Mới đây, 1 thầy giáo ở Hà Nội đưa ra quan điểm gây chú ý: truyền thông và tâm lý xã hội đang “đẩy” việc đỗ lớp 10 công lập lên thành một chuẩn mực gần như bắt buộc, khiến nhiều gia đình mặc định rằng nếu không vào được trường công thì đó là một thất bại.
Ý kiến này nhanh chóng tạo ra hai luồng tranh luận rõ rệt.
Tranh luận!
Ở một phía, không ít phụ huynh và giáo viên cho rằng nhận định ấy không phải không có cơ Sở. Họ nhìn nhận rằng, nhiều năm qua, mỗi mùa thi lớp 10 đều được phủ kín bởi các thông tin về độ khó, tỷ lệ cạnh tranh, những câu chuyện chọi gay gắt. Điều này vô hình trung tạo ra một áp lực tâm lý lớn, đặc biệt với học sinh lớp 9 và gia đình.
Theo góc nhìn này, việc "phải đỗ công lập" đôi khi không còn đơn thuần là một lựa chọn giáo dục mà trở thành một mục tiêu mang tính danh dự. Có những gia đình đủ điều kiện cho con học trường tư, thậm chí đã tìm hiểu và thấy phù hợp, nhưng vẫn quyết tâm chạy đua vào trường công chỉ vì xung quanh ai cũng làm vậy. Áp lực không đến từ nhu cầu thực tế mà từ cảm giác sợ bị tụt lại phía sau.
Một số ý kiến còn cho rằng nếu nhìn rộng hơn, hệ thống trường ngoài công lập tại Hà Nội hiện nay không còn như trước. Nhiều trường đầu tư mạnh về cơ sở vật chất, chương trình học, sĩ số lớp nhỏ, chú trọng kỹ năng và trải nghiệm. Trong một số trường hợp, môi trường học tập ở trường tư thậm chí còn phù hợp hơn với từng cá nhân học sinh.
Từ đó, đề xuất của thầy giáo nhận được đồng tình: Đó là nên có cách nhìn "mềm" hơn trong tuyển sinh, chẳng hạn đưa cả trường công và trường tư vào cùng một hệ thống xét tuyển để giảm áp lực và tạo sự bình đẳng lựa chọn. Khi đó, câu chuyện thi lớp 10 có thể bớt căng thẳng và phụ huynh cũng không còn phải giữ chỗ, đặt cọc trong tâm thế lo lắng như hiện nay.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, rất nhiều phụ huynh cho rằng quan điểm trên mới chỉ phản ánh một phần của thực tế.
Điều được nhắc đến nhiều nhất chính là học phí. Với đa số gia đình có thu nhập trung bình, trường công lập vẫn là lựa chọn gần như duy nhất. Mức học phí thấp, thậm chí được miễn trong những năm gần đây, giúp giảm đáng kể gánh nặng tài chính. Trong khi đó, học phí trường tư có thể dao động từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng mỗi tháng, chưa kể các chi phí đi kèm.
Vì vậy, việc cố gắng đỗ công lập không chỉ là vấn đề tâm lý hay định kiến, mà còn là một bài toán kinh tế rất cụ thể. Nhiều phụ huynh thẳng thắn nhìn nhận, nếu điều kiện tài chính cho phép, họ sẵn sàng cân nhắc trường tư chất lượng cao. Nhưng với thực tế thu nhập của phần đông, lựa chọn này không hề dễ dàng.
Bên cạnh đó, không ít ý kiến nhấn mạnh rằng hệ thống trường công lập, đặc biệt là các trường có điểm đầu vào cao, vẫn giữ được sự ổn định về chất lượng đào tạo. Môi trường học tập với mặt bằng học sinh khá giỏi, kỷ luật tương đối tốt và truyền thống lâu năm cũng là yếu tố khiến phụ huynh yên tâm.
Một số người còn cho rằng kỳ thi lớp 10, dù áp lực, vẫn có giá trị nhất định. Nó là một cột mốc để học sinh tự đánh giá năng lực, học cách nỗ lực và chấp nhận cạnh tranh. Vấn đề không nằm ở kỳ thi mà ở cách người lớn nhìn nhận và đặt kỳ vọng lên con cái.
Từ hai luồng ý kiến này có thể thấy, câu chuyện đỗ hay không đỗ công lập thực chất là giao điểm của nhiều yếu tố: tâm lý xã hội, điều kiện kinh tế, chất lượng giáo dục và cả cách truyền thông định hình vấn đề.
Không thể phủ nhận rằng cuộc đua vào lớp 10 ở Hà Nội nhiều năm qua luôn căng thẳng. Tỷ lệ chọi cao, chỉ tiêu có hạn khiến áp lực là điều khó tránh. Và trong bối cảnh đó, nhận định của vị thầy giáo về "hiệu ứng tâm lý" cũng có phần đúng: khi một lựa chọn được nhắc đi nhắc lại quá nhiều, nó dễ trở thành chuẩn mực chung.
Nhưng cũng cần nhìn nhận rằng, phía sau quyết định của mỗi gia đình không chỉ là cảm xúc, mà còn là những tính toán rất thực tế. Học phí, khoảng cách địa lý, môi trường học tập, định hướng lâu dài cho con… tất cả đều là những yếu tố khiến trường công lập vẫn giữ vị trí ưu tiên với nhiều người.
Có lẽ điều quan trọng không phải là khẳng định công hay tư tốt hơn mà là làm sao để mỗi lựa chọn đều được nhìn nhận một cách công bằng và phù hợp với từng hoàn cảnh. Khi đó, việc đỗ hay không đỗ lớp 10 công lập sẽ không còn bị gắn với những khái niệm nặng nề như thất bại mà trở về đúng bản chất: một ngã rẽ trong hành trình học tập của mỗi học sinh.
Hiểu Đan
