Khi CEO Zoom Eric Yuan tuyên bố với tờ The New York Times rằng AI sẽ giúp nhân viên chỉ cần đến văn phòng ba hoặc bốn ngày mỗi tuần, hay khi Elon Musk phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Mỹ – Saudi rằng lao động sẽ trở thành "tùy chọn" như một thú vui cá nhân, nhiều người tin rằng kỷ nguyên nhàn hạ hơn đang đến gần. Nhưng dữ liệu thực tế lại kể một câu chuyện hoàn toàn trái ngược.
Báo cáo mới nhất của ActivTrak, dựa trên phân tích hành vi làm việc kỹ thuật số của hơn 164.000 nhân viên trong vòng 180 ngày trước và sau khi họ bắt đầu dùng AI, cho thấy công cụ này không hề giảm nhẹ khối lượng công việc mà thực ra đang làm nó nặng nề hơn.
Thời gian dành cho email tăng tới 104%, thời gian nhắn tin và trò chuyện nội bộ tăng 145%, và thời gian sử dụng phần mềm quản lý công việc tăng 94%. Đáng chú ý hơn, không có một hạng mục nào trong toàn bộ dữ liệu cho thấy AI thực sự tiết kiệm thời gian cho người dùng. Bản báo cáo kết luận thẳng thắn: "Dữ liệu không để lại chỗ cho sự nghi ngờ: AI không làm giảm khối lượng công việc."
Nguyên nhân nằm ở một hiện tượng mà giới nghiên cứu gọi là "workload creep" hay tạm dịch là "sự leo thang công việc ngầm". Gabriela Mauch, giám đốc khách hàng cấp cao tại ActivTrak, giải thích với tờ Wall Street Journal rằng vấn đề không phải AI không tạo ra hiệu quả, mà là bất kỳ khoảng thời gian rảnh nào được tạo ra đều lập tức bị lấp đầy bởi công việc mới.
Nghiên cứu của Harvard Business Review trên nhóm nhân viên tại một công ty công nghệ cũng xác nhận xu hướng này: AI khiến tốc độ xử lý tăng lên, từ đó kéo theo kỳ vọng cao hơn từ cả cấp trên lẫn chính bản thân người dùng, tạo ra một vòng lặp phụ thuộc ngày càng khó thoát ra.
Hệ quả trực tiếp là thời gian làm việc tập trung sâu, loại công việc mà các CEO vẫn thường hứa hẹn AI sẽ giải phóng cho nhân viên, thực ra đang bị thu hẹp lại. Theo báo cáo ActivTrak, độ dài trung bình của một phiên làm việc không bị gián đoạn đã giảm 9% ở những người dùng AI, trong khi nhóm không dùng AI gần như không thay đổi.
Tỷ lệ thời gian "trong trạng thái tập trung cao" đã giảm liên tục ba năm liên tiếp, xuống còn 60% vào năm 2025. Tiến sĩ Aruna Ranganathan từ Đại học California Berkeley lý giải rằng AI khiến các tác vụ bổ sung cảm thấy dễ dàng và hấp dẫn hơn, tạo ra cảm giác đà năng suất khiến nhân viên tự nguyện nhận thêm việc, nhưng theo thời gian điều này dẫn đến quá tải nhận thức và chất lượng công việc suy giảm.
Một khái niệm mới đang nổi lên trong các môi trường làm việc sử dụng AI nhiều: "AI brain fry", tức tình trạng kiệt sức trí não do AI gây ra. Nghiên cứu năm 2026 của Boston Consulting Group chỉ ra rằng việc phải liên tục giám sát các công cụ AI, đặc biệt khi theo dõi nhiều tác nhân AI thực hiện song song các nhiệm vụ khác nhau, là nguồn gốc gây mệt mỏi tinh thần lớn nhất.
Nghịch lý thay, dữ liệu còn cho thấy dùng nhiều công cụ AI hơn không đồng nghĩa với năng suất cao hơn. Những nhân viên chỉ dùng tối đa ba công cụ AI tự đánh giá hiệu suất tốt hơn, trong khi nhóm dùng từ bốn công cụ trở lên lại báo cáo hiệu suất giảm. Julie Bedard, đồng tác giả nghiên cứu, mô tả người dùng trong tình trạng này như những người liên tục phải đưa ra quá nhiều quyết định trong khi não bộ đã đến giới hạn chịu đựng.
Điều trớ trêu là tốc độ tiêu thụ AI đang tăng mạnh, không phải vì nhân viên thấy nhẹ nhàng hơn, mà vì họ cần AI để theo kịp khối lượng công việc ngày một lớn hơn mà chính AI đã gián tiếp tạo ra. Dữ liệu của ActivTrak cho thấy thời gian trung bình sử dụng AI tại nơi làm việc đã tăng gấp tám lần chỉ trong hai năm, với tỷ lệ áp dụng đạt 80%.
Như vậy, trong khi các lãnh đạo công nghệ vẫn đang vẽ ra viễn cảnh tuần làm việc ba ngày, thực tế ở tầng lớp nhân viên lại là một cuộc chạy đua ngày càng gắt hơn, và AI đang đóng vai trò là người thổi còi tăng tốc chứ không phải là tấm vé thoát khỏi vòng quay đó.
Nguyễn Hải
