Giấc ngủ là yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tuổi thọ. Một giấc ngủ chất lượng không chỉ giúp phục hồi năng lượng mà còn cân bằng hormone, làm chậm lão hóa và củng cố hệ miễn dịch. Ngược lại, rối loạn giấc ngủ là dấu hiệu cảnh báo sớm các bất ổn về thể chất và tinh thần. Những người sống thọ thường có ba đặc điểm khi ngủ đó là: dễ ngủ, ngủ liền mạch và thức giấc tỉnh táo. Nếu có cả ba đặc điểm này, đó là tín hiệu đáng mừng cho thấy cơ thể đang được nghỉ ngơi và phục hồi tốt.
1. Dễ ngủ, có thể chìm vào giấc trong khoảng 30 phút
Người có giấc ngủ tốt thường không mất quá nhiều thời gian để chìm vào giấc ngủ. Khi nằm xuống, cơ thể có thể dần thư giãn, hệ thần kinh chuyển từ trạng thái hoạt động ban ngày sang trạng thái phục hồi ban đêm.
Ngược lại, nếu thường xuyên trằn trọc, nằm mãi không ngủ được, đầu óc liên tục suy nghĩ, đó có thể là dấu hiệu cơ thể đang căng thẳng quá mức. Theo một nghiên cứu của Đại học Thanh Hoa đăng trên Nature Communications, những thói quen ngủ không lành mạnh, trong đó có ngủ muộn và hiệu suất giấc ngủ thấp, có thể làm tăng nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân và tử vong tim mạch.
Khó ngủ còn khiến cơ thể bỏ lỡ giai đoạn ngủ sâu quan trọng. Đây là thời điểm cơ thể sửa chữa, phục hồi và tái tạo năng lượng. Nghiên cứu của Đại học Stanford cho thấy ở người trung niên và cao tuổi, tỷ lệ ngủ sâu trong tổng thời gian ngủ cứ giảm 5% thì nguy cơ tử vong sớm có thể tăng 13-17%.
Vì vậy, khả năng đi vào giấc ngủ tự nhiên trong khoảng 30 phút là một dấu hiệu tích cực. Nó cho thấy cơ thể có thể “chuyển chế độ” tương đối thuận lợi từ căng thẳng sang nghỉ ngơi.
2. Ngủ liền mạch, ít thức giấc giữa đêm
Một giấc ngủ tốt không chỉ là ngủ đủ giờ mà còn cần ngủ sâu, ít bị thức giấc giữa đêm. Nhiều người tuy ngủ được nhưng lại rất dễ tỉnh, chỉ cần tiếng động nhỏ cũng thức giấc. Một số người khác thường xuyên phải dậy đi tiểu ban đêm, sau đó khó ngủ lại.
Tiểu đêm không chỉ gây phiền toái mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo sức khỏe. Một khảo sát tại Nhật Bản cho thấy, so với người cao tuổi thức dậy đi tiểu không quá 1 lần mỗi đêm, nhóm tiểu đêm từ 2 lần trở lên có tỷ lệ tử vong tăng gần gấp đôi. Một nghiên cứu tại Mỹ trên 16.000 người cũng ghi nhận tỷ lệ tử vong ở người mắc chứng tiểu đêm cao hơn người bình thường.
Nguyên nhân không chỉ nằm ở việc giấc ngủ bị gián đoạn. Với người cao tuổi, việc thường xuyên thức dậy trong bóng tối còn làm tăng nguy cơ té ngã. Sâu xa hơn, tiểu đêm nhiều có thể liên quan đến sự suy giảm khả năng cô đặc nước tiểu của thận, vấn đề tuyến tiền liệt hoặc các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, suy tim.
3. Thức dậy tỉnh táo, cơ thể nhẹ nhõm
Cảm giác sau khi thức dậy là thước đo rất quan trọng của chất lượng giấc ngủ. Người ngủ tốt thường mở mắt ra đã tỉnh táo, cơ thể nhẹ nhõm, có năng lượng để bắt đầu ngày mới. Ngược lại, nếu đã ngủ đủ giờ nhưng sáng dậy vẫn đau đầu, uể oải, mệt như chưa ngủ, cần chú ý đến nguy cơ rối loạn giấc ngủ.
Một trong những vấn đề đáng cảnh giác là ngáy to kèm những khoảng ngừng thở khi ngủ, sau đó đột ngột hít mạnh trở lại. Tình trạng này trong y học gọi là hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, viết tắt là OSA.
Người mắc OSA tưởng như đang ngủ, nhưng thực tế não và cơ thể liên tục trải qua các đợt thiếu oxy, giật mình vì thức giấc và khó đạt được giấc ngủ phục hồi. Một nghiên cứu quy mô lớn trên gần 3 triệu hồ sơ y tế tại Anh công bố tháng 4/2026 cho thấy người mắc OSA có nguy cơ gặp biến cố tim mạch hoặc tử vong cao hơn 71% so với người không mắc OSA.
Dữ liệu được trình bày tại Hội nghị Thần kinh học Mỹ năm 2026 cũng cho thấy, trong giai đoạn 1999-2023, tỷ lệ tử vong liên quan đến OSA kèm đột quỵ tăng mạnh. Với người mắc OSA nặng nhưng không được điều trị, tuổi thọ trung bình có thể bị rút ngắn hơn 10 năm.
Lam Chi
Nguồn: QQ
