PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu (Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) chia sẻ, kết quả siêu âm bụng ở người trưởng thành trong phần kết luận thường có câu: "Gan nhiễm mỡ". Người bản lĩnh thì cũng chẳng quan tâm, nhưng rất nhiều người thắc mắc và lo lắng. Cá biệt, có trường hợp bị rơi vào ma trận thuốc bổ gan, Đông – Tây y kết hợp, cuối cùng tiền mất mà mỡ vẫn nhiễm gan.
Vậy gan nhiễm mỡ là gì, chẩn đoán, tiên lượng và xử trí ra sao?
Theo PGS.TS.BS NGuyễn Lân Hiếu, gan bình thường có chứa một ít mỡ, khoảng 3–5% trọng lượng gan. Khi lượng mỡ vượt quá 5% thì được gọi là gan nhiễm mỡ. Có hai tình huống thường gặp trong thực tế:
- Gan nhiễm mỡ do bia, rượu thường xuyên.
- Gan nhiễm mỡ không do rượu (Non-Alcoholic Fatty Liver Disease – NAFLD) thường liên quan đến thừa cân, ít vận động, ăn nhiều đồ chiên rán, đồ ngọt, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, thức khuya hoặc giảm cân quá nhanh.
Có 3 mức độ gan nhiễm mỡ trên siêu âm ổ bụng:
- Gan nhiễm mỡ độ 1 (nhẹ): Độ sáng của gan tăng nhẹ và khả năng xuyên âm của sóng siêu âm không bị ảnh hưởng nhiều. Có thể nhìn thấy rõ các mạch máu trong gan và ranh giới giữa gan với cơ hoành.
- Gan nhiễm mỡ độ 2 (trung bình): Gan có độ sáng cao; ranh giới giữa gan với cơ hoành và các mạch máu trong gan bắt đầu khó phân biệt hơn. Hình ảnh của các cấu trúc phía sau gan không còn rõ ràng.
- Gan nhiễm mỡ độ 3 (nặng): Hình ảnh các mạch máu trong gan cũng như ranh giới giữa gan với cơ hoành không thể phân biệt được trên siêu âm. Rất khó hoặc không thể nhận diện các cấu trúc phía sau gan do khả năng xuyên âm bị giảm mạnh.
Có ba nguyên nhân dẫn đến việc kết quả siêu âm rất hay ghi "gan nhiễm mỡ"
Thứ nhất, ở Việt Nam, ước tính khoảng 25–30% người trưởng thành có gan nhiễm mỡ từ độ 1 trở lên theo phân độ trên siêu âm, đặc biệt ở nhóm người thừa cân và có vòng bụng lớn. Do đó, bác sĩ thường có sẵn kết luận này trong mẫu đánh máy và đôi khi quên sửa, khiến những cháu nhỏ cũng "dính" luôn.
Thứ hai, trên siêu âm, gan nhiễm mỡ sẽ sáng hơn bình thường, bác sĩ gọi là "tăng âm". Do đó, việc đánh giá có thể mang tính chủ quan. Nhiều trường hợp chỉ là nhiễm mỡ nhẹ sau một đợt ăn uống nhiều dầu mỡ, thức khuya… Đây cũng chính là nguyên nhân khiến có lúc ta siêu âm thấy gan nhiễm mỡ, có lúc kết quả lại bình thường.
Thứ ba, yếu tố nhiễu do chất lượng máy siêu âm cũng như cơ địa của từng người. Đây là yếu tố khó tránh khỏi. Tuy nhiên, y học ngày càng hiện đại, với những thế hệ máy mới, những phương pháp chẩn đoán khác và đặc biệt là quy trình chẩn đoán chặt chẽ, tình trạng dương tính giả đối với gan nhiễm mỡ sẽ được hạn chế tối đa.
"Vậy nên, tôi lại có mấy lời khuyên dành cho những người cầm trên tay kết quả siêu âm gan nhiễm mỡ", PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu nói.
Lời khuyên cho người nhận kết quả siêu âm gan nhiễm mỡ
Nếu bạn có kết quả siêu âm gan nhiễm mỡ, BS Hiếu khuyên bạn:
- Thứ nhất, cần hỏi lại bác sĩ siêu âm xem đó là gan nhiễm mỡ độ mấy. Nếu không trả lời được câu hỏi này thì kết quả siêu âm không đáng tin cậy.
- Thứ hai, nếu gan nhiễm mỡ độ 1, không nên quá lo lắng. Chỉ cần thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt, đặc biệt là giảm uống rượu bia. "Xin hãy tin tôi, sau một thời gian ngắn, khi cân nặng giảm về mức BMI hợp lý, tình trạng gan nhiễm mỡ sẽ được cải thiện đáng kể", vị phó giáo sư chia sẻ.
- Thứ ba, khi nào đáng phải lo lắng và cần đi khám chuyên khoa Tiêu Hóa – Gan Mật sớm? Đó là khi siêu âm cho thấy gan nhiễm mỡ độ 2 hoặc độ 3 KÈM THEO:
Có một trong những triệu chứng cơ năng như đau bụng, gầy sút, mệt mỏi, chán ăn, vàng da, vàng niêm mạc…
Xét nghiệm máu cho thấy men gan cao.
Có nhiều bệnh nền như đái tháo đường, mỡ máu cao, tăng huyết áp…
Thứ tư, đối với những người uống rượu bia thường xuyên trên 3–4 lần/tuần, rất nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng một lần, cho dù siêu âm mới chỉ thấy gan nhiễm mỡ độ 1.
Cuối cùng, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu nhắc lại: Không nên tự ý uống các loại thuốc "giải độc gan" hay "bổ gan" đang được bán tràn lan dưới nhiều hình thức.
"Hiện nay, không có loại thuốc bổ gan nào được khuyến cáo là thuốc điều trị đặc hiệu cho gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) trong hướng dẫn của AASLD – Mỹ và EASL – châu Âu. Nền tảng điều trị vẫn là giảm cân, vận động, kiểm soát mỡ máu và đường huyết", chuyên gia nhấn mạnh.
Không có thuốc nào làm tan mỡ gan nhanh bằng việc thay đổi lối sống của chính mình. Hơn nữa, hầu hết các loại thuốc khi vào cơ thể đều phải được chuyển hóa qua gan, nên tác dụng phụ của thuốc có thể "đánh" vào chính lá gan của bạn.
Tuấn Minh (ghi lại)
