Sinh ra tại một vùng nông thôn ở tỉnh Bắc Giang cũ, Đồng Thị Hải Yến mắc khuyết tật mắt bẩm sinh. Từ lúc 20 ngày tuổi, cô bước vào ca phẫu thuật đầu tiên. Sau 7 lần phẫu thuật, mắt trái của Yến chỉ còn nhìn được mờ trong khoảng cách 1m, mắt phải bị mù hoàn toàn.
“Nếu ông trời chỉ phú cho 5% thị lực thì mình phải cố gắng với 300% niềm tin”, đó là tâm niệm của Yến trong hành trình lớn lên.
Trong kỳ tuyển sinh vừa qua, Yến trúng tuyển bậc Thạc sĩ ngành Y tế công cộng Đại học Harvard. Ngoài ra, cô còn đỗ vào Đại học Stanford, Đại học Yale, Đại học Columbia, Đại học Brown và Trường John Hopkins - tất cả đều là những đại học hàng đầu, thuộc nhóm Ivy League của Mỹ. Trong đó, Đại học Columbia đưa ra mức hỗ trợ tài chính lên tới 60.000 USD/năm (khoảng 1,5 tỷ đồng).
"Tôi muốn trở thành giảng viên đại học, đóng góp vào quá trình phát triển của một xã hội công bằng, nơi người khuyết tật được quan tâm về cả thể chất và tinh thần thông qua phúc lợi xã hội", Yến nói.
Hải Yến trong buổi lễ tốt nghiệp Đại học Fulbright Việt Nam.
"Nếu không học, sẽ phải sống nương tựa vào người khác cả đời"
Sinh ra ở nông thôn của Lạng Giang (Bắc Giang cũ), Yến mắc bệnh về mắt từ nhỏ do di truyền. Cô lên bàn mổ lần đầu tiên khi mới được 20 ngày tuổi, đến nay trải qua 7 cuộc phẫu thuật. Mắt trái của Yến hiện chỉ còn thấy mờ trong khoảng 1m, còn mắt phải mù hoàn toàn.
Cô có một tuổi thơ đầy lanh lợi ở trường mẫu giáo. Nhưng vào lớp một, cô giáo phát hiện Yến không nhìn được bảng, luôn phải nhờ bạn chép hộ. Gia đình đành đưa Yến vào một trường nội trú cho học sinh khuyết tật.
Yến chật vật qua hai năm học đầu, học lực ở mức trung bình. Theo lời khuyên của một người bác trong hội người mù tỉnh, bố Yến gửi con gái vào một mái ấm cho người khiếm thị trong TP HCM, hy vọng con sẽ có tương lai hơn.
Ở đây, các sơ kèm riêng Yến trong một năm, rồi đưa cô đi học hòa nhập từ lớp ba. Thay vì đọc sách bình thường, mỗi năm hai quyển/môn, Yến phải "vật lộn" đọc sách nổi, một môn có thể lên đến chín quyển.
"Một trở ngại nữa là ánh nhìn của những đứa trẻ xung quanh. Vì bị trêu chọc nhiều, đã có lúc, tôi muốn bỏ học", Yến kể. "Nhưng tôi gắng trụ vì sợ nếu không học, mình sẽ phải sống nương tựa vào người khác cả đời".
Đồng Hải Yến trong ngày tốt nghiệp Đại học Fulbright Việt Nam.
Ngoài học tập, Yến còn là một vận động viên với "gia tài" 53 huy chương trong và ngoài nước, tiêu biểu là huy chương vàng chạy 1.500m nữ tại Đại hội Thể thao Người khuyết tật Trẻ châu Á 2017.
Hết cấp ba, Yến theo học ngành Công tác xã hội, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP HCM. Cô bắt đầu học trên máy tính, cài một trình đọc màn hình cho người khiếm thị, nên học nhanh và dễ dàng hơn.
Được một thời gian, Yến nghĩ đến việc chuyển tới một môi trường quốc tế để phát triển bản thân. Song, cô trượt hai lần vì yếu tiếng Anh. Năm 2020, sau khi học thêm để cải thiện, Yến giành học bổng vào Đại học Fulbright, là một trong hai sinh viên khiếm thị của trường.
“Tất tay” thử sức với các trường đại học hàng đầu thế giới
Tại Đại học Fulbright, Hải Yến học song song hai ngành là Tâm lý học và Việt Nam học. Cô tốt nghiệp loại xuất sắc với GPA 3.76/4.
Nhờ thành tích này, Hải Yến trúng tuyển chương trình thực tập Nghiên cứu Khoa học sức khỏe tâm thần của Trường Y tế Công cộng TH Chan (thuộc Đại học Harvard) và lãnh đạo nhóm nghiên cứu tại Việt Nam kết hợp với Trường Wisconsin-Madison (Hoa Kỳ). Đây là hai trường đại học hàng đầu thế giới về sức khỏe cộng đồng.
Kỳ thực tập này cho Yến trải nghiệm đầy áp lực và căng thẳng. Mỗi tuần, cô phải dành thời gian đọc hàng trăm bài báo khác nhau để rút ra ý tưởng cho nghiên cứu của mình. Kết quả là, sau 5 tháng thực tập, Hải Yến ghi tên mình vào một công bố quốc tế trên tạp chí Q1 với chủ đề liên quan tới sang chấn tâm lý tuổi thơ.
Trải nghiệm thực tập ở môi trường nghiên cứu chuyên sâu giúp Hải Yến càng vững tin với giấc mơ theo đuổi sự nghiệp khoa học. Vào tháng 9/2025, cô đã quyết định “tất tay” thử sức với các trường đại học hàng đầu thế giới.
Trong đợt ứng tuyển bậc Thạc sĩ tại Mỹ, Hải Yến đã chuẩn bị 5 thư giới thiệu kèm bài luận cá nhân - phần nội dung được Yến đầu tư nhiều thời gian nhằm thể hiện rõ quá trình học tập, nghiên cứu cũng như định hướng phát triển trong lĩnh vực sức khỏe cộng đồng. Theo cô, đây là yếu tố quan trọng giúp hội đồng tuyển sinh có cái nhìn toàn diện hơn về năng lực và động lực học thuật của ứng viên.
Hai từ khóa xuyên suốt bài luận của Yến là “tính kiên trì” và “khả năng tự phục hồi sau thử thách”. Cô kể với hội đồng tuyển sinh về hành trình gần 10 năm theo đuổi điền kinh chuyên nghiệp, từ một vận động viên trẻ đến khi đại diện Việt Nam thi đấu tại ASEAN Para Games; về những buổi tập kéo dài nhiều giờ dù thị lực hạn chế, hay quyết định rời đường chạy chuyên nghiệp ở tuổi 18.
Hải Yến trong một hoạt động cộng đồng.
Bên cạnh câu chuyện đặc biệt của bản thân, Yến cho rằng điểm nhấn đáng kể trong hồ sơ xin học bổng du học Mỹ của cô là các dự án cộng đồng có thời gian triển khai dài hạn và tạo được ảnh hưởng thực tế.
Năm 2021, cô đồng sáng lập Spa M-Y - Massage trị liệu, với mục tiêu tạo ra môi trường làm việc ổn định, chuyên nghiệp và tôn trọng cho người khiếm thị. Mô hình này không chỉ tạo sinh kế, mà còn góp phần thay đổi cách nhìn của xã hội về năng lực lao động của người khuyết tật.
Bên cạnh đó đó, Hải Yến đồng sáng lập The VIP Companion (VIC) - một dự án xã hội phi lợi nhuận tập trung đào tạo kỹ năng cho người khiếm thị, bao gồm sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo, viết hồ sơ xin việc. Theo cô, những dự án này thể hiện rõ định hướng lâu dài của cô trong lĩnh vực sức khỏe cộng đồng và phát triển hệ thống hỗ trợ bền vững cho nhóm yếu thế.
Với bộ hồ sơ được chuẩn bị kỹ lưỡng, Hải Yến đã nhận được thư trúng tuyển của John Hopkins chỉ sau 7 ngày và Đại học Columbia sau 12 ngày kèm học bổng.
Ngày 25/2, cô tiếp tục nhận được thư gửi từ Đại học Harvard và Stanford. Hải Yến đang tích cực tìm kiếm các khoản hỗ trợ tài chính để có thể theo học tại hai trường này. Bên cạnh đó, cô cũng chờ thêm phản hồi từ Đại học Oxford cho bậc học Thạc sĩ.
Trên mỗi chặng đường đi qua, Hải Yến luôn tự nhủ: “Điều làm mình yếu thế trong một cuộc chơi này có thể chính là điều làm mình khác biệt trong một cuộc chơi khác”.
