Những đứa trẻ như thế nào khi lớn lên sẽ dễ có tương lai tốt? Có phụ huynh cho rằng, con học giỏi, đạt điểm cao thì sau này chắc chắn sẽ có triển vọng. Nhưng tương lai của một đứa trẻ không chỉ phụ thuộc vào việc con có thông minh hay không.
Rất nhiều dấu hiệu đã bắt đầu xuất hiện từ khi trẻ còn nhỏ, chỉ là phần lớn cha mẹ quá bận rộn với chuyện ăn uống, chăm sóc hằng ngày nên vô tình bỏ qua.
Tất nhiên, có những đặc điểm này không đồng nghĩa với việc trẻ chắc chắn sẽ giàu có hay thành công. Nhưng những đứa trẻ sở hữu các phẩm chất dưới đây thường có lợi thế hơn khi học tập, giao tiếp và bước vào cuộc sống.
Thứ nhất: Phát triển ngôn ngữ tốt, chủ động bày tỏ
Các mẹ có con nhỏ chắc hẳn từng có những cuộc trò chuyện kiểu “con nhà ai biết nói trước”. Trước đây, nhiều người cũng nghĩ trẻ biết nói sớm chẳng qua là khéo miệng. Sau này mới nhận ra, khả năng ngôn ngữ chính là chiếc chìa khóa đầu tiên giúp trẻ bước vào thế giới giao tiếp. Những đứa trẻ có khả năng ngôn ngữ tốt thường biết sắp xếp câu chữ, diễn đạt suy nghĩ rõ ràng hơn.
Con muốn gì, cảm thấy thế nào đều có thể nói ra thay vì chỉ khóc lóc hay nổi cáu. Khi ra ngoài chơi với bạn bè, trẻ cũng dễ chủ động giao tiếp, biết nói lên suy nghĩ của mình và vì thế dễ kết bạn hơn. Đến trường, trẻ dám phát biểu. Khi trưởng thành, dù là trao đổi công việc hay xây dựng các mối quan hệ, khả năng diễn đạt cũng trở thành một lợi thế.
Tuy nhiên, nói muộn không có nghĩa là trẻ kém. Mỗi đứa trẻ có tốc độ phát triển khác nhau. Khả năng ngôn ngữ nổi bật chỉ có thể xem là một điểm cộng, chứ không phải tiêu chí để đánh giá một đứa trẻ.
Thứ hai: Khả năng nhận thức tốt, ánh mắt luôn có sự tò mò
Khả năng nhận thức có ảnh hưởng lớn đến cách trẻ tiếp thu và khám phá thế giới. Có những đứa trẻ chỉ cần người lớn giải thích một lần đã hiểu, khả năng quan sát tốt, tò mò và luôn muốn biết “tại sao”.
Cùng một sự việc, khi những đứa trẻ khác còn chưa hiểu chuyện gì xảy ra, con đã có thể liên tưởng sang những điều khác, biết suy luận và rút ra thêm vấn đề. Những đứa trẻ như vậy thường tạo cho người đối diện cảm giác nhanh nhạy, linh hoạt và tràn đầy sự tò mò.
Khả năng nhận thức của trẻ cũng chịu ảnh hưởng từ môi trường gia đình. Khi cha mẹ thường xuyên trò chuyện, đọc sách cùng con và cho con không gian khám phá, trẻ sẽ có thêm cơ hội phát triển khả năng quan sát và tư duy. Trong học tập, những trẻ có khả năng nhận thức tốt thường tiếp thu kiến thức mới nhanh hơn và có khả năng hiểu vấn đề tốt.
Nhưng cha mẹ cũng không nên vì thấy con thông minh mà buông lỏng. Nếu chỉ dựa vào sự nhanh nhạy mà thiếu sự rèn luyện, trẻ vẫn có thể dần tụt lại phía sau.
Thứ ba: Biết đồng cảm, có khả năng thấu hiểu cảm xúc của người khác
Đây là một phẩm chất nhiều cha mẹ dễ bỏ qua nhưng lại rất quan trọng: khả năng đồng cảm. Bạn có từng thấy con mình như vậy chưa? Nhìn thấy mẹ buồn, con chủ động đến ôm mẹ. Thấy một người khác khóc, con cũng trở nên buồn theo. Con biết quan sát nét mặt của người khác và phần nào cảm nhận được họ đang vui hay buồn.
Đó chính là một biểu hiện của khả năng đồng cảm.
Nhiều người nghĩ EQ cao nghĩa là biết nói những lời dễ nghe. Thực tế không hẳn như vậy. EQ tốt còn nằm ở khả năng biết quan tâm đến cảm xúc của người khác, biết đặt mình vào vị trí của đối phương.
Khi trưởng thành, dù trong học tập, tình bạn hay môi trường công sở, những người khiến người khác cảm thấy dễ chịu thường có nhiều thuận lợi hơn trong việc xây dựng các mối quan hệ.
Một đứa trẻ biết suy nghĩ cho người khác sẽ ít có xu hướng chỉ đặt bản thân ở vị trí trung tâm. Khi xảy ra mâu thuẫn, con cũng dễ nhìn vấn đề từ nhiều góc độ và tìm cách giải quyết phù hợp hơn.
Nếu con chưa có những đặc điểm này, cha mẹ có thể làm gì?
Không phải đứa trẻ nào sinh ra cũng có những ưu thế giống nhau. Nhưng nhiều kỹ năng có thể được bồi dưỡng từ những việc rất nhỏ trong cuộc sống hằng ngày.
Một là, trò chuyện nhiều hơn, làm thay con ít hơn. Thay vì lập tức quyết định hoặc đáp ứng mọi yêu cầu, cha mẹ có thể hỏi con: “Con nghĩ thế nào?”, “Con muốn làm gì?”. Hãy kiên nhẫn nghe con diễn đạt, ngay cả khi con nói còn vụng về.
Trước khi đi ngủ, cha mẹ cũng có thể cùng con nhìn lại những chuyện đã xảy ra trong ngày. Những cuộc trò chuyện tưởng như đơn giản ấy giúp trẻ rèn khả năng tổ chức ngôn ngữ và tư duy logic.
Hai là, cho con nhiều cơ hội tự làm và đặt câu hỏi. Cuộc sống xung quanh đều có thể trở thành một lớp học. Khi nhìn thấy cây cối, thời tiết hay một món đồ chơi, cha mẹ có thể đặt câu hỏi để trẻ tự quan sát và suy nghĩ thay vì lập tức đưa ra đáp án. Cùng con đọc sách, chơi những trò chơi tư duy cũng là cách giúp trẻ hình thành thói quen suy nghĩ sâu hơn.
Ba là, đồng cảm với con thay vì lạnh lùng trước cảm xúc của trẻ. Cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc làm gương trong cách ứng xử. Khi con buồn, khóc hoặc cảm thấy ấm ức, thay vì lập tức trách mắng, hãy thử đón nhận cảm xúc của con trước. Khi ra ngoài, cha mẹ cũng có thể hướng dẫn trẻ quan sát cảm xúc của người khác, học cách đặt mình vào vị trí của đối phương, biết tôn trọng và bao dung.
Sau cùng, điều quan trọng không phải là tìm một công thức để đảm bảo con chắc chắn “có tương lai”, mà là giúp trẻ từng bước hình thành những năng lực cần thiết để tự bước đi.
Một đứa trẻ có thể không phải người thông minh nhất, nói chuyện sớm nhất hay học giỏi nhất. Nhưng nếu con biết suy nghĩ, biết diễn đạt, biết đồng cảm và không ngừng học hỏi, những phẩm chất ấy có thể trở thành hành trang rất đáng giá trên chặng đường trưởng thành.
