Trong toàn bộ Hệ Mặt Trời, Sao Kim từng được coi là người anh em song sinh có kích thước và khối lượng gần gũi nhất với Trái Đất. Thế nhưng, bi kịch của hiệu ứng nhà kính mất kiểm soát đã biến thiên thể này thành một địa ngục trần gian.
Bề mặt hành tinh quanh năm duy trì mức nhiệt 462°C đủ sức nung chảy kim loại chì, áp suất khí quyển đè nặng gấp 92 lần Trái Đất và không gian bị bao phủ bởi những đám mây axit sunfuric khổng lồ. Dẫu vậy, suốt nửa thập kỷ qua, một bộ phận giới khoa học vẫn không ngừng hướng mắt về bầu trời Sao Kim với niềm tin rằng sự sống có thể đang ẩn náu nơi đây.
Mọi tranh luận bùng nổ từ tháng 9 năm 2020, khi nhóm nghiên cứu của Jane Greaves thuộc Đại học Cardiff công bố trên tạp chí Nature phát hiện chấn động về sự hiện diện của phosphine trong tầng mây Sao Kim.
Tại Trái Đất, loại khí này thường chỉ sinh ra từ hoạt động công nghiệp hoặc vi sinh vật kỵ khí, làm dấy lên giả thuyết về các mầm mống sinh học ngoài hành tinh.
Dù các phân tích phản biện sau đó nghi ngờ đây chỉ là sai số kính viễn vọng hoặc sự nhầm lẫn với sulfur dioxide, khiến tác giả phải hạ thông số từ 20 ppb xuống 1 ppb, tia hy vọng vẫn chưa hề vụt tắt.
Dự án quan sát của Đại học Hoàng gia London sau đó tiếp tục ghi nhận lại tín hiệu này với quy luật biến thiên rõ rệt: mạnh vào buổi sáng và suy yếu dưới ánh nắng ban ngày do hiện tượng quang hóa.
Sở dĩ các nhà khoa học kiên trì bám đuổi bầu trời Sao Kim là bởi ở độ cao lớn, hành tinh này lại bất ngờ sở hữu nền nhiệt ôn hòa từ 30 đến 70°C cùng áp suất tương đồng mặt đất của Trái Đất.
Dù giọt mây chứa đầy axit đậm đặc, những dữ liệu từ tàu Pioneer Venus được rà soát lại vào năm 2025 cho thấy sol khí có thể chứa tới 60% nước, 20% sắt sunfat và chỉ 20% axit sunfuric.
Kết hợp với việc các thí nghiệm trong phòng lab chứng minh phân tử tương tự DNA có thể cầm cự suốt hai tuần trong môi trường axit 98%, cánh cửa tìm kiếm vi sinh vật trôi nổi càng có thêm cơ sở.
Trước sức hút từ bí ẩn này, tháng 9 năm 2026, Cơ quan Vũ trụ Liên bang Nga đã tuyên bố phối hợp cùng Ấn Độ phóng tàu thăm dò để nghiên cứu tầng khí quyển Sao Kim từ quỹ đạo. Tuy nhiên, đằng sau thông báo mang danh nghĩa liên minh quốc tế, thực chất đây chỉ là một sứ mệnh do Ấn Độ làm chủ công và mang theo một thiết bị đo đạc khoa học đơn lẻ do phía Nga chế tạo.
Giới quan sát nhận định đây không phải là một liên kết đồng đẳng giữa hai cường quốc không gian. Ngành hàng không vũ trụ Nga đang trải qua giai đoạn vô cùng chật vật do ảnh hưởng từ các lệnh trừng phạt phương Tây kể từ năm 2022. Quốc gia này đã đánh mất khoảng 90% hợp đồng phóng thương mại, tỷ lệ linh kiện nội địa thay thế bị hỏng hóc lên đến 40%, đồng thời vừa nếm trải thất bại nặng nề khi tàu Luna 25 đâm vỡ trên Mặt Trăng.
Kế hoạch thám hiểm Sao Kim độc lập của Nga cũng bị kéo lùi từ năm 2029 sang tận năm 2036 do bài toán ngân sách và chuỗi cung ứng đình trệ. Việc gửi gắm một thiết bị lên tàu Ấn Độ thực chất là giải pháp tình thế nhằm giữ lại chút vị thế trên đấu trường nghiên cứu liên hành tinh, trong khi năng lực bàn giao thiết bị đúng hạn và đảm bảo chất lượng vẫn đang đối mặt với nhiều dấu hỏi lớn.
Chính vì vậy, chuyến hành trình hợp tác giữa Nga và Ấn Độ khó lòng đưa ra câu trả lời dứt khoát cho bí ẩn về sự sống trôi nổi.
Giới chuyên môn đặt nhiều kỳ vọng hơn vào các tàu thăm dò của Mỹ và châu Âu dự kiến xuất hiện vào khoảng năm 2031, những cỗ máy sẽ trực tiếp đâm xuyên qua tầng mây dày đặc và lập bản đồ bề mặt chi tiết. Cho đến khi đó, tầng mây axit nghiệt ngã của Sao Kim vẫn tiếp tục tồn tại như một tấm gương phản chiếu, nhắc nhở nhân loại về giới hạn mong manh của một hành tinh sống.
Đức Khương
