Thần đồng không xuất thân từ vạch đích
Colin Huang (Hoàng Tranh - SN 1979) không phải là cái tên quen thuộc bên ngoài Trung Quốc. Nhưng tại quê nhà, ông nổi tiếng với nhiều sản phẩm, nhất là Pinduoduo. Colin Huang sinh ra ở Hàng Châu, quê hương của gã khổng lồ mua sắm trực tuyến Alibaba.
Bố mẹ ông là những công chức bình thường. Không xuất thân hào môn, không quan hệ chính trị nổi bật, tuổi thơ của ông trôi qua khá yên ổn, lặng lẽ nhưng kỷ luật.
Trong một bài viết trên Medium năm 2019, Huang cho biết bước ngoặt đến với ông vào cuối năm cấp ba, khi giành giải Olympic Toán. Giáo viên chủ nhiệm đã khuyến khích ông thi vào Trường Ngoại ngữ Hàng Châu (HFLS), ngôi trường có tính cạnh tranh cao.
Huang trúng tuyển, nhưng không muốn nhập học vì nghĩ nơi này chỉ tập trung vào ngoại ngữ. "Tôi muốn vào trường chuyên sâu về toán, vật lý và hóa học", Huang kể. "Sau đó, thầy hiệu trưởng gọi tôi đến và thuyết phục. Nhìn lại, thật sự cảm ơn lựa chọn học ở HFLS".
Ông cho hay việc học ở HFLS giúp ông được tiếp xúc sớm với văn hóa nước ngoài và chịu ảnh hưởng sâu hơn so với bạn bè. Năm 18 tuổi, Huang theo học khoa học máy tính tại Đại học Chiết Giang.
Ngay từ năm nhất đại học, Huang được chọn làm thành viên quỹ Melton của những sinh viên trẻ từ các khu vực mới nổi trên toàn cầu. Mỗi sinh viên đều được cấp máy tính và gói truy cập internet để có thể duyệt web và nhắn tin. Họ cũng có thể đi đến một quốc gia thành viên mỗi năm. Nhờ vậy, Huang có thêm nhiều cơ hội tiếp cận internet và kết nối với bạn bè nước ngoài.
Huang cho biết ông thấy rất may mắn vì những trải nghiệm đó mang lại cho ông cơ hội tiếp xúc văn hóa và tư duy ở tầm quốc tế. Tuy nhiên, ông cũng hối tiếc khi lãng phí quá nhiều thời gian để phấn đấu trở thành số một trong lớp. Ông ước mình dành nhiều thời gian hơn để nổi loạn, nghịch ngợm và tận hưởng tuổi trẻ.
Bỏ việc tại Google để khởi nghiệp
Sau khi tốt nghiệp, Huang sang Mỹ du học và làm việc tại trụ sở Google. Những năm tháng ở Thung lũng Silicon đã để lại dấu ấn sâu sắc trong tư duy của ông: đề cao sáng tạo, tôn trọng kỹ sư và không chạy theo lợi ích ngắn hạn.
Trong khi nhiều người chọn ở lại Mỹ để phát triển sự nghiệp ổn định, Huang lại sớm đưa ra quyết định quay về Trung Quốc. Lý do rất đơn giản là Internet Trung Quốc đang ở giai đoạn bùng nổ, cơ hội lớn hơn rất nhiều so với một vị trí an toàn ở Google.
Năm 2015, Pinduoduo (Tập đoàn PDD Holdings) chính thức ra đời. Khi đó, thương mại điện tử Trung Quốc gần như là “sân chơi riêng” của Alibaba và JD.com. Hầu hết giới đầu tư đều cho rằng thị trường đã bão hòa, không còn chỗ cho người thứ ba.
Chưa hết, mô hình kinh doanh của Pinduoduo còn bị coi là “cấp thấp”: mua chung, mặc cả giá, trợ giá mạnh, điều hoàn toàn trái ngược với hình ảnh “cao cấp, chuẩn mực” mà các ông lớn xây dựng.
Nhưng chính điều đó lại giúp Pinduoduo thọc sâu vào thị trường nông thôn và thành phố nhỏ, nơi hàng trăm triệu người Trung Quốc chưa thực sự được tiếp cận thương mại điện tử.
Với hàng giá rẻ, cách chơi mang tính xã hội cao, Pinduoduo nhanh chóng lan truyền như virus. Lần đầu tiên, hàng triệu người mua được trái cây, quần áo, đồ gia dụng qua mạng, dù chất lượng vẫn gây tranh cãi.
Ba năm sau, Pinduoduo niêm yết tại Mỹ, trở thành một trong những câu chuyện IPO ấn tượng nhất lịch sử Internet Trung Quốc.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện của "người anh em" Temu vào năm 2022 đã giúp tập đoàn PDD Holdings đa dạng hóa nguồn doanh thu và củng cố đà phát triển ổn định. Nền tảng mua sắm bình dân này đã giúp Colin Huang chiếm được thị phần tại Mỹ, một thị trường mà Alibaba đã cố gắng thâm nhập nhưng không thành công.
Temu nhanh chóng tăng vọt lên vị trí có lượt tải về hàng đầu trong các cửa hàng ứng dụng trên điện thoại tại Mỹ. Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu thị trường Sensor Tower, trung bình người dùng dành thời gian cho Temu và Shein lâu hơn so với Amazon.
Ngay từ khi ra mắt, Temu đã nhanh chóng thu hút khách hàng nước ngoài thông qua việc cung cấp các sản phẩm giá rẻ, không thương hiệu, với nhiều chương trình khuyến mãi lớn.
Sản phẩm của Temu được vận chuyển trực tiếp từ Trung Quốc, nhắm đến đối tượng người tiêu dùng muốn tiết kiệm chi phí, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế khó khăn do lạm phát.
Ông Neil Saunders, chuyên gia tại công ty nghiên cứu GlobalData Retail, cho rằng điều kiện kinh tế vĩ mô khó khăn khiến mọi người tìm kiếm hàng giá thấp và đây sẽ là thời điểm tỏa sáng cho các nhà bán lẻ như Temu.
Trong năm 2023, PDD ghi nhận doanh thu là 35 tỷ USD, tăng 90% so với năm 2022. Thành công của Temu diễn ra trong bối cảnh lạm phát cao dai dẳng khiến người tiêu dùng phải tìm kiếm những sản phẩm giá rẻ.
Về lý do đằng sau sự thành công nhanh chóng của nền tảng, người phát ngôn của Temu chia sẻ với Nikkei Asia rằng Temu đã mang đến cho người mua hàng nhiều sự lựa chọn để tiêu tiền nhiều hơn, vào thời điểm quan trọng khi chi phí sinh hoạt tăng cao đang ảnh hưởng đến mọi người ở mọi mức thu nhập.
Cú quay lưng bất ngờ
Năm 2018, cổ phiếu Pinduoduo bắt đầu giao dịch trên Nasdaq. Tuy nhiên, 2 năm sau đó, Huang đã từ chức giám đốc điều hành. Và chỉ 1 năm sau, ông rời ghế chủ tịch nhưng vẫn nắm giữ 28% cổ phần tại PDD, công ty mẹ của Pinduoduo.
Quyết định của Huang được cho là khá đáng tiếc bởi Pinduoduo hiện đang trong giai đoạn phát triển vượt trội nhất. Chia sẻ với báo chí hồi năm 2017, Huang cho biết ông không muốn dành phần đời còn lại ở Pinduoduo.
Tuy nhiên, nhờ tầm nhìn và chiến lược nhạy bén, nên dù đã nghỉ hưu, Colin Huang vẫn "soán ngôi" Zhong Shanshan của hãng nước đóng chai Nongfu Spring để trở thành người giàu nhất Trung Quốc. Theo danh sách người giàu nhất thế giới Hurun Global Rich List 2024 được Viện Nghiên cứu Hurun (Trung Quốc) công bố ngày 26/3, tài sản của Colin Huang đạt 53,4 tỷ USD, tăng 71% so với 2023.
Sau khi rút lui, Colin Huang gần như biến mất khỏi truyền thông. Không đầu tư vào dự án Internet mới, không tái xuất với vai trò “siêu doanh nhân”, ông dành phần lớn thời gian cho nghiên cứu khoa học, giáo dục và y tế. Đồng thời hiến tặng số cổ phần trị giá khoảng 1.000 tỷ NDT (khoảng 3,86 triệu tỷ đồng) cho các quỹ nghiên cứu và thiện nguyện.
Trước dư luận xôn xao, ông chỉ giải thích vỏn vẹn bằng một câu ngắn gọn: “Của cải chưa bao giờ là mục tiêu cuối cùng. Nó chỉ là công cụ”.
Có người bắt gặp ông mặc đồ giản dị trong khuôn viên trường đại học, trò chuyện với sinh viên. Có nguồn tin cho biết, ông đang dồn nguồn lực cá nhân vào những lĩnh vực mà trong quan điểm của ông, có thể thay đổi tương lai chứ không chỉ tạo ra lợi nhuận ngắn hạn.
Thay vì theo đuổi danh xưng “người giàu nhất”, ông chọn trở thành “đại thiện nhân”, dùng của cải để đầu tư cho tương lai dài hạn của xã hội.
Tuy vậy, theo cập nhật của Forbes tháng 1/2026, khối tài sản của Hoàng Tranh vẫn đạt khoảng 40,8 tỷ USD (tương đương khoảng 1,02 triệu tỷ đồng), xếp thứ 45 trong danh sách những người giàu nhất thế giới.
Nguyễn Phượng (Tổng hợp)
