Chiếc bàn sát cửa kính có một cậu sinh viên gục đầu ngủ trong khi tay vẫn đặt hờ lên chiếc điện thoại đang cắm sạc. Trước mặt cậu là chai trà đã cạn từ lâu và nắp vặn lại ngay ngắn. Ba giờ chiều dãy bàn phía trong cửa hàng tiện lợi gần trường đại học đã kín chỗ. Có nhóm mở laptop làm bài còn có đôi bạn chia nhau một tô mì và có người vừa ăn vừa lướt điện thoại bằng một tay. Trên mặt bàn phần lớn chỉ có một hai món đồ uống rẻ tiền. Dù vậy suốt cả buổi người đứng quầy vẫn không một lần bước ra nhắc ai.
Không ai tới đây vì thèm một chai nước
Sự thật là không ai tới đây vì thèm một chai nước. Nếu chỉ tính bằng tiền thì phép so sánh này rất ngắn. Một ly nước ở chuỗi cà phê thường bắt đầu từ ba mươi lăm nghìn đồng. Cùng số tiền đó ở cửa hàng tiện lợi một người có thể mua chai nước kèm theo gói bánh hoặc thậm chí thêm một tô mì. Còn nếu chỉ cần chỗ ngồi thôi thì một món chưa tới hai mươi nghìn là đủ. Đổi lại họ có đủ cả máy lạnh cùng wifi và ổ cắm điện lẫn nhà vệ sinh.
Nhưng nhìn vào những người đang ngồi đó sẽ thấy thứ họ mua không hề nằm gọn trong hóa đơn. Cậu sinh viên ngủ gục kia có thể đang ở trong một căn phòng trọ nóng tới mức không chợp mắt nổi vào buổi trưa. Người mặc áo giao hàng ngồi ở góc trong cùng có lẽ chỉ dừng mười lăm phút giữa hai đơn hàng vừa đủ để uống hết chai nước và hạ nhiệt trước khi lại lao ra nắng. Cô gái ngồi một mình với chiếc laptop chưa mở có thể vừa tan làm sớm nhưng chưa muốn về nhà ngay. Và vẫn còn rất nhiều những người tới đây chỉ vì họ đến sớm hơn giờ hẹn một tiếng hoặc vì trời đang mưa hoặc vì đơn giản là chưa nghĩ ra chỗ nào khác để đi. Họ không cần một ly nước ngon mà họ chỉ cần một chỗ để có mặt.
Ở quán cà phê bạn thấy ngại, ở đây thì không
Khác biệt lớn nhất nằm ở chỗ nếu ở quán cà phê bạn thấy ngại thì ở đây thì không. Ai trong chúng ta cũng từng trải qua cảm giác này khi ngồi quán cà phê với ly nước đã cạn từ lâu nhưng chưa muốn về thì bắt đầu thấy áy náy. Không ai nói gì cả vì nhân viên vẫn cười và vẫn đi ngang qua rồi thậm chí còn rót thêm nước lọc. Vậy mà càng như vậy chúng ta lại càng thấy ngại.
Cảm giác đó không tự nhiên mà có mà nó đến từ việc có người đang phục vụ bạn. Khi một người bưng đồ tới tận bàn rồi hỏi bạn cần gì thêm không và dọn ly khi bạn đứng dậy thì giữa hai bên đã vô tình hình thành một thứ quan hệ rất khó gọi tên. Bạn không nợ tiền nhưng bạn nợ một chút gì đó về mặt cảm xúc. Và món nợ mơ hồ ấy lớn dần theo từng giờ bạn nán ngồi lại.
Ở cửa hàng tiện lợi toàn bộ chuỗi tương tác ấy không hề tồn tại. Bạn tự lấy đồ trên kệ rồi tự mang ra quầy và tự lấy nước sôi cũng như tự bấm lò vi sóng để rồi khi ăn xong thì tự bỏ rác vào thùng. Từ đầu tới cuối không ai làm gì cho bạn cả. Nghe thì lạnh lùng nhưng chính vì không ai làm gì cho bạn nên bạn cũng chẳng nợ ai cái gì. Không có ánh mắt nào để tránh né và không có câu hỏi nào để lảng chuyện cũng như không phải nghĩ xem đã tới lúc nên gọi thêm một món chưa. Với một người đang mệt mỏi và đang không muốn nói chuyện với ai hoặc chỉ đơn giản là không dư dả thì sự dửng dưng ấy lại là thứ dễ chịu nhất mà một không gian có thể cho họ.
Nhưng cửa hàng không giữ bạn lại vì tử tế
Đến đây thì phải nói đến phần còn lại của câu chuyện và nó tỉnh táo hơn nhiều. Sự dửng dưng ấy không phải là lòng tốt mà nó là kết quả của ba phép tính kinh tế rất rõ ràng.
Thứ nhất khi bạn ở lại thêm một tiếng thì cửa hàng gần như không tốn thêm đồng nào. Không ai phải ra bàn và không ai phải bưng bê trong khi điều hòa thì vốn đã chạy sẵn. Cái ghế đó có người ngồi hay để trống thì chi phí cũng như nhau.
Thứ hai một cửa hàng có người bên trong luôn trông khác hẳn một cửa hàng trống hoác. Nhìn từ ngoài đường vào khi thấy vài nhóm bạn trẻ đang ăn mì hay bày sách vở trên bàn sẽ lập tức tạo cảm giác đây là chỗ đáng ghé. Một cửa hàng sáng đèn mà không một bóng người lại cho cảm giác hoàn toàn ngược lại.
Thứ ba và đây mới là lý do chính chính là việc cửa hàng không tính lời lỗ theo từng lượt khách. Cậu sinh viên ngủ gục hôm nay với chai trà mười lăm nghìn có thể là người tuần sau quay lại mua tô mì rồi tháng sau ghé mua đồ ăn sáng và mười năm nữa khi đã đi làm và có tiền thì vẫn giữ thói quen tạt vào cửa hàng tiện lợi thay vì đi đâu khác. Trong một ngành mà các chuỗi đang đua nhau giành chỗ đứng thì thói quen của một người trẻ đáng giá hơn nhiều so với hóa đơn của một buổi chiều.
Theo thống kê của ngành bán lẻ thì nhóm Gen Z hiện chiếm gần 60% lượng khách của các cửa hàng tiện lợi tại Việt Nam. Với con số đó việc các chuỗi không những không hạn chế mà còn mở rộng khu vực ngồi là chuyện rất dễ hiểu. Nói cách khác chiếc ghế ấy không phải chỗ để bạn nghỉ ngơi. Nó là chỗ giữ bạn ở trong tầm với của kệ hàng một khoảng thời gian đủ lâu để bạn đứng dậy mua thêm một thứ gì đó và đủ lâu để tạo thành thói quen.
Một chỗ không hỏi bạn là ai
Bởi trong một thành phố mà gần như mọi mét vuông đều đã được định giá và là nơi muốn ngồi xuống đâu cũng phải trả tiền cho quyền có mặt thì một chỗ không hỏi bạn là ai hay không hỏi bạn ở lại bao lâu cũng như không cần bạn phải tỏ ra đang bận rộn hay đang vui vẻ vẫn là thứ hiếm hoi.
Cửa hàng tiện lợi không cố ý tử tế mà họ chỉ tình cờ tạo ra một khoảng trống mà ở đó người ta được phép không làm gì cả. Và cái khoảng trống tình cờ ấy với rất nhiều người lại vừa đủ để đi qua một buổi chiều.
Nên nếu lần tới có ngồi lại lâu hơn dự định bạn cũng không cần phải thấy ngại. Chỉ nên tránh giờ trưa và giờ tan học vốn là lúc những người vừa mua hộp cơm nóng đang đứng tìm một chỗ trống. Ngoài khung giờ đó thì cứ thoải mái ngồi. Cửa hàng không hề thấy phiền và họ có lý do rất rõ ràng để không cảm thấy phiền.
Nguồn tham khảo: Diễn đàn Doanh nghiệp
KHÁNH VY
