mắt, giúp sáng mắt và hỗ trợ tiêu hóa; hạt được cho là có tác dụng minh mục, bổ ngũ tạng, hỗ trợ điều trị các chứng lỵ kéo dài.
Không chỉ trong cổ thư Trung Quốc, cuốn "Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam" của GS.TS Đỗ Tất Lợi cũng dành nhiều trang giới thiệu về cây tề thái.
Theo tài liệu này, toàn cây sau khi phơi hoặc sấy khô đều có thể dùng làm dược liệu.
Các nghiên cứu được tổng hợp trong sách của Đỗ Tất Lợi cho thấy tề thái chứa nhiều hoạt chất có giá trị như flavonoid, diosmin, rutin, hesperidin, cholin, acetylcholin, vitamin A, B2, C, K cùng nhiều muối kali và các acid hữu cơ.
Đặc biệt, trong quả còn chứa khoảng 28% chất béo cùng nhiều hợp chất sinh học khác.
Nhờ thành phần dinh dưỡng phong phú, tề thái không chỉ là loại rau bổ dưỡng mà còn được đánh giá có nhiều tác dụng đối với sức khỏe, được ví như “tiên dược”.
Theo y học cổ truyền, tề thái có vị ngọt nhạt, tính mát, quy vào kinh Can và Vị…
Tề thái thường được sử dụng trong các trường hợp chảy máu cam, ho ra máu, tiểu ra máu, rong kinh, phù nề, viêm kết mạc mắt, đau mắt đỏ...
Theo GS Đỗ Tất Lợi, cả Đông y và Tây y đều từng sử dụng tề thái như vị thuốc cầm máu, lợi tiểu và hỗ trợ điều trị các trường hợp xuất huyết đường tiêu hóa, xuất huyết tử cung hoặc kinh nguyệt kéo dài.
Một số nghiên cứu dược lý còn ghi nhận cao chiết từ cây tề thái có khả năng kích thích co bóp tử cung, hỗ trợ cầm máu và gây hạ huyết áp trên động vật thực nghiệm. Tuy nhiên, các tác dụng này chủ yếu được ghi nhận trong nghiên cứu tiền lâm sàng và không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị trên người.
Có thể hỗ trợ bảo vệ tim mạch và giảm mỡ máu
Theo Lương y Đa khoa Bùi Đắc Sáng, Hội Đông y Hà Nội, rau tề thái chứa nhiều carotene, vitamin C cùng chất xơ thực vật. Những dưỡng chất này giúp bổ sung vitamin cho cơ thể, hỗ trợ tăng cường miễn dịch, cải thiện chức năng tiêu hóa và thúc đẩy nhu động ruột.
Một số nghiên cứu cũng cho thấy các hoạt chất trong tề thái có khả năng hỗ trợ giảm cholesterol và triglycerid trong máu, góp phần ổn định huyết áp và giảm phản ứng viêm. Nhờ đó, loại rau này được xem là thực phẩm có lợi cho người mắc rối loạn chuyển hóa hoặc có nguy cơ bệnh tim mạch.
Ngoài ra, lượng carotene dồi dào còn giúp hỗ trợ sức khỏe mắt, đặc biệt đối với người bị khô mắt hoặc quáng gà.
Không chỉ có giá trị làm thuốc, tề thái còn là nguyên liệu quen thuộc trong ẩm thực.
Người Trung Quốc thường dùng loại rau này làm nhân bánh bao, sủi cảo hoặc nấu canh.
Tại Việt Nam, tề thái có thể chế biến thành nhiều món. Rau có vị ngọt nhẹ, thơm đặc trưng, thích hợp dùng trong mùa xuân hoặc mùa đông.
Dù là thực phẩm giàu dinh dưỡng, các chuyên gia cũng khuyến cáo người dân không nên tự ý sử dụng tề thái để chữa bệnh thay thế thuốc điều trị. Với các trường hợp mắc bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên nhằm đảm bảo an toàn và tránh tương tác không mong muốn.
Ngọc Minh
