Từ “mùa thu hoạch” đầu tiên đến cách làm mới
Tại sự kiện Saigon AI Hub: Applied AI Lab Demo Day 2026 diễn ra ngày 8/10 tại TP.HCM, ông Lê Hồng Minh, nhà sáng lập và Chủ tịch HĐQT VNG, chia sẻ câu chuyện hình thành Saigon AI Hub từ những khó khăn mà các nhóm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI) trong nước đang gặp phải.
Theo ông Minh, hơn một năm trước, qua những cuộc gặp với giới nghiên cứu tại các trường đại học ở TP.HCM, ông ghi nhận ba vấn đề lớn: việc xin kinh phí sử dụng GPU phục vụ nghiên cứu mất nhiều thời gian; quy trình từ đề xuất đề tài đến báo cáo kết quả có thể kéo dài khoảng hai năm; và nhiều nghiên cứu vẫn còn khoảng cách với nhu cầu thực tế.
Từ những vấn đề này, ông cùng đội ngũ VNG xây dựng Saigon AI Hub, với mong muốn tạo môi trường giúp các nhà nghiên cứu tiếp cận nguồn lực nhanh hơn và đưa ý tưởng vào ứng dụng.
“Ngay từ những ngày đầu, tôi đã chia sẻ với các đồng nghiệp rằng chúng ta nên xem mình như những người làm vườn, với nhiệm vụ tạo ra một mảnh đất và môi trường tốt nhất để những hạt giống có thể nảy mầm, phát triển”, ông Minh chia sẻ.
Đáp lại, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM - Tiến sĩ Trương Minh Huy Vũ mở đầu bài phát biểu: “Anh Minh nói mình là người làm vườn, thì tôi xin phép được nhận vai trò là người làm đất. Bởi vì đất có tốt thì gieo hạt giống vào mới nảy mầm và đâm chồi được”.
Saigon AI Hub được VNG và Đại học Quốc gia TP.HCM đồng sáng lập cuối năm 2025. Khóa đầu tiên quy tụ gần 60 nhà nghiên cứu thuộc 10 nhóm, phát triển các giải pháp AI trong y tế, ngôn ngữ, thị giác máy tính và thực tế ảo. Sau sáu tháng, chương trình đã ghi nhận một dự án AI kết hợp máy bay không người lái được thương mại hóa.
Ông Lê Hồng Minh gọi đây là “mùa thu hoạch đầu tiên”, song nhìn nhận chương trình mới giải quyết được hai trong ba khó khăn ban đầu, gồm khả năng tiếp cận nguồn lực và tốc độ nghiên cứu. Việc đưa kết quả vào thực tế vẫn cần cải thiện, bởi nhiều đề tài xuất phát từ mối quan tâm học thuật hơn là nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp hoặc xã hội.
Vì vậy, Saigon AI Hub quyết định thay đổi cách tiếp cận ở Khóa 2.
“Thay vì bắt đầu từ đề tài nghiên cứu, chúng tôi sẽ bắt đầu từ những bài toán thực tế cần được giải quyết”, ông Minh nhấn mạnh.
Theo mô hình mới, chương trình sẽ tiếp nhận vấn đề từ doanh nghiệp, cơ quan nhà nước và tổ chức, sau đó lựa chọn nhóm nghiên cứu phù hợp. Đơn vị đặt hàng cũng cần đồng hành bằng dữ liệu, chuyên gia am hiểu lĩnh vực và môi trường thử nghiệm, thay vì chỉ đưa ra yêu cầu.
Từ ngày 8/10 đến cuối tháng 11/2026, Saigon AI Hub tiếp nhận đề bài trong bốn lĩnh vực: sản xuất, nông nghiệp, biến đổi khí hậu và các bài toán cấp quốc gia. Khóa 2 dự kiến bắt đầu nghiên cứu vào tháng 2/2027.
TP.HCM muốn góp sức để những “hạt giống” thành doanh nghiệp công nghệ
Từ góc độ chính quyền, ông Trương Minh Huy Vũ cho rằng các đề bài AI cần có quy mô, tác động đủ lớn và không nên giới hạn bởi địa giới hành chính. Thành phố cũng cần tham gia bằng nguồn lực thực tế, thay vì chỉ dừng ở việc khuyến khích nghiên cứu.
Ông lấy ví dụ TP.HCM đang xây dựng hệ thống dữ liệu về đất đai, thuế, tài chính và quản lý đô thị. Trong giao thông công cộng, AI có thể được nghiên cứu để nhận diện nhu cầu hỗ trợ đặc thù của từng nhóm hành khách xe buýt, nhất là người khuyết tật, nhằm cải thiện chất lượng dịch vụ.
Bên cạnh dữ liệu và môi trường thử nghiệm, nguồn vốn cũng là vấn đề được lãnh đạo thành phố quan tâm. Theo ông Vũ, TP.HCM đang nghiên cứu phát triển hạ tầng dữ liệu, AI tại các khu công nghệ và đề xuất cơ chế đồng đầu tư với các quỹ tư nhân.
Cụ thể, với mỗi đồng vốn từ quỹ đầu tư, thành phố có thể xem xét đối ứng theo tỷ lệ 1:1, 1:2 hoặc 1:3, tùy mức độ ưu tiên và tính chất dự án. Đây mới là phương án được đề xuất, chưa phải chính sách chính thức.
Ông Vũ nhìn nhận đầu tư mạo hiểm luôn đi kèm rủi ro, kể cả khả năng mất vốn. Tuy nhiên, để tạo ra những sản phẩm công nghệ có tiềm năng tăng trưởng lớn, cần có cơ chế chấp nhận rủi ro phù hợp.
Đáng chú ý, ông cũng bày tỏ mong muốn xuất hiện thêm nhiều doanh nhân công nghệ như ông Lê Hồng Minh và những doanh nghiệp có tiềm năng trở thành “kỳ lân” tiếp theo. Theo ông, các nhóm nghiên cứu cần được hỗ trợ cả về huy động vốn, xây dựng thương hiệu, phát triển mô hình kinh doanh và tiếp cận thị trường.
Trong năm 2027, Saigon AI Hub đặt mục tiêu lựa chọn ít nhất 10 dự án, trong đó sáu dự án thử nghiệm thành công trong môi trường thực tế, ba dự án được thương mại hóa và một startup được thành lập.
Từ hình ảnh “người làm vườn” và “người làm đất”, cả hai nhân vật cùng nhấn mạnh việc tạo môi trường thuận lợi để các nhà nghiên cứu AI phát triển năng lực, đưa ý tưởng thành sản phẩm và tiến tới hình thành những doanh nghiệp công nghệ mới.
Minh Ngọc
