Không chỉ là "mùa quả cầu lửa" thông thường
Tháng 3 năm nay, bầu trời nhiều nơi trên thế giới liên tục xuất hiện nhiều "quả cầu lửa", khiến không ít người có cảm giác Trái đất đang bị các thiên thạch "ghé thăm" dồn dập hơn bình thường. Từ Đức đến Mỹ, từ Ohio tới Texas, các sự kiện xảy ra nối tiếp nhau trong thời gian ngắn, đủ để biến một hiện tượng thiên văn vốn quen thuộc thành chủ đề gây tranh luận trong giới khoa học.
Tháng 3 năm nay, bầu trời nhiều nơi trên thế giới liên tục xuất hiện nhiều "quả cầu lửa". (Ảnh: The Weather Network)
Theo NASA, cảm giác "dạo này thiên thạch xuất hiện nhiều bất thường" không hoàn toàn vô căn cứ, nhưng trước hết cần hiểu rằng từ tháng 2 đến tháng 4 vốn là giai đoạn cao điểm của "mùa quả cầu lửa" tại Bắc bán cầu. Cơ quan này cho biết trong khoảng thời gian này, đặc biệt quanh các tuần của xuân phân tháng 3, tần suất xuất hiện các thiên thạch cực sáng có thể tăng thêm khoảng 10% đến 30%. NASA cũng thừa nhận giới thiên văn vẫn chưa biết chính xác vì sao hiện tượng này lại mạnh hơn vào thời điểm đó, song một giả thuyết là Trái đất đi qua những vùng có nhiều mảnh vụn lớn hơn trong không gian.
Nếu chỉ dừng ở yếu tố mùa vụ, hiện tượng năm nay có lẽ đã không gây chú ý lớn đến vậy. Điều khiến tháng 3/2026 trở nên đặc biệt là số lượng các sự kiện nổi bật xuất hiện quá dày trong thời gian ngắn, lại đi kèm nhiều chi tiết hiếm gặp như tiếng nổ siêu thanh, mảnh thiên thạch rơi xuống mặt đất hay thậm chí đâm trúng nhà dân.
Theo NASA, từ tháng 2 đến tháng 4 vốn là giai đoạn cao điểm của "mùa quả cầu lửa" tại Bắc bán cầu. (Ảnh: Fox)
Hiệp hội Thiên văn Mỹ (AMS) trong phân tích công bố ngày 25/3 cho rằng quý I/2026 đang cho thấy những "điểm dữ liệu ngoại lệ". Tổ chức này ghi nhận hoạt động tăng cao từ vùng Anthelion, tức khu vực trên bầu trời gần như đối diện với Mặt trời. Theo số liệu của AMS, số sự kiện từ vùng này trong năm 2026 đã tăng xấp xỉ gấp đôi so với các năm trước; riêng "vùng Anthelion hẹp" ghi nhận 14 sự kiện, trong khi giai đoạn 2021–2025 chỉ dao động từ 1 đến 6 sự kiện. AMS nhấn mạnh đây là tín hiệu mang tính vật lý, không thể giải thích đơn thuần bằng hiệu ứng nhiều người báo cáo hơn.
Phân tích của AMS cũng cho thấy trong quý I/2026 có tới 33 trên 40 sự kiện lớn, tức các vụ có từ 50 báo cáo nhân chứng trở lên, đi kèm tiếng nổ siêu thanh. Theo tổ chức này, con số đó tương đương trung bình khoảng một vụ lớn có tiếng nổ mỗi ba ngày, mức đủ để khiến giới quan sát phải đặt câu hỏi liệu môi trường thiên thạch gần Trái đất có đang xuất hiện biến động nào đó hay không. Tuy vậy, AMS cũng nói rõ rằng đây chưa phải dấu hiệu của một mối đe dọa va chạm lớn, mà chủ yếu phản ánh sự gia tăng ở nhóm vật thể nhỏ đến cỡ vài mét.
Những vụ việc dồn dập khiến nhiều người có cảm giác "Trái đất khác lạ"
Cảm giác bất thường ấy càng mạnh hơn khi nhìn vào chuỗi vụ việc cụ thể trong tháng 3. Tại châu Âu, Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) xác nhận quả cầu lửa ngày 8/3 đã được nhìn thấy ở nhiều nước như Bỉ, Pháp, Đức, Luxembourg và Hà Lan. ESA cho biết ít nhất một ngôi nhà tại thị trấn Koblenz-Güls, Đức đã bị những mảnh thiên thạch nhỏ rơi trúng, dù may mắn không có thương vong.
NASA cũng thừa nhận giới thiên văn vẫn chưa biết chính xác vì sao hiện tượng này lại mạnh hơn vào thời điểm đó, song một giả thuyết là Trái đất đi qua những vùng có nhiều mảnh vụn lớn hơn trong không gian. (Ảnh: ABC News)
Ở Mỹ, NASA cho biết sáng 17/3, một thiên thể đường kính gần 6 feet, nặng khoảng 7 tấn đã lao vào khí quyển trên khu vực đông bắc nước Mỹ và Canada trước khi vỡ ra, để lại mảnh rơi tại Medina County, bang Ohio. Chỉ vài ngày sau, theo AMS, một thiên thể khác nặng khoảng 1 tấn đã phát nổ trên bầu trời Houston, Texas, tạo ra tiếng nổ lớn và một mảnh thiên thạch xuyên qua mái nhà ở khu Ponderosa Forest. AMS cho biết NASA thậm chí còn theo dõi được đám mảnh vỡ này bằng radar Doppler.
Chính sự dồn dập của các sự kiện như vậy khiến nhiều người có cảm giác Trái đất đang bước vào một giai đoạn "dị thường". Nhưng từ góc nhìn khoa học, đây vẫn là một câu hỏi mở hơn là một kết luận chắc chắn.
NASA thận trọng: Có thể vì con người đang có nhiều "mắt" quan sát hơn
Khác với AMS, NASA giữ quan điểm dè dặt hơn. Cơ quan này cho rằng một lý do quan trọng khiến công chúng cảm thấy thiên thạch xuất hiện nhiều hơn là vì ngày nay con người có sẵn quá nhiều công cụ ghi hình, từ điện thoại thông minh đến camera chuông cửa và camera hành trình. Những "vị khách lạ" từng có thể rơi xuống vùng biển, vùng vắng người hoặc xảy ra ban ngày mà không ai để ý, nay dễ dàng bị ghi lại và chia sẻ rộng rãi hơn.
Điều khiến tháng 3/2026 trở nên đặc biệt là số lượng các sự kiện nổi bật xuất hiện quá dày trong thời gian ngắn. (Ảnh: EarthSky)
AMS cũng không loại trừ khả năng hiệu ứng báo cáo đang bị khuếch đại bởi AI và mạng xã hội. Tổ chức này cho biết ngày càng nhiều người sau khi nhìn thấy quả cầu lửa sẽ hỏi các trợ lý AI hoặc công cụ tìm kiếm nơi cần báo cáo, từ đó khiến số lượng lời khai nhân chứng tăng mạnh ở từng sự kiện. Dù vậy, AMS cho rằng riêng các dấu hiệu tập trung theo hướng bay, vị trí bức xạ và tỷ lệ sonic boom cao vẫn cho thấy có thể tồn tại một biến động vật lý thực sự phía sau.
Vì thế, điều giới khoa học đang làm lúc này không phải là khẳng định Trái đất đang gặp nguy hiểm, mà là tiếp tục theo dõi xem chuỗi hiện tượng dồn dập trong tháng 3 chỉ là một đợt dao động thống kê hiếm gặp hay là tín hiệu cho thấy môi trường thiên thạch gần hành tinh này đang có điều gì đó khác thường hơn mọi năm.
Nguyệt Phạm
Theo NASA, Amsmeteors, ESA
