Một phát hiện khảo cổ học kết hợp với phân tích DNA mới đây đã mang lại cái nhìn hoàn toàn mới về lịch sử thuần hóa loài chó, cho thấy mối quan hệ giữa con người và loài vật này có thể đã bắt đầu từ khoảng 16.000 năm trước, sớm hơn khoảng 5.000 năm so với các bằng chứng từng được công nhận trước đây.
Hơn hai thập kỷ trước, các nhà khảo cổ đã khai quật một địa điểm săn bắt hái lượm cổ xưa tại khu vực trung tâm Thổ Nhĩ Kỳ. Tại đây, họ phát hiện ba cá thể chó con được chôn trong một hố đất phía trên hài cốt người. Tuy nhiên, do kích thước xương quá nhỏ, các nhà khoa học thời điểm đó không thể xác định chính xác liệu những bộ hài cốt này thuộc về chó hay sói.
Dựa trên niên đại khoảng 15.800 năm, nhiều giả thuyết ban đầu nghiêng về khả năng đây là sói, bởi vào thời điểm đó, các bằng chứng về chó được thuần hóa vẫn chưa xuất hiện. Thực tế, mẫu hóa thạch chó lâu đời nhất từng được xác nhận trước đây chỉ có niên đại khoảng 14.300 năm, được tìm thấy tại Anh.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới được công bố trên Nature.com đã xác nhận rằng những bộ hài cốt tại Thổ Nhĩ Kỳ thực chất thuộc về chó đã được con người thuần hóa. Nghiên cứu này được thực hiện bởi các nhà khoa học đến từ Đại học Oxford, Đại học Liverpool cùng nhiều tổ chức khác.
Thông qua phân tích DNA từ các mẫu xương, các nhà nghiên cứu nhận thấy dấu vết của những con chó cổ này không chỉ giới hạn tại Thổ Nhĩ Kỳ mà còn xuất hiện tại nhiều địa điểm khác ở khu vực Tây Âu - Á, kéo dài tới Thụy Sĩ và Vương quốc Anh. Điều này cho thấy loài chó đã được con người nuôi dưỡng và di chuyển cùng họ trên phạm vi rộng từ rất sớm.
Tiến sĩ William Marsh từ Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London cho biết các mẫu DNA cho thấy sự tương đồng đáng kể giữa các quần thể chó cổ, dù chúng được phát hiện cách nhau hàng nghìn km và gắn liền với các nhóm người có sự khác biệt lớn về văn hóa, di truyền và hành vi. Phát hiện này cho thấy việc thuần hóa chó đã lan rộng trong khu vực từ thời điểm đó.
Đáng chú ý, nhà khảo cổ Douglas Baird, người tham gia khai quật tại Thổ Nhĩ Kỳ, còn phát hiện một địa điểm khác gần đó, nơi chó không chỉ được chôn gần con người mà còn được chôn cùng. Điều này được cho là phản ánh mối quan hệ gắn bó mang tính tình cảm giữa con người và loài chó, một mối liên kết đã phát triển và duy trì qua hàng thiên niên kỷ.
M.Đức
