Một cô gái ở Vân Nam (Trung Quốc) bình thản ngồi trước ống kính, tính toán các khoản chi tiêu của mình: Một năm chỉ tiêu 3.000 nhân dân tệ (khoảng 11 triệu đồng), không mua quần áo mới, không đổi điện thoại, không tham gia bất kỳ cuộc tụ tập nào.
Phần bình luận lập tức tranh cãi dữ dội. Có người cho rằng cô đã hiểu thấu cuộc sống, có người lại nhận xét cô gần như buông xuôi mọi thứ. Lối sống chi tiêu cực thấp này được cho là đang phản ánh thực trạng của hơn 10 triệu người trẻ Trung Quốc.
Một dạng phụ thuộc lặng lẽ, khó nhận ra
Một báo cáo mới nhất của Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc vào tháng 4/2026 được dẫn ra để nói về một thực trạng đáng chú ý. Trong nhóm thanh niên từ 18 đến 35 tuổi, có 11,6% được cho là đang ở trong trạng thái không đi làm, không chủ động xin tiền và ít có nhu cầu ra ngoài, chủ yếu ở nhà.
Họ không ngửa tay xin cha mẹ một đồng, nhìn bề ngoài có vẻ độc lập và hiểu chuyện. Lựa chọn này cũng đan xen với văn hóa “ít ham muốn” đang lan rộng. Họ chủ động hạ thấp kỳ vọng vật chất, không chạy theo hàng hiệu, hạn chế giao tiếp xã hội, theo đuổi lối sống tối giản và thậm chí tự gọi mình là những người thực hành chống lại cuộc đua thành tích.
Thế nhưng, đằng sau sự “hiểu chuyện” ấy, gần 70% vẫn sống trong nhà của cha mẹ.
Tiền thuê nhà được tiết kiệm, ba bữa ăn đều dùng tại nhà, các khoản điện, nước, gas và Internet cũng không phải bận tâm. Với mức chi tiêu cực thấp, những người trẻ này có thể tuyên bố mình đang sống độc lập. Nhưng khoản chi phí sinh hoạt cơ bản ít nhất 12.000 nhân dân tệ mỗi năm mà họ tiết kiệm được lại đang âm thầm chuyển sang vai một người khác: cha mẹ họ.
Đây không phải kiểu “ăn bám” truyền thống, khi con cái trực tiếp ngửa tay xin tiền. Đó là một dạng phụ thuộc lặng lẽ, khó nhận ra hơn, cũng khiến cha mẹ khó nói thành lời hơn. Nó không ồn ào, thậm chí còn khoác lên mình lớp vỏ ấm áp của những câu nói như “gia đình thì phải chăm sóc lẫn nhau”, “người nhà không cần phân biệt”. Nhưng theo thời gian, kiểu phụ thuộc này có thể bào mòn quỹ thời gian, sức lực và sức khỏe còn lại của cha mẹ.
Điều chua xót nhất là nhiều phụ huynh dù mệt mỏi đến kiệt sức vẫn tự trách mình: “Con có xin tiền mình đâu, mình còn biết than phiền điều gì?”.
Tuổi già thành những ngày làm “bảo mẫu miễn phí”: Từ quảng trường khiêu vũ đến trường mẫu giáo
Bà Lý năm nay 58 tuổi, đã nghỉ hưu được ba năm. Trước khi nghỉ hưu, bà từng hình dung về biết bao kế hoạch cho tuổi già: đến Vân Nam ở một tháng, đăng ký lớp thư pháp tại trường dành cho người cao tuổi cùng những người bạn thân, mỗi chiều đều đặn ra quảng trường khiêu vũ. Thế nhưng, từ ngày cháu nội chào đời, tất cả những dự định ấy đều phải gác lại.
Con trai nói với bà: “Mẹ ơi, hai vợ chồng con đều bận đi làm, thật sự không xoay xở được. Mẹ giúp chúng con trông cháu nhé!”. Bà Lý nhận lời, bắt đầu gánh vác công việc chăm cháu tưởng như ngọt ngào ấy. Một lần nhận lời, bà chăm cháu suốt năm năm.
Cuộc sống của bà trở thành một guồng quay được tính toán đến từng phút: 6 giờ sáng thức dậy chuẩn bị bữa sáng, 7 giờ đưa cháu đến trường mẫu giáo; sau đó về nhà dọn dẹp, đi chợ, nấu bữa trưa. Đến 4 giờ chiều, bà lại đi đón cháu, chơi cùng trẻ, cho ăn, tắm rửa và dỗ ngủ. Khi cháu ngủ say, thường đã hơn 10 giờ đêm.
Con trai và con dâu tan làm về nhà, ngả người trên sofa, chăm chú lướt điện thoại. Thỉnh thoảng, họ mới buông một câu: “Mẹ vất vả rồi”, nhưng chẳng mấy khi bắt tay vào làm việc gì.
Bệnh thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng của bà Lý tái phát vì quá sức. Bà muốn đề nghị vợ chồng con trai tự trông con vào hai ngày cuối tuần, nhưng lời đến miệng rồi lại nuốt xuống. Con trai thường nói: “Không phải chúng con không muốn chăm con, mà thật sự quá bận. Mẹ nghỉ hưu rồi, ở nhà cũng rảnh, giúp chúng con một chút thì có sao đâu?”.
Con cái không ép buộc trực tiếp, nhưng cha mẹ lại cảm thấy mình gần như không có quyền từ chối. Tiền lương hưu vẫn còn nguyên, sổ tiết kiệm chưa bị động đến, nhưng sức khỏe lại ngày càng suy giảm. Kiểu “ăn bám” mới này không lấy đi tiền bạc của cha mẹ, mà lấy đi sức khỏe trong những năm tháng cuối đời của họ.
Quyền tự do bị ràng buộc: Mắc kẹt giữa bếp núc và tã lót
Chú Trương và vợ đã dành dụm tiền suốt nửa năm để đăng ký một chuyến du lịch dành cho người cao tuổi, với mong muốn được ngắm cảnh non nước Quế Lâm. Vé máy bay và khách sạn đều đã đặt xong, nhưng rồi con gái gọi điện: "Bố mẹ ơi, tháng sau bố mẹ đừng đi nữa nhé? Không có ai đưa đón bé Bảo. Bọn con xin nghỉ một ngày là bị trừ mấy trăm nhân dân tệ tiền lương rồi".
Chú Trương cầm điện thoại, im lặng hồi lâu. Cuối cùng, ông lặng lẽ hủy toàn bộ đơn đặt chỗ và chấp nhận mất phí. Từ đó, trang cá nhân của ông chỉ còn những bức ảnh phong cảnh khắp nơi của bạn bè đồng niên. Còn ông vẫn ngày ngày đi đi về về giữa chợ, trường mẫu giáo và nhà.
Nhiều bậc cha mẹ thuộc thế hệ 7X đã vất vả cả đời, cuối cùng cũng đến tuổi nghỉ hưu và nghĩ rằng mình có thể sống cho bản thân vài năm. Thế nhưng, chỉ một câu nói của con cái cũng đủ khiến chuyến du lịch bị hủy, kế hoạch bị gác lại. Những tưởng tượng về những ngày tháng thảnh thơi, được đi đây đi đó, cuối cùng vẫn mắc kẹt giữa bếp núc và tã lót.
Con cái không nghĩ rằng việc ấy có gì bất thường. Họ thường nói: “Bố mẹ dù sao cũng chẳng có việc gì, giúp chúng con san sẻ một chút thì sao?”. Họ coi sự tự nguyện của cha mẹ là điều đương nhiên, coi sự hy sinh của cha mẹ là chuyện thường ngày. Khi cha mẹ bày tỏ sự không vui, con cái thậm chí còn cảm thấy tủi thân: “Chúng con cũng chỉ muốn bố mẹ được hưởng niềm vui bên con cháu thôi mà!”
Nhưng niềm vui gia đình phải đến từ sự đồng thuận và những khoảng thời gian ở bên nhau mà cả hai phía đều mong muốn, chứ không phải sự tiêu hao sức lực của một bên. Buộc cha mẹ phải gắn chặt với những công việc không tên trong gia đình không thể gọi là niềm vui sum vầy, mà có thể trở thành một dạng ràng buộc tình cảm.
“Sai khiến bằng lời ngọt ngào” và phẩm giá dần biến mất
Một dạng “ăn bám” mới khác còn kín đáo hơn và khiến cha mẹ tổn thương sâu sắc hơn. Con cái không yêu cầu cha mẹ trông cháu dài ngày, cũng không bắt họ nấu ăn thường xuyên. Họ đối xử với cha mẹ rất tốt, ít nhất là bằng lời nói.
Mỗi dịp lễ Tết, con cái đưa các cháu về nhà, cả gia đình quây quần náo nhiệt. Cha mẹ bận rộn từ sáng đến tối để chuẩn bị một bàn đầy thức ăn. Trên bàn ăn, mọi người vui vẻ, con cái khen cha mẹ nấu ăn ngon, các cháu quấn quýt bên ông bà. Trong lòng cha mẹ cảm thấy ấm áp, nghĩ rằng dù mệt đến đâu cũng đáng.
Nhưng khi con cháu ra về, thứ còn lại là bồn rửa đầy bát đĩa, đồ chơi và vụn bánh kẹo vương vãi khắp sàn, cùng mùi dầu mỡ phải mở cửa thông gió rất lâu mới tan hết. Cha mẹ dọn dẹp đến tận nửa đêm, mệt mỏi đến đau lưng nhức mỏi.
Họ khen ngợi, dỗ dành, thể hiện sự phụ thuộc vào cha mẹ bằng những lời ngọt ngào, khiến cha mẹ tự nguyện tiếp tục vất vả. Nhưng đó có thực sự là hiếu thảo, hay chỉ là cách sai khiến được che đậy bằng tình cảm? Thứ họ trao cho cha mẹ có thể chỉ là vài lời dễ nghe, còn thứ họ lấy đi lại là quyền được nói “không” một cách đàng hoàng.
Đáng sợ hơn những khoản chi không được tính toán là nỗi khổ không thể nói thành lời
Với kiểu ăn bám truyền thống, cha mẹ ít nhất còn có thể đau lòng trách con bất hiếu. Nhưng với kiểu phụ thuộc mới này, đôi khi họ đến cả lời than phiền cũng khó mở miệng.
Bởi con cái quả thực không ngửa tay xin tiền, thậm chí vào dịp lễ Tết còn gửi cha mẹ một khoản tiền mừng hoặc mua quần áo làm quà. Nhìn bề ngoài, gia đình hòa thuận, cha mẹ con cái yêu thương nhau. Nhưng trong lòng cha mẹ, càng tính toán càng cảm thấy khó nói thành lời.
Một khi cha mẹ muốn nói đến chuyện được mất, lời nói có thể lập tức bị chặn lại bằng những câu như: “Người nhà với nhau, tính toán tiền nong làm gì?” hay “Chúng con đâu có bất hiếu với bố mẹ”.
Vì thế, cha mẹ chỉ còn cách nuốt tất cả mệt mỏi và tủi thân vào lòng, tiếp tục bận rộn hết ngày này sang ngày khác.
Điều khiến họ đau lòng nhất chính là con cái không trực tiếp thể hiện sự bất hiếu. Chúng khoác lên mình vẻ ngoài tình cảm và độc lập, khiến chính cha mẹ cũng cảm thấy rằng nếu than phiền, họ sẽ trở thành người không biết điều, không nghĩ cho đại cục.
Hiểu Đan (theo QQ)
