Em Đào Ngọc Minh Nguyên, học sinh lớp 6/7 trường Tiểu học Lê Văn Tám (TP. Biên Hòa, Đồng Nai), thường được biết đến với cái tên thân mật là Bulma.
Ở lứa tuổi tiểu học, em đã đạt chứng chỉ tiếng Anh B2 CEFR do Hội đồng Anh cấp, một cột mốc năng lực tương đương bậc Trung cấp Châu Âu có giá trị vĩnh viễn. Không dừng lại ở đó, Bulma còn giành giải Nhất cấp Tỉnh cuộc thi hùng biện tiếng Anh, là học viên giỏi chương trình Tú tài Mỹ Acellus grade 6 và thậm chí còn đảm nhận vai trò trợ giảng mỹ thuật. Em cũng vừa đạt giải khuyến khích khối 6, kỳ thi cấp quốc gia, cuộc thi Olympic tiếng Anh trên internet.
Điều đặc biệt nhất trong hành trình của Bulma chính là tinh thần tự lực. Em không "học tủ", không học mẹo, hoàn toàn tự ôn luyện, tự lên kế hoạch và làm đề thi thử để rèn kỹ năng quản lý thời gian. Ngoài giờ học, em còn tự phát triển kênh TikTok chia sẻ nội dung giáo dục bằng những nhân vật hoạt hình do chính mình sáng tạo và dựng video.
Chị Lê Kim Ngân - mẹ của Bulma chia sẻ chưa bao giờ cho con tham gia các lớp học giao tiếp tiếng Anh theo kiểu truyền thống. Thay vào đó, chị ưu tiên giúp con xây dựng nền tảng vững chắc về vốn từ và khả năng thẩm âm ngay từ đầu.
Khi Bulma đã có phản xạ ngôn ngữ một cách tự nhiên, chị mới tạo điều kiện để con tiếp xúc với tiếng Anh trong đời sống thực: Chơi với bạn trong cộng đồng, giao lưu với người nước ngoài trong những chuyến đi, thuyết trình bằng tiếng Anh qua mindmap… và từ đó từng bước phát triển khả năng giao tiếp phản biện, kéo dài hội thoại, đưa ra phản hồi và mở rộng ý tưởng.
Chị Ngân đã có những chia sẻ vô cùng chi tiết về lộ trình đồng hành tự học tiếng Anh tại nhà mà hai mẹ con đã kiên trì theo đuổi từ khi em mới gần 2 tuổi.
Giai đoạn khởi đầu: Thẩm âm và tạo môi trường
Chị Lê Kim Ngân cho biết, hành trình bắt đầu vào tháng 3/2016. Khi đó, Bulma chưa biết nói tiếng Việt nhưng đã có khả năng nhận biết thế giới xung quanh rất tốt. Chị đã dành 2 tháng để tìm hiểu và chuẩn bị tâm thế trước khi bắt tay vào thực hiện.
Dù gặt hái thành công, chị vẫn đúc kết một kinh nghiệm xương máu cho các phụ huynh khác: "Nếu cho mình chọn lại, mình sẽ vẫn chọn khi nào con nói tiếng Việt tốt rồi mới học tiếng Anh, và giữ nguyên giai đoạn trước đó sẽ cho nghe thẩm âm nhiều bài đa dạng để làm quen".
Lộ trình của Bulma được chia thành các giai đoạn (STEP) cụ thể, bám sát khả năng hấp thụ ngôn ngữ tự nhiên của trẻ.
Lộ trình 5 bước tự học "xương sống"
Giai đoạn STEP 1-2: Xây dựng nền tảng âm thanh và từ vựng
Đây là giai đoạn học nghe chuẩn âm, phát âm và nạp từ vựng cơ bản thông qua video tương tác, bài hát và thẻ học (flashcard). Chương trình kéo dài 3 tháng cung cấp lượng từ và câu lớn, tập trung vào các chủ đề gần gũi như sinh hoạt hàng ngày, trường học, các động từ mô tả hành động và giới từ cơ bản.
Nếu sử dụng cho giai đoạn nghe thụ động và làm quen thì có thể kéo dài đến 18 tháng để con ngấm nền thật chắc. Đây cũng là lộ trình được dùng cho lớp mẫu giáo nhỏ trong trường mầm non theo chương trình 5SE của Worlde.
Chị Lê Kim Ngân chia sẻ quy trình 4 bước thực hiện mỗi ngày:
Xem video: Con xem để nắm bắt ngữ cảnh. Ba mẹ nên ngồi xem cùng để tương tác, tạo hứng thú và đảm bảo con không xem quá 30 phút để bảo vệ mắt.
Nghe loa thụ động: Đây là bước cực kỳ quan trọng. Tận dụng mọi thời gian rảnh như lúc con chơi đồ chơi, vẽ tranh, ăn cơm, tắm, hay thậm chí trên đường đi học, cả lúc ra ngoài chơi. Thường thì nghe đủ lâu thì con sẽ hát theo đọc theo gần như là thuộc.
Xem thẻ và tương tác: Khi con đã hiểu ngữ cảnh và thuộc âm thanh, mẹ cho con lật thẻ "đuổi theo loa".
Đọc thẻ: Khi đã hoàn thành tốt các bước trên, con sẽ chỉ thẻ và đọc lại trên bảng. Chỉ cần thuộc khoảng 70% là có thể chuyển sang bài tiếp theo vì các nội dung sau sẽ có sự lặp lại.
Giai đoạn STEP 3 và Little Fox: Cai tiếng Việt, tạo rãnh não ngôn ngữ
Khi con đã có nền tảng cơ bản (đến khoảng đầu STEP 2) mẹ bắt đầu xen kẽ đọc truyện EPIC và chương trình Little Fox, một hệ thống truyện học tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai với 9 cấp độ. Mỗi level có từ 10 tới 22 bộ truyện với rất nhiều chủ đề kể cả từ việc học phonics. Hình ảnh sắc nét, nội dung hấp dẫn đủ cả video, file nghe, file pdf rất đồ sộ và tiện lợi cho việc tự học. Con dễ dàng nạp được ngữ điệu và câu hoàn chỉnh thông qua các ngữ cảnh trong video.
Xem và nghe: Con xem video để nạp ngữ điệu và câu hoàn chỉnh qua ngữ cảnh.
Lật sách: Khi con đã xem để hiểu ngữ cảnh, nghe để kết nối ngữ cảnh với âm thanh + nghe nhiều để thuộc rồi thì cho con lật sách đọc đuổi theo loa
Lồng tiếng (Dubbing): Đây là bước then chốt. Con sẽ mở video tắt âm thanh và tự lồng tiếng đúng nhịp điệu của nhân vật. Việc này giúp con rèn luyện ngữ điệu vô cùng tự nhiên. Web lồng tiếng trực tiếp có thể tham khảo ở worlde.com.vn (đăng nhập bằng zalo hoặc google).
Ngoài ra, việc đọc truyện trên ứng dụng Epic hàng ngày cũng được duy trì để rèn luyện thói quen đọc sách.
Không chỉ con mà mẹ cũng cần kiên trì bền chí
Để một đứa trẻ duy trì việc tự học trong nhiều năm, chị Lê Kim Ngân cho rằng phương pháp chỉ là một phần, phần còn lại nằm ở cách tạo động lực và môi trường:
Học mà chơi: Mẹ cùng học, cùng cổ vũ, thậm chí nhảy múa theo video cùng con để con "mê cả mẹ lẫn học" mà không hề cảm thấy áp lực.
Hoạt động "Dạy lại": Một mẹo nhỏ nhưng hiệu quả là gợi mở con nói nhiều hơn bằng cách đóng vai thầy cô giáo dạy lại cho các con vật đồ chơi. Cách này kích thích khả năng ngôn ngữ của Bulma rất mạnh mẽ.
"Tôi áp dụng phương pháp 5SE – Nghe, Nhìn, Chạm, Tương tác, Tương tác tương quan. Ví dụ: Khi nghe một bài hát, con không chỉ nghe mà còn vẽ lại hình ảnh, nhại lại giai điệu, rồi diễn lại bằng hành động. Khi xem video, tôi chọn nguồn nghe chuẩn từ giáo viên bản xứ hoặc nội dung con yêu thích như "National Geographic Kids", "Magic School Bus"…
Tôi gọi đó là nghe vô thức có chủ đích – nghĩa là con nghe để thấm âm và hiểu, không phải để học vẹt hay chạy theo điểm số", chị nói.Chị Lê Kim Ngân khẳng định, với lộ trình này, ngay cả những ba mẹ không giỏi tiếng Anh vẫn có thể tự tin đồng hành cùng con. Tài liệu hiện nay rất sẵn có và đa dạng từ các nguồn như Worlde, Little Fox, Epic... Phụ huynh có thể tự in thẻ, dùng sách giấy hoặc sử dụng các loại loa nghe chuyên dụng để hỗ trợ con", chị Ngân nói..
Ở nhà, chị thường khuyến khích con nói chuyện một mình bằng tiếng Anh, tự diễn vai, tự đặt câu hỏi và trả lời. Ngoài ra, Bulma còn tham gia các lớp giao tiếp trực tuyến, thực hành với bạn bè và không ngại thử bắt chuyện với người nước ngoài mỗi khi có cơ hội.
Em có thói quen đọc sách tiếng Anh mỗi ngày, đọc to và di tay theo chữ để vừa rèn luyện phát âm, vừa tăng khả năng tập trung. Em đọc cả truyện tranh như Peppa Pig, Oxford Reading Tree, Dog Man, Wimpy Kid lẫn truyện chữ như Magic Tree House, Roald Dahl, Harry Potter…
"Quan trọng nhất là mẹ kiên trì bền chí. Ban đầu bỡ ngỡ chút thôi, sau 2-3 tháng là vào nếp và con sẽ tiến bộ thấy rõ. Lúc đấy sẽ có động lực lắm", chị Ngân chia sẻ.
Có thể thấy, chỉ cần một lộ trình đúng đắn và sự kiên trì đồng hành của gia đình, bất kỳ đứa trẻ nào cũng có thể mở ra cánh cửa ngôn ngữ và tự tin bước ra thế giới.
Hiểu Đan
