Siêu tiêm kích F-35 Lightning II thế hệ thứ năm hiện là dòng máy bay chiến đấu hiện đại nhất đang phục vụ trong Quân đội Mỹ, và Washington đã làm mọi cách để bảo vệ các bí mật công nghệ của dòng máy bay này.
Tuy nhiên, cũng giống như trong nhiều ngành công nghiệp khác, nhiều năm cẩn trọng hoàn toàn có thể bị đổ sông đổ biển chỉ vì những sai sót tai hại.
Hiện chưa thể lường trước hậu quả đối với độ bảo mật của chương trình này sẽ ra sao sau khi các linh kiện của chiếc tiêm kích tàng hình tân tiến bị chuyển nhầm tuyến đường sang Hồng Kông, Trung Quốc.
Lô hàng vốn đang trên đường vận chuyển từ Australia về Mỹ để bảo dưỡng, nhưng trong quá trình băng qua Thái Bình Dương, chúng đã "bất ngờ bị đổi hướng sang Hồng Kông vào mùa hè này", theo thông tin từ trang Politico.
Tờ báo này bổ sung rằng hiện vẫn chưa rõ nguyên nhân khiến lô hàng bị đổi hướng, nhưng điều đáng báo động hơn là "hiện không ai biết ai đang nắm giữ số linh kiện này".
Văn phòng Chương trình Chung F-35 (JPO) thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ đã xác nhận sự cố vận chuyển trên, nhưng mô tả các linh kiện này là "không còn khả năng sử dụng" — về cơ bản là lập luận rằng chúng đã hỏng hóc quá nặng để có thể khai thác.
JPO hiện đang phối hợp với các cơ quan chức năng Mỹ cùng các đối tác công nghiệp để nỗ lực thu hồi lô hàng. Cơ quan này cũng đã mở một cuộc điều tra và sẽ bổ sung các biện pháp bảo vệ nhằm ngăn chặn sự cố tương tự tái diễn trong tương lai.
Trung Quốc từ lâu đã tìm mọi cách để thu thập các thông tin nhạy cảm về F-35. Washington từng cáo buộc các tin tặc Trung Quốc xâm nhập vào mạng máy tính của Lockheed Martin vào năm 2011 và một lần nữa vào năm 2014 để đánh cắp các dữ liệu quan trọng liên quan đến chương trình Joint Strike Fighter — tiền thân của F-35.
Trước thông tin về việc linh kiện F-35 trôi dạt về Hồng Kông, chính quyền thành phố hiện không lên tiếng bình luận.
Thất lạc nắp vòm khoang lái F-35: Mối quan ngại lớn của nước Mỹ
Chi tiết chính xác về lô hàng vẫn chưa được công bố đầy đủ, nhưng theo các nguồn tin, nó bao gồm một nắp vòm khoang lái. Phần nắp vòm này "chứa đựng công nghệ tàng hình mà chỉ Mỹ và các đồng minh mới có quyền truy cập", Politico dẫn lời hai nguồn tin am hiểu vụ việc cho biết.
Mối quan ngại lớn nhất là đối thủ có thể nghiên cứu các bộ phận này và thậm chí "giải mã công nghệ" để sao chép những bí mật đắt giá.
Nắp vòm khoang lái F-35 được chế tạo từ một tấm acrylic kéo dãn nguyên khối, bên ngoài phủ các lớp vật liệu hấp thụ sóng radar thuộc danh mục tuyệt mật và hạn chế tiếp cận, nhằm thay đổi diện tích phản xạ radar của chiếc tiêm kích tàng hình.
Mỹ kiểm soát rất chặt chẽ dữ liệu kỹ thuật và sở hữu trí tuệ cần thiết để phủ hoặc thậm chí là sửa chữa lớp phủ giảm khả năng bộc lộ này. Do đó, việc tiếp cận được một nắp vòm khoang lái còn nguyên vẹn có thể là một "món hời" tình báo đối với Trung Quốc, cho phép họ nghiên cứu và tái tạo lại các vật liệu đang được sử dụng.
Yếu tố may mắn duy nhất cho Mỹ có thể là nắp vòm khoang lái này đã bị hư hỏng đến mức không thể sửa chữa tại chỗ, làm giảm đi phần nào giá trị khai thác tình báo.
Australia hiện vận hành một số cơ sở bảo dưỡng F-35 Lightning II, nhưng không có cơ sở nào đủ năng lực sửa chữa nắp vòm khoang lái, đó là lý do vì sao linh kiện này phải được gửi ngược trở lại Mỹ.
Hiện tại, các đơn vị vận chuyển thương mại chứ không phải Quân đội Mỹ hay quân đội các quốc gia đối tác là bên chịu trách nhiệm vận chuyển các bộ phận này.
Chuỗi cung ứng khổng lồ của F-35 làm tăng rủi ro sai sót
Cần phải khẳng định rằng, việc một linh kiện nhạy cảm như vậy của F-35 bị thất lạc tuyến đường không phải là điều quá bất ngờ — thậm chí điều đáng kinh ngạc hơn là tại sao sự cố này không xảy ra sớm hơn, trang National Interest đặt câu hỏi.
F-35 sở hữu một trong những chuỗi cung ứng toàn cầu lớn nhất và phức tạp nhất so với bất kỳ dòng máy bay quân sự hay thương mại hiện đại nào, phụ thuộc vào hơn 2.100 nhà cung cấp trải dài trên hơn một chục quốc gia.
Nhà thầu chính Lockheed Martin làm việc cùng hàng loạt đối tác quy mô lớn như Northrop Grumman và BAE Systems, nhưng đồng thời cũng dựa vào một số lượng khổng lồ các nhà cung cấp phân cấp để sản xuất từng chi tiết cụ thể.
Chuỗi cung ứng này được xây dựng xuyên suốt 8 quốc gia đối tác cùng nhiều khách hàng thuộc chương trình Bán hàng Quân sự cho Nước ngoài (FMS). Nhiều linh kiện chuyên dụng, chẳng hạn như hệ thống tác chiến điện tử của BAE Systems, được chế tạo ở nước ngoài và vận chuyển trên phạm vi toàn cầu đến các nhà máy sản xuất.
Một báo cáo năm 2023 của Cơ quan Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) chỉ ra rằng hơn 1 triệu phụ tùng thay thế của F-35 đã bị thất lạc trong suốt vòng đời của chương trình Joint Strike Fighter.
Bên cạnh giá trị tình báo, các linh kiện này còn mang giá trị tài chính rõ rệt; báo cáo của cơ quan giám sát đã chỉ trích Lầu Năm Góc vì quản lý yếu kém trong việc theo dõi các phụ tùng thay thế có tổng trị giá lên tới hàng trăm triệu USD.
Báo cáo lưu ý rằng kể từ tháng 5 năm 2018, một nhà thầu chính giấu tên của chương trình F-35 đã chịu tổn thất vượt quá 1 triệu phụ tùng thay thế với tổng trị giá hơn 85 triệu USD.
Vấn đề thứ ba phát sinh từ chuỗi cung ứng dễ rò rỉ này chính là khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội, khi việc thiếu hụt phụ tùng thay thế đã góp phần khiến tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu của phi đội F-35 Mỹ rơi vào mức tồi tệ.
Đầu năm nay, Lockheed Martin thông báo sẽ đầu tư 1 tỷ USD để dự trữ phụ tùng thay thế cho Lightning II như một phần của nỗ lực nâng cao khả năng sẵn sàng thực thi nhiệm vụ và thúc đẩy các sáng kiến cắt giảm chi phí.
Quốc Vinh (Theo National Interest)
