ThS.BS Nguyễn Phương Linh, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, bệnh nhân là nữ sinh viên 23 tuổi mang thai ngoài ý muốn khi đang học đại học.
Trong thai kỳ, cô nghén nặng, cơ thể thay đổi, tăng cân nhanh khiến tâm lý bị ảnh hưởng. Người bệnh thường xuyên buồn bã, dễ khóc, nhiều lúc cáu gắt vô cớ và tự ti về ngoại hình. Dù vậy, nhờ sự động viên của chồng, gia đình và bạn bè, cô vẫn cố gắng duy trì việc học.
Các giảng viên tạo điều kiện để bệnh nhân tiếp tục đến trường cho tới sát ngày sinh. Thai kỳ được theo dõi đầy đủ, không ghi nhận bất thường. Người mẹ trẻ từng rất háo hức chờ con ra đời.
Sau sinh thường một bé trai nặng 3kg, sức khỏe ổn định, bệnh nhân được gia đình hỗ trợ chăm sóc đầy đủ cả thể chất lẫn tinh thần. Những tuần đầu tiên, cô cảm thấy hạnh phúc.
Theo bác sĩ Linh khoảng 5 tuần sau sinh, tâm trạng người mẹ bắt đầu thay đổi. Bệnh nhân thường xuyên buồn chán, mệt mỏi, không còn hứng thú với những sở thích trước đây như xem phim hay dùng mạng xã hội. Cô hạn chế giao tiếp, không muốn gặp người thân, bạn bè.
Người mẹ trẻ nuôi con bằng sữa mẹ nhưng do căng thẳng kéo dài, lượng sữa ngày càng ít rồi mất hẳn dù đã cố gắng kích sữa mỗi ngày. Việc phải chuyển sang sữa công thức khiến cô càng suy sụp và luôn cảm thấy mình có lỗi với con.
“Mặc dù được chồng và gia đình động viên rất nhiều nhưng bệnh nhân luôn cho rằng mình không phải là người mẹ tốt”, bác sĩ Linh cho biết.
Tình trạng kéo dài suốt nhiều tháng. Người bệnh ngày càng bi quan, thường xuyên có cảm giác trống rỗng, vô dụng, cho rằng bản thân không chăm sóc được con và tương lai hoàn toàn ảm đạm. Cô thu hẹp giao tiếp, sợ hãi mỗi khi nghe tiếng con khóc vì nghĩ mình không đủ khả năng chăm sóc em bé.
Khoảng 3 tuần trước khi nhập viện, bệnh nhân ôm con đứng ngoài ban công với ý định nhảy xuống tự tử nhưng được gia đình phát hiện và ngăn cản kịp thời. Sau đó, các ý nghĩ muốn chết xuất hiện thường xuyên hơn nên người nhà đưa cô đến Viện Sức khỏe Tâm thần điều trị.
Rối loạn tâm thần dễ bị bỏ qua
Theo BSCKII Nguyễn Thị Ái Vân, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, trầm cảm sau sinh (Postpartum Depression - PPD) là rối loạn tâm thần phổ biến nhưng dễ bị bỏ sót.
Bệnh thường xuất hiện trong vòng 4–6 tuần đầu sau sinh nhưng cũng có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí hơn một năm nếu không được điều trị. Người bệnh thường buồn bã kéo dài, lo âu, dễ khóc, mất hứng thú, rối loạn giấc ngủ, ăn uống và giảm năng lượng sống.
Ở giai đoạn nặng, sản phụ có thể xuất hiện cảm giác tội lỗi, vô dụng, không muốn giao tiếp, mất khả năng chăm sóc con, thậm chí có ý nghĩ tự sát hoặc làm hại bản thân.
Các nghiên cứu cho thấy khoảng 10–15% phụ nữ sau sinh mắc trầm cảm sau sinh. Tại Việt Nam, một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ dao động 8–16%. Ở nhóm phụ nữ chịu nhiều áp lực tâm lý hoặc trong giai đoạn dịch bệnh, tỷ lệ có thể cao hơn đáng kể.
Theo bác sĩ Ái Vân, trầm cảm sau sinh là kết quả của nhiều yếu tố cùng tác động. Sau sinh, hormone estrogen và progesterone giảm đột ngột, ảnh hưởng đến hệ thần kinh điều hòa cảm xúc. Bên cạnh đó là áp lực chăm con, thiếu ngủ kéo dài, khó khăn kinh tế, mâu thuẫn gia đình hoặc thiếu sự hỗ trợ từ người thân.
Nhiều trường hợp bị bỏ qua vì gia đình cho rằng sản phụ chỉ “mệt sau sinh” hoặc “quá nhạy cảm”. Trong giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ biểu hiện bằng việc dễ buồn, giảm hứng thú, mất ngủ, chán ăn hoặc thường xuyên than đau đầu, đau ngực, đau bụng.
Khi bệnh tiến triển, người mẹ dần xa lánh mọi người, giảm kết nối với con, lo lắng quá mức hoặc ngược lại là thờ ơ với em bé. Một số trường hợp có biểu hiện kích động, xuất hiện ý nghĩ tự sát.
Các chuyên gia nhấn mạnh, trầm cảm sau sinh hoàn toàn có thể điều trị nếu được phát hiện sớm. Người bệnh cần được hỗ trợ tâm lý, nghỉ ngơi hợp lý, giảm áp lực chăm con và tăng sự đồng hành từ gia đình. Với trường hợp nặng hoặc có nguy cơ tự sát, sản phụ cần nhập viện điều trị chuyên khoa càng sớm càng tốt.
Ngọc Minh
