Ông Putin ký sắc lệnh với Transnistria, châu Âu chấn động
Hãng thông tấn Anadolu (Thổ Nhĩ Kỳ) ngày 17/5 đưa tin, Tổng thống Vladimir Putin vừa bất ngờ ký một sắc lệnh mới – động thái lập tức gây chấn động Moldova, Ukraine và nhiều nước châu Âu, khi nó được cho là có thể làm nóng trở lại một trong những điểm nhạy cảm nhất trong không gian an ninh châu Âu.
Theo nội dung được công bố, sắc lệnh này đơn giản hóa thủ tục để cư dân Transnistria (vùng ly khai của Moldova) có thể xin nhập quốc tịch Nga, khiến Tổng thống Moldova Maia Sandu phản ứng gay gắt.
Văn bản đăng trên hệ thống thông tin pháp lý chính thức của Nga nêu rõ: công dân nước ngoài và người không quốc tịch từ 18 tuổi trở lên, nếu thường trú tại Transnistria, sẽ đủ điều kiện nộp đơn xin nhập quốc tịch Nga theo thủ tục rút gọn.
Moscow cho biết biện pháp này được thông qua "nhằm bảo vệ các quyền và tự do của con người và công dân", phù hợp với các nguyên tắc của luật pháp quốc tế.
Sắc lệnh cũng quy định thủ tục cấp quốc tịch cho trẻ vị thành niên và những cư dân mất năng lực pháp lý tại khu vực này.
Sắc lệnh của ông Putin đang khiến châu Âu "chấn động". Ảnh: China Daily HK
Transnistria, dải đất hẹp nằm dọc biên giới phía đông Moldova giáp Ukraine, đã tuyên bố tách khỏi Moldova vào đầu những năm 1990 sau khi Liên Xô tan rã, với sự hậu thuẫn từ Moscow.
Các cuộc đụng độ vũ trang giữa lực lượng Moldova và phe ly khai kết thúc bằng một lệnh ngừng bắn vào năm 1992.
Transnistria hiện duy trì các thể chế chính trị riêng, quốc hội, quân đội, lực lượng cảnh sát và hệ thống bưu chính riêng. Các binh sĩ Nga đã được Mosocw triển khai tới đây để thực hiện "nhiệm vụ gìn giữ hòa bình". Ước tính có khoảng 1.500 binh sĩ Nga tại khu vực này.
Vào tháng 2/2024, Transnistria đã tổ chức "Đại hội đại biểu các cấp", kêu gọi Nga cung cấp "sự bảo vệ" cho hơn 220.000 người dân tộc Nga đang sinh sống ở Transnistria trước sức ép từ giới chức Moldova.
Phản hồi lời cầu viện của từ Transnistria vào thời điểm đó, Bộ Ngoại giao Nga cho biết: "Bảo vệ lợi ích của người dân Transnistrian, đồng bào của chúng tôi là một trong những ưu tiên của chúng tôi. Các cơ quan liên quan của Nga luôn xem xét cẩn thận mọi yêu cầu".
Ông Zelensky tìm cứu binh, báo động "điều vượt ra ngoài Donbass"
Phản ứng trước sắc lệnh của ông Putin, Tổng thống Moldova Maia Sandu đã lên tiếng chỉ trích Moscow, cáo buộc Nga đang tìm cách gây sức ép lên Moldova và cho rằng động thái này có thể liên quan tới cuộc chiến tại Ukraine.
"Có lẽ họ (Nga) cần thêm người để đưa sang chiến trường Ukraine" - bà Sandu phát biểu tại một hội nghị an ninh ở thủ đô Tallinn của Estonia.
Đáng lưu ý, bà Sandu cho biết nhiều cư dân Transnistria đã xin quốc tịch Moldova sau khi chiến sự ở Ukraine bùng nổ, vì họ cảm thấy an toàn hơn.
"Kể từ khi chiến sự ở Ukraine bắt đầu, phần lớn người dân tại khu vực này đã xin quốc tịch Moldova vì họ cảm thấy an toàn hơn khi mang quốc tịch Cộng hòa Moldova thay vì quốc tịch Nga" - bà Sandu nói.
Ông Zelensky kêu gọi Moldova "cùng hành động". Ảnh: Kyiv Independent
Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tức tốc kêu gọi Ukraine và Moldova chuẩn bị các biện pháp phối hợp, đồng thời gọi sắc lệnh của ông Putin là một "hành động khiêu khích mang tính chiến lược", đòi hỏi phản ứng ngoại giao và tình báo ngay lập tức.
Theo trang web chính thức của Tổng thống Ukraine, ông Zelensky cho rằng quyết định của Tổng thống Vladimir Putin về việc đơn giản hóa thủ tục nhập quốc tịch Nga cho cư dân Transnistria cho thấy Moscow không chỉ nhắm tới Donbass.
"Bước đi này mang ý nghĩa rất cụ thể – nó không chỉ cho thấy Nga đang tìm kiếm thêm binh sĩ cho mình, bởi quốc tịch đồng nghĩa với nghĩa vụ quân sự. Nó còn thể hiện yêu sách của Nga đối với lãnh thổ Transnistria như thể đây là đất của họ.
Ở Moscow, họ thường nói với nhiều bên rằng Nga chỉ quan tâm tới Donbass. Nhưng trên thực tế, hoàn toàn không chỉ có Donbass. Chúng ta phải phản ứng trước điều này.
Đặc biệt khi sự hiện diện của lực lượng Nga và các cơ quan an ninh tại Transnistria cũng là một thách thức đối với chúng ta. Chúng tôi quan tâm tới một Moldova ổn định và vững mạnh" - ông Zelensky tuyên bố.
Theo nhà lãnh đạo Ukraine, ông đã thảo luận vấn đề này với Ngoại trưởng Andriy Sybiha và chỉ đạo Bộ Ngoại giao Ukraine liên hệ với Moldova để tiến hành "đánh giá chung và hành động chung". Tất cả lực lượng tình báo của Ukraine cũng được huy động.
"Tôi cũng chờ đợi các đề xuất từ cơ quan an ninh và tình báo Ukraine về hình thức phản ứng. Nga nên nghĩ nhiều hơn tới các nhà máy lọc dầu và hoạt động trung chuyển dầu mỏ của mình, thay vì nghĩ tới công dân của các quốc gia khác và lãnh thổ của những dân tộc khác" - ông Zelensky nói thêm.
Transnistria từng kêu gọi Nga cung cấp "sự bảo vệ" cho hơn 220.000 người dân tộc Nga đang sinh sống ở Transnistria trước sức ép từ giới chức Moldova. Ảnh: Topcor
Rủi ro lớn với châu Âu
Theo các chuyên gia phương Tây, sắc lệnh mới của Tổng thống Vladimir Putin không chỉ là một quyết định hành chính về quốc tịch. Trong bối cảnh chiến sự Ukraine chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, đây còn là một tín hiệu địa chính trị khiến châu Âu phải đặc biệt cảnh giác.
Trước hết, động thái này làm gia tăng lo ngại về chiến thuật "hộ chiếu hóa" tại các vùng lãnh thổ ly khai hoặc tranh chấp. Khi một lượng lớn cư dân tại Transnistria mang quốc tịch Nga, Moscow có thể có thêm cơ sở chính trị để tuyên bố "bảo vệ công dân Nga ở nước ngoài" trong trường hợp căng thẳng leo thang.
Đây chính là điểm khiến Moldova và Ukraine phản ứng mạnh, bởi Transnistria không chỉ là một vùng ly khai nằm trong lãnh thổ Moldova, mà còn nằm sát biên giới Ukraine và ở ngay rìa không gian an ninh châu Âu. Theo AP, Transnistria hiện có khoảng 1.500 binh sĩ Nga đồn trú, còn khoảng 200.000 cư dân tại đây đã có quốc tịch Nga.
Tác động thứ hai nằm ở sức ép trực tiếp đối với Moldova. Chisinau đang theo đuổi con đường hội nhập châu Âu, trong khi Transnistria từ lâu vẫn là "điểm nghẽn" an ninh khiến Moldova khó ổn định hoàn toàn.
Reuters cho biết Moldova coi sắc lệnh này là bước đi khiêu khích, có thể làm suy yếu chủ quyền và nỗ lực tái hòa nhập Transnistria. Với Ukraine, sắc lệnh này còn nhạy cảm hơn.
Nếu nhìn trên bản đồ, Transnistria nằm sát khu vực tây nam Ukraine, không xa Odessa. Vì vậy, bất kỳ biến động nào tại đây cũng có thể buộc Kiev phải phân tán thêm sự chú ý khỏi mặt trận chính.
Với châu Âu, rủi ro lớn nhất không nhất thiết là một cuộc xung đột lập tức bùng nổ tại Transnistria, mà là việc Nga tạo thêm một điểm nóng mới để gây sức ép lâu dài.
Một Transnistria được "hộ chiếu hóa" sâu hơn có thể trở thành công cụ mặc cả của Moscow với Moldova, Ukraine và cả phương Tây. Nó cũng đặt Romania – thành viên NATO và EU, có quan hệ đặc biệt gần gũi với Moldova – vào trạng thái phải theo dõi sát hơn mọi biến động ở sườn đông châu Âu.
Nói cách khác, sắc lệnh của ông Putin có thể chưa làm thay đổi cục diện ngay trong một sớm một chiều, nhưng nó mở ra một tầng căng thẳng mới.
Minh Minh (Theo Anadoulu, Reuters, AP)
