Mới đây, các nhà khảo cổ học vừa công bố phát hiện tàn tích một con tàu đắm cổ đại ngoài khơi đảo Kekova, thuộc tỉnh Antalya, miền nam Thổ Nhĩ Kỳ. Theo ước tính ban đầu, con tàu đã chìm cách đây khoảng 4.400-4.700 năm, vào thời kỳ các kim tự tháp lớn ở Ai Cập được xây dựng.
Phát hiện này thu hút sự chú ý bởi những dấu tích còn lại có thể cung cấp thêm thông tin về hoạt động hàng hải và giao thương của các cộng đồng cổ đại. Dù phần thân tàu bằng gỗ không còn nguyên vẹn, các nhà nghiên cứu vẫn tìm thấy hơn 30 bình gốm cùng ba mỏ neo đá tại khu vực xác tàu.
Theo BBC, các hiện vật nằm rải rác trên một sườn dốc dưới nước, ở độ sâu khoảng 30 m so với mặt biển. Hakan Öniz, người đứng đầu nhóm khai quật dưới nước, cho biết việc tiếp cận những hiện vật đã nằm dưới đáy biển suốt hàng nghìn năm mang ý nghĩa đặc biệt đối với giới khảo cổ.
Hơn 30 bình gốm hé lộ dấu tích con tàu cổ
Theo các nhà nghiên cứu, con tàu có chiều dài ước tính khoảng 10 m và được cho là từng vận chuyển hàng hóa qua Địa Trung Hải. Tuy nhiên, phần thân gỗ đã không còn tồn tại, khiến nhóm khảo cổ không thể trực tiếp kiểm tra cấu trúc tàu để xác định chính xác niên đại.
Những hiện vật còn lại gồm hơn 30 bình gốm và ba mỏ neo bằng đá. Đây là những manh mối quan trọng giúp các nhà khoa học tìm hiểu về con tàu cũng như hoạt động hàng hải trong thời kỳ đồ đồng sớm.
Trong số các hiện vật được phát hiện, một chiếc bình gốm đặc biệt thu hút sự quan tâm. Bộ trưởng Văn hóa và Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ Mehmet Nuri Ersoy cho biết chiếc bình này có chín dấu hiệu khác nhau cùng hai lỗ trên thân. Những đặc điểm đó đang được nghiên cứu nhằm làm rõ cách chế tác và công năng của hiện vật.
Do phần thân tàu bằng gỗ không còn, phương pháp định tuổi bằng đồng vị carbon phóng xạ không thể được áp dụng trực tiếp trên cấu trúc tàu. Thay vào đó, các nhà khảo cổ dựa vào việc so sánh hình dáng, kỹ thuật chế tác và hoa văn trên những chiếc bình với các hiện vật đã được xác định niên đại.
Theo Hakan Öniz, những đặc điểm trang trí trên đồ gốm cho thấy con tàu thuộc thời kỳ đồ đồng sớm. Đây là giai đoạn các cộng đồng cổ đại phát triển hoạt động sản xuất thủ công và trao đổi hàng hóa, đặt nền tảng cho những mạng lưới giao thương rộng lớn hơn trong khu vực.
Tuy nhiên, niên đại 4.400-4.700 năm hiện vẫn là kết quả ước tính dựa trên các bằng chứng khảo cổ, chưa phải kết quả định tuổi trực tiếp từ phần thân tàu.
Bí ẩn về hàng hóa bên trong những chiếc bình
Bên cạnh việc xác định niên đại, các nhà nghiên cứu đang tìm cách làm rõ những gì từng được chứa trong các bình gốm. Theo Tiến sĩ Karin Sowada, chuyên gia tham gia kiểm tra những hiện vật sau khi được trục vớt, lượng cặn còn nhìn thấy bên trong các bình khiến bà vô cùng bất ngờ.
Nhóm nghiên cứu hiện phân tích những dấu vết này để xác định thành phần của vật liệu còn sót lại. Các khả năng được đặt ra bao gồm dầu ô liu, rượu vang hoặc nhựa cây, nhưng chưa có kết luận cuối cùng về loại hàng hóa mà con tàu từng vận chuyển.
Nếu xác định được thành phần của những chất cặn, các nhà khoa học có thể hiểu rõ hơn về công dụng của những chiếc bình và hàng hóa được trao đổi giữa các cộng đồng ven Địa Trung Hải vào thời cổ đại.
Quá trình bảo tồn cũng đóng vai trò quan trọng sau khi các hiện vật được đưa lên khỏi đáy biển. Những chiếc bình đã nằm dưới nước hàng nghìn năm cần được xử lý cẩn thận để hạn chế hư hại do thay đổi môi trường. Các phân tích tiếp theo có thể cung cấp thêm dữ liệu về nguồn gốc, công năng và giá trị lịch sử của chúng.
Có thể trở thành một trong những xác tàu cổ nhất thế giới
Phát hiện ngoài khơi Kekova được đánh giá là đáng chú ý bởi niên đại ước tính của con tàu vượt mốc 4.000 năm. Trước đó, xác tàu ngoài khơi đảo Dokos, miền nam Hy Lạp, thường được nhắc đến trong số những xác tàu cổ nhất từng được phát hiện, với niên đại khoảng 4.200 năm.
Nếu kết quả nghiên cứu tiếp tục củng cố ước tính hiện tại, xác tàu Kekova có thể trở thành một trong những bằng chứng quan trọng về hoạt động hàng hải thời kỳ đồ đồng sớm.
Theo Bộ trưởng Mehmet Nuri Ersoy, các hiện vật được trục vớt dự kiến sẽ được trưng bày tại Bảo tàng Khảo cổ học dưới nước Địa Trung Hải mới ở Antalya sau khi cơ sở này mở cửa.
Việc bảo tồn và giới thiệu những hiện vật trên sẽ giúp công chúng tiếp cận phát hiện khảo cổ có giá trị, đồng thời tạo điều kiện để giới khoa học tiếp tục nghiên cứu lịch sử hàng hải cổ đại. Dù vậy, nguồn gốc con tàu, tuyến đường vận chuyển và loại hàng hóa bên trong các bình gốm vẫn là những câu hỏi cần thêm bằng chứng để giải đáp.
Nguồn: Newscord, ABC
Hân Ly
