Ngày 24/12/2025, lần đầu tiên Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đưa ra kế hoạch hòa bình 20 điểm nhằm giải quyết cuộc xung đột Nga – Ukraine. Tại cuộc họp với các nhà báo ở Kiev, ông Zelensky mô tả đây là "tài liệu cơ bản để kết thúc chiến tranh".
Nội dung chính trong kế hoạch hòa bình của ông Zelensky
Kế hoạch gồm xác nhận chủ quyền Ukraine; duy trì quân số lực lượng vũ trang ở mức 800.000 quân trong thời bình; Mỹ, NATO và các nước châu Âu sẽ cung cấp cho Ukraine đảm bảo an ninh tương tự Điều 5 NATO.
Kế hoạch bác bỏ điều kiện Kiev phải sửa đổi Hiến pháp và từ bỏ nỗ lực gia nhập NATO, mặc dù Tổng thống Mỹ ông Donald Trump tuyên bố nhiều lần rằng sẽ không cho phép Ukraine vào liên minh này. Ông Zelensky nói: "Ukraine có gia nhập hay không là do các thành viên NATO. Chúng tôi đã nêu nguyện vọng và đã ghi vào Hiến pháp. Chúng tôi sẽ không sửa đổi."
Ukraine sẽ được gia nhập EU vào thời điểm nêu trong thỏa thuận và nhận quyền tiếp cận đặc quyền ngắn hạn thị trường châu Âu.
Nga phải cam kết không xâm lược châu Âu và Ukraine, cũng như không cản trở sử dụng sông Dnieper và Biển Đen cho hoạt động thương mại.
Ukraine vẫn là quốc gia phi hạt nhân. Washington đề nghị Ukraine – Nga – Mỹ quản lý chung nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhya. Tuy nhiên Kiev yêu cầu quản lý chung nhưng không có Nga, và rằng 50% sản lượng điện phải chuyển cho Ukraine, 50% còn lại trao cho Mỹ phân phối.
Về lãnh thổ, Ukraine muốn đóng băng các mặt trận tại ranh giới tiếp xúc hiện tại. Do Nga yêu cầu Ukraine rút khỏi Donetsk, Mỹ đề xuất lập khu phi quân sự + khu kinh tế tự do ở đây. Ông Zelensky khẳng định mọi quyết định chỉ có thể thông qua trưng cầu dân ý, và ông đề nghị lệnh ngừng bắn 60 ngày để tổ chức.
Ông Zelensky cho biết kế hoạch có thể thương lượng, đặc biệt vấn đề lãnh thổ, nhưng mọi nội dung phải đưa ra trưng cầu dân ý. Ông đề nghị ngừng bắn 60 ngày và khẳng định Ukraine chỉ tổ chức bầu cử Tổng thống sau khi ký thỏa thuận với Nga.
Kế hoạch 20 điểm được xem là phản hồi đối với kế hoạch 28 điểm của Tổng thống ông Donald Trump (20/11/2025). Theo kế hoạch Trump, Crimea và Donbass thuộc Nga; quân Ukraine phải rút khỏi Donetsk; Kiev từ bỏ yêu cầu vào NATO; đổi lại, phương Tây cung cấp đảm bảo an ninh như Điều 5, dỡ trừng phạt Nga và dùng tài sản Nga bị đóng băng để tái thiết Ukraine.
Nga lập tức bác bỏ kế hoạch 20 điểm mà ông Trump đưa ra. Ảnh: ABC News
Phản ứng của Nga
Nga ngay lập tức bác bỏ kế hoạch 20 điểm của ông Zelensky vì nó không dựa trên những hiểu biết đạt được giữa Tổng thống Mỹ ông Donald Trump và Tổng thống Nga ông Vladimir Putin tại Alaska (15/8/2025). Sáng kiến 28 điểm của ông Trump được Nga — và thậm chí Ukraine cùng châu Âu — coi là cơ sở giải quyết xung đột.
Tại cuộc đàm phán Mỹ – Ukraine – E3 (Anh, Đức, Pháp) tại Geneva ngày 23/11/2025, ông Zelensky viết trên X: "Giờ đây, danh sách các bước chấm dứt chiến tranh có thể khả thi. Ukraine sẽ không bao giờ là trở ngại cho hòa bình. Chúng tôi sẵn sàng hành động nhanh nhất."
Moscow cho rằng kế hoạch của ông Zelensky đẩy trách nhiệm cho Nga về hầu hết vấn đề và không đề cập nghĩa vụ của Ukraine – châu Âu – phương Tây. Nga đánh giá đây là nỗ lực kéo dài xung đột thay vì đàm phán thực chất.
Kế hoạch không đề cập các yêu cầu bảo đảm an ninh của Nga. Nga nhiều lần nói sẵn sàng đưa ra đảm bảo pháp lý về việc không tấn công Ukraine – châu Âu, nhưng Ukraine và châu Âu cũng phải đưa ra đảm bảo tương tự.
Vấn đề quân số: kế hoạch 28 điểm của ông Trump nêu 600.000 quân, không phải 800.000. Moscow đặt câu hỏi: thời chiến còn chưa có 600.000 quân thì tại sao thời bình lại cần 800.000? Quân đội Anh hiện chỉ có 138.000 quân tại ngũ và 32.000 quân dự bị.
Kế hoạch của ông Zelensky cũng bỏ qua vấn đề trung lập – không liên kết. Điểm 7 của kế hoạch ông Trump nêu rõ: Ukraine phải ghi vào Hiến pháp rằng họ sẽ không tham gia NATO; NATO cũng phải ghi điều khoản không chấp nhận Ukraine vào liên minh và không triển khai quân tại Ukraine.
Nga không thể chấp nhận việc Ukraine và Mỹ quản lý nhà máy điện Zaporizhzhya: nhà máy nằm trên lãnh thổ Nga, do Liên Xô/Nga xây dựng, vận hành bởi nhân sự Nga.
Điểm 13 trong sáng kiến của ông Trump (về tái hòa nhập Nga vào kinh tế thế giới, bảo vệ người Nga & ngôn ngữ Nga tại Ukraine, Giáo hội Chính thống Nga, dỡ trừng phạt, giải quyết tài sản Nga bị đóng băng, phi phát xít hóa…) hoàn toàn không xuất hiện trong kế hoạch của ông Zelensky.
Điện Kremlin cảnh báo mọi kế hoạch không tính đến lợi ích Nga sẽ khiến lập trường Moscow cứng rắn hơn. Điều kiện ngừng bắn tiếp theo sẽ là Ukraine rút khỏi Mykolaiv và Odessa.
Ngày 28/12/2025 tại Mar-a-Lago, Tổng thống ông Donald Trump đã khuyên ông Zelensky nên chấp nhận thỏa thuận sớm để không mất thêm lãnh thổ.
Moscow cho rằng kế hoạch 20 điểm "không giống kế hoạch hòa bình" mà giống danh sách mong muốn của Ukraine. Văn bản không đề cập việc rút quân khỏi Donetsk. Đề xuất khu kinh tế tự do bị coi là không thể chấp nhận, bởi Donetsk theo Hiến pháp Nga là lãnh thổ Nga.
Thái độ của Tổng thống Trump và Mỹ
Tổng thống ông Donald Trump nói với Politico một cách gay gắt: "Bất kỳ đề xuất hòa bình nào của ông Zelensky đều vô nghĩa nếu không có sự chấp thuận của tôi."
Báo The New York Times bình luận rằng kế hoạch của ông Zelensky thực chất nhằm đổ trách nhiệm bế tắc đàm phán cho Moscow. Việc yêu cầu Nga rút khỏi Kharkiv, Sumy và các khu vực khác lúc này là không thực tế. Kế hoạch bỏ qua các điều kiện cơ bản: công nhận ranh giới kiểm soát thực tế và quy chế trung lập của Ukraine.
Ông Trump gay gắt trước kế hoạch 20 điểm mà ông Zelensky đưa ra. Ảnh: IT
Responsible Statecraft (Viện Quincy, Mỹ) cho rằng lựa chọn tốt nhất cho Kiev là chấp nhận điều kiện Nga. Bài viết nhận xét: "Đây không phải phần thưởng cho Nga, mà là cái giá để kết thúc chiến tranh với điều khoản tốt nhất có thể cho Kiev và phương Tây."
Ông Ray McGovern, cựu sĩ quan CIA, cho rằng hòa bình chỉ đạt được khi Ukraine cạn quân và Nga đạt mục tiêu phi quân sự hóa và phi phát xít hóa Ukraine. Ông cảnh báo Ukraine có nguy cơ mất thêm lãnh thổ nếu không sớm đạt thỏa thuận.
Nỗ lực của ông Trump cũng gặp trở ngại. Sau cuộc điện đàm với Tổng thống ông Vladimir Putin ngày 29/12/2025, 91 UAV Ukraine tấn công dinh thự của ông Putin ở Novgorod và nhiều mục tiêu dân sự ở Kherson. Ông Trump nói ông "rất tức giận". Tổng thống Putin tuyên bố Moscow sẽ xem xét lại lập trường đàm phán.
Ngoại trưởng Nga ông Sergei Lavrov nói châu Âu là trở ngại chính cho hòa bình, không che giấu việc chuẩn bị chiến tranh chống Nga. "Schengen quân sự" sát biên giới Nga cho thấy châu Âu sẵn sàng đưa quân vào Ukraine dưới danh nghĩa "Lực lượng gìn giữ hòa bình", thực chất là hỗ trợ Ukraine chống Nga.
Cuộc xung đột Nga – Ukraine sắp sang năm thứ 5. Để chấm dứt cuộc chiến này, các bên cần trở lại bàn đàm phán dựa trên thỏa thuận Istanbul (3/2022) và những hiểu biết giữa Tổng thống Nga ông Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ ông Donald Trump tại Alaska (15/8/2025).
Đại sứ Nguyễn Quang Khai (Nguyên Đại sứ Việt Nam tại một số nước Trung Đông)
