Theo dữ liệu từ dự án UCL COVID-19 Social Study do Đại học College London thực hiện, các nhà khoa học đã phân tích gần một triệu phản hồi khảo sát từ hơn 49.000 người trưởng thành trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2022. Đây được xem là một trong những nghiên cứu toàn diện nhất về sự biến động của sức khỏe tinh thần theo thời gian trong ngày.
Khác với cách tiếp cận đơn giản về “tâm trạng tốt hay xấu”, nghiên cứu này chia nhỏ sức khỏe tinh thần thành 6 chỉ số cụ thể gồm triệu chứng trầm cảm, lo âu, mức độ hạnh phúc, sự hài lòng với cuộc sống, cảm nhận về ý nghĩa cuộc sống và cảm giác cô đơn. Việc phân tách này giúp phản ánh chính xác hơn sự phức tạp của đời sống tâm lý.
Kết quả cho thấy một xu hướng rõ ràng: vào buổi sáng, con người ít có biểu hiện trầm cảm và lo âu hơn, đồng thời cảm thấy hạnh phúc và hài lòng với cuộc sống ở mức cao hơn. Ngược lại, khi ngày dần trôi về đêm, các chỉ số này suy giảm, đạt mức thấp nhất vào khoảng nửa đêm.
Dù sự chênh lệch không quá lớn về mặt thống kê, tính nhất quán của kết quả khiến các nhà nghiên cứu đặc biệt chú ý. Sự khác biệt giữa buổi sáng và nửa đêm có thể lên tới 10% độ lệch chuẩn đối với các triệu chứng tiêu cực và khoảng 15% đối với các chỉ số tích cực.
Một điểm đáng chú ý là không phải tất cả các yếu tố đều biến động giống nhau. Cảm giác cuộc sống có ý nghĩa thay đổi mạnh nhất trong ngày, trong khi cảm giác cô đơn gần như ổn định, cho thấy đây có thể là trạng thái mang tính lâu dài hơn là cảm xúc nhất thời.
Nghiên cứu cũng xem xét yếu tố ngày trong tuần và phát hiện những kết quả trái với định kiến phổ biến. Thay vì “hội chứng thứ Hai”, mức độ hạnh phúc và hài lòng lại cao hơn một chút vào đầu và cuối tuần làm việc. Tuy nhiên, sự khác biệt này không quá lớn.
Điểm khác biệt rõ rệt hơn nằm ở nhịp điệu trong ngày giữa ngày thường và cuối tuần. Vào cuối tuần, cảm xúc biến động mạnh hơn, với đỉnh cao vào buổi sáng, giảm vào giữa ngày, tăng lại vào buổi tối rồi giảm sâu vào nửa đêm. Trong khi đó, các ngày trong tuần có xu hướng ổn định hơn do chịu ảnh hưởng của lịch trình cố định.
Yếu tố mùa cũng đóng vai trò quan trọng. Vào mùa xuân, hè và thu, mọi người ít trầm cảm và lo âu hơn so với mùa đông, đồng thời có mức độ hạnh phúc cao hơn. Tuy vậy, quy luật “sáng tốt hơn, đêm tệ hơn” vẫn không thay đổi theo mùa.
Các nhà khoa học cho rằng nguyên nhân có thể nằm ở đồng hồ sinh học của cơ thể. Hormone cortisol, liên quan đến năng lượng và phản ứng căng thẳng, đạt đỉnh ngay sau khi thức dậy và giảm dần về tối. Bên cạnh đó, các yếu tố như serotonin, dopamine, nhiệt độ cơ thể và mức độ mệt mỏi cũng góp phần định hình trạng thái tinh thần.
Tuy nhiên, yếu tố sinh học không phải là toàn bộ câu chuyện. Sự khác biệt giữa ngày thường và cuối tuần cho thấy các yếu tố xã hội như công việc, sinh hoạt và tương tác cũng ảnh hưởng đáng kể đến tâm trạng.
Dữ liệu của nghiên cứu được thu thập trong bối cảnh đại dịch COVID-19, một giai đoạn đặc biệt với nhiều biến động tâm lý. Điều này có thể ảnh hưởng đến kết quả, nhưng đồng thời cũng cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách con người thích nghi với khủng hoảng.
Quan trọng hơn, nghiên cứu không đơn giản hóa vấn đề sức khỏe tinh thần thành lời khuyên “ngủ một giấc là xong”. Các tác giả nhấn mạnh rằng trầm cảm, lo âu hay cô đơn không thể được giải quyết chỉ bằng thời gian. Tuy nhiên, việc hiểu rằng cảm xúc có nhịp điệu tự nhiên có thể giúp con người nhìn nhận khó khăn một cách nhẹ nhàng hơn.
Khi những suy nghĩ tiêu cực trở nên nặng nề vào đêm khuya, có thể đó không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là một phần của chu kỳ sinh học. Và đôi khi, điều tốt nhất có thể làm là chờ đến sáng hôm sau, khi mọi thứ thực sự có xu hướng trở nên dễ chịu hơn.
Tham khảo: ZME
Đức Khương
