Khi Chốt Đơn thay phần xuất hiện của Thùy Tiên bằng AI, phản ứng đầu tiên của nhiều người không phải là tò mò về công nghệ mà là một câu hỏi bản năng: ai còn muốn xem phim khi gương mặt trung tâm đã bị thay bằng phiên bản nhân tạo? Đến khi Chiếc Kén mới đây tiếp tục xử lý vai diễn của Trương Ngọc Ánh bằng AI, CGI và ADR, dù chưa khởi chiếu nhưng câu hỏi cũ vẫn còn đeo bám.
Khi diễn viên vướng biến cố, công nghệ được kéo vào như một giải pháp vá víu để bộ phim vẫn có thể ra mắt. Song, không có gì đảm bảo khán giả sẽ chấp nhận một bộ phim mà ngay từ khâu quảng bá, người ta đã biết vai diễn trung tâm bị thay thế bằng AI. Bởi điện ảnh không chỉ là câu chuyện hoàn thành một sản phẩm cho kịp lịch chiếu. Điện ảnh là câu chuyện khiến khán giả tin vào con người trên màn ảnh. Và khi "con người" ấy bị thay bằng công nghệ, điều đầu tiên bị đặt dấu hỏi không phải kỹ thuật mà là cảm xúc.
AI không "cứu phim" mà chỉ cứu một phần khâu sản xuất
Cần tách bạch một điều: AI trong các trường hợp như Chốt Đơn hay Chiếc Kén không nên được coi là phép màu cứu điện ảnh. Nó chỉ là giải pháp kỹ thuật để bộ phim còn có thể hoàn thiện và ra mắt, chứ không phải lời đảm bảo cho thành công thương mại hay giá trị nghệ thuật.
Với Chiếc Kén, việc quét dữ liệu, dùng AI đè khuôn mặt mới và lồng tiếng lại không hề rẻ. Nhà sản xuất Chiếc Kén phải gánh thêm ít nhất 10% kinh phí, nhưng chưa thể biết được hiệu quả ra sao.
Với Chốt Đơn, việc dùng AI thay Thùy Tiên giúp ê-kíp không phải bỏ cả dự án sau khi phim đã quay xong. Nhưng kết quả phòng vé khoảng 5 tỷ đồng cho thấy sự thật phũ phàng rằng thông tin vai diễn bị thay bằng AI có thể làm nảy sinh tâm lý dè chừng. Chưa tính đến nội dung phim thì người xem vẫn có quyền tự hỏi, rằng liệu bộ phim mình sắp bỏ tiền mua vé có còn nguyên vẹn hay chỉ là một sản phẩm cố cho xong?
Trường hợp Chốt Đơn của Thùy Tiên cho thấy, AI chỉ giúp bộ phim đủ điều kiện ra mắt, chứ hoàn toàn bất lực trong việc tạo ra dòng tiền quay trở lại túi nhà đầu tư.
Nói cách khác, dùng AI thay thế diễn viên có thể cứu ê-kíp khỏi bài toán phim có ra mắt được hay không, nhưng chưa chắc đã cứu được bộ phim đó.
Một vai diễn không chỉ là gương mặt xuất hiện trên màn ảnh
Điểm dễ gây ngộ nhận nhất trong các cuộc bàn luận về AI là người ta thường nói đến chuyện thay diễn viên như thể chỉ cần xử lý lại gương mặt, chỉnh giọng nói hoặc ghép vài khung hình là vai diễn có thể tiếp tục như thường. Nhưng điện ảnh không vận hành như thế.
Một vai diễn không chỉ là phần mặt nhìn thấy trên màn ảnh. Nó còn là nhịp nói, hơi thở, ánh mắt, cách cơ mặt phản ứng trong từng tình huống, năng lượng hay chemistry khi đứng cạnh bạn diễn, là cảm giác hiện diện khó gọi tên mà một con người thật mang lại. Đó là lý do cùng một câu thoại, hai diễn viên khác nhau có thể tạo ra hai cảm xúc hoàn toàn khác nhau. Và đó cũng là lý do việc thay một ngôi sao bằng AI chỉ là một thao tác kỹ thuật vô cảm (không tính đến tương lai nếu có thể tạo nên bản sao y hệt).
Khi xem phim, khán giả nhìn vào nhân vật như một chỉnh thể. Sự xuất hiện của AI khiến người xem mất tập trung, cảm giác kỳ cục, giả, thiếu liền mạch hoặc thiếu sinh khí, dẫn đến bộ phim mất đi sức thuyết phục.
Khán giả không chỉ xem phim, họ còn xem “ngôi sao”
Điều này đặc biệt quan trọng với những bộ phim vốn được bán bằng tên tuổi diễn viên. Một bộ phim có Thùy Tiên hay Trương Ngọc Ánh không chỉ đơn thuần có thêm một nhân vật trong câu chuyện. Nó có thêm giá trị ngôi sao, có gương mặt để truyền thông, sức hút để kéo khán giả ra rạp, cảm giác tò mò muốn nhìn thấy chính người đó trong một vai diễn điện ảnh. Thần thái của một ngôi sao là thứ không thể giả lập bằng thuật toán. Vậy nên khi diễn viên bị thay bằng AI, thứ mất đi không chỉ là tính nguyên bản của vai diễn mà còn là lý do khán giả mua vé ngay từ đầu.
Ở đây, câu hỏi không còn là “AI có làm được không” mà là AI có khiến khán giả quên đi chuyện mình đang xem một vai diễn bị thay thế hay không. Nếu câu trả lời là không, thì công nghệ mới chỉ cứu được khâu sản xuất, chứ chưa cứu được bộ phim.
Tóm lại, không ai phủ nhận AI có ích trong điện ảnh hiện đại. Nó có thể là công cụ hỗ trợ hữu hiệu, nhưng cần tránh tô vẽ như một giải pháp cứu phim toàn năng. Vì thực tế của Chốt Đơn cho thấy một bộ phim được cứu khỏi nguy cơ không ra rạp vẫn hoàn toàn có thể thất bại ở phòng vé. Công nghệ cứu được khâu hoàn thiện, chứ không cứu được cảm giác hoài nghi của khán giả, không cứu được sức hút đã mất của ngôi sao, và càng không cứu được những khoảng trống cảm xúc nếu vai diễn bị tổn thương bởi chính quá trình thay thế.
Điện ảnh suy cho cùng vẫn là nghệ thuật của sự hiện diện con người. AI có thể vá phần nhìn, nhưng phần khiến khán giả tin, rung động và nhớ lâu với một vai diễn vẫn là thứ công nghệ chưa thể sao chép trọn vẹn.
Mộng Zu
