Tác giả: Cẩn Sơn Nguyệt (Trung Quốc)
Vài ngày trước, một giáo viên có hơn chục năm đứng lớp được hỏi: Những học sinh giỏi mà anh từng gặp có phải đều nổi bật ngay từ đầu?
Câu trả lời là không. Theo giáo viên này, nhiều đứa trẻ ban đầu chưa thực sự nổi bật nhưng càng về sau càng tiến bộ. Những thay đổi ấy không nhất thiết đến từ việc cha mẹ cho con học thêm thật nhiều hay đầu tư lớn, mà được hình thành qua cách giáo dục và môi trường gia đình trong thời gian dài.
Sau nhiều năm giảng dạy và hàng trăm lần đến thăm gia đình học sinh, anh nhận thấy những đứa trẻ âm thầm tiến bộ thường có cha mẹ cũng đang âm thầm thay đổi.
1. Thay đổi cách nói chuyện: Từ nghiêm khắc sang nhẹ nhàng
Nhiều cha mẹ quen nói với con bằng giọng gay gắt, đặc biệt khi trẻ mắc lỗi. Có khi nội dung không quá nghiêm trọng nhưng giọng điệu lại chứa đầy trách móc, chất vấn hoặc thiếu kiên nhẫn. Người lớn có thể xem đó là cách nói chuyện bình thường, nhưng trẻ lại rất nhạy cảm với giọng điệu của cha mẹ.
Cùng một câu nói, cách thể hiện khác nhau có thể đem đến những cảm nhận hoàn toàn khác. Một lời nhắc nhẹ nhàng giúp trẻ hiểu vấn đề, trong khi cách nói đầy chỉ trích có thể khiến con chỉ tập trung vào cảm giác bị trách mắng.
Nhà giáo dục trẻ em người Mỹ Adele Faber từng nhấn mạnh về ảnh hưởng của lời nói đối với trẻ. Vì thế, thay vì liên tục lớn tiếng khi con làm sai, cha mẹ có thể tập trung vào điều cần thay đổi và lựa chọn cách diễn đạt bình tĩnh hơn.
Gia đình là nơi trẻ tìm thấy sự an toàn. Biết nói chuyện tử tế với nhau cũng là một phần của giáo dục.
2. Thay đổi cách sửa lỗi: Từ trách mắng sang hướng dẫn
Một blogger từng chia sẻ rằng anh đặc biệt sợ mắc lỗi. Ở nơi làm việc, chỉ cần làm sai một việc nhỏ, anh đã vội xin lỗi, tự trách và lo sợ người khác không hài lòng.
Anh cho rằng điều này có liên quan đến tuổi thơ thường xuyên bị cha mẹ trách mắng. Chỉ cần làm rơi đũa, làm bẩn quần áo, viết sai một chữ hay bị trừ điểm trong bài kiểm tra, anh đều có thể bị mắng. Lâu dần, nỗi sợ mắc lỗi trở thành áp lực theo anh đến khi trưởng thành.
Cha mẹ muốn con sửa sai là điều dễ hiểu, nhưng trách móc, mỉa mai và phủ nhận liên tục không phải lúc nào cũng giúp trẻ thay đổi. Khi con làm chưa tốt, điều quan trọng hơn là giúp con hiểu mình sai ở đâu và lần sau có thể làm thế nào.
Cha mẹ nên dẫn con trở lại đúng hướng thay vì khiến trẻ mắc kẹt trong cảm giác tội lỗi. Một lời hướng dẫn cụ thể, dựa trên kinh nghiệm của người lớn, thường thiết thực hơn nhiều so với những lời chỉ trích lặp đi lặp lại.
3. Thay đổi cách sống: Từ “bảo mẫu” sang trao quyền cho con
Một số cha mẹ có thói quen làm thay con gần như mọi việc, từ chuẩn bị đồ dùng, sắp xếp lịch học đến giải quyết những vấn đề trẻ hoàn toàn có thể tự xử lý.
Trong khi đó, khả năng học tập, khả năng tự lập và năng lực giải quyết vấn đề có mối liên hệ nhất định. Một đứa trẻ biết tự sắp xếp cuộc sống cũng có thêm cơ hội rèn luyện khả năng suy nghĩ và xử lý tình huống.
Vì vậy, cha mẹ không nên mãi chăm con theo kiểu “bảo mẫu”. Khi trẻ đã đủ khả năng, hãy để con tự làm những việc phù hợp với độ tuổi.
Cha mẹ có thể giống như một người làm vườn: chăm sóc, hỗ trợ và can thiệp khi cần, nhưng không thể thay cây lớn lên. Buông tay đúng lúc không phải là mặc kệ con, mà là trao cho trẻ cơ hội tự chịu trách nhiệm và trưởng thành.
4. Thay đổi trạng thái cảm xúc: Từ lo âu sang bình thản
Một trong những điều dễ khiến cha mẹ mất bình tĩnh nhất là chuyện học của con.
Khi nhìn thấy con nhà khác học trước, làm bài khó hơn hoặc đạt thành tích tốt hơn, cha mẹ có thể bắt đầu lo lắng: Nếu hiện tại con chậm hơn thì sau này sẽ thế nào?
Từ đó, việc học thêm, làm đề khó hay tăng cường độ học tập có thể diễn ra dồn dập. Nhưng áp lực quá mức đôi khi khiến trẻ mệt mỏi và mất hứng thú với việc học. Trong câu chuyện được chia sẻ, khi người mẹ ngừng lo lắng và thôi thúc ép con, đứa trẻ cũng dần bình tĩnh hơn và trở lại nhịp học tập của mình.
Giáo dục là một quá trình dài. Thành tích của một đứa trẻ không thể chỉ nhìn qua một bài kiểm tra hay một giai đoạn ngắn. Thay vì liên tục so sánh con với người khác, cha mẹ có thể chú ý nhiều hơn đến sự tiến bộ của chính con và sự trưởng thành của bản thân.
Một gia đình thường xuyên căng thẳng khó tạo ra môi trường thuận lợi cho trẻ phát triển lâu dài. Ngược lại, khi cha mẹ bình tĩnh hơn, trẻ cũng có thêm không gian để tiến bộ theo nhịp của mình.
Nuôi dạy con là một hành trình dài, trong đó cha mẹ khó tránh những lúc sốt ruột, lớn tiếng hay muốn con thay đổi ngay lập tức. Nhưng nếu muốn con tiến bộ bền vững, có lẽ điều cần bắt đầu không phải là ép trẻ chạy nhanh hơn, mà là thay đổi những điều nhỏ trong cuộc sống hằng ngày.
Nói chuyện nhẹ nhàng hơn, sửa sai bằng hướng dẫn, trao cho con thêm cơ hội tự lập và giữ tâm thế bình tĩnh trước chuyện học hành.
Những thay đổi ấy có thể không tạo ra kết quả ngay lập tức. Nhưng qua thời gian, chính môi trường gia đình được xây dựng từ những điều nhỏ bé này có thể trở thành nền tảng để trẻ từng bước trưởng thành và tiến bộ.
Hiểu Đan (Theo QQ)
