Vào mùa xuân năm 2025, muốn thuê một robot hình người để phục vụ sự kiện công ty tại Trung Quốc, bạn phải bỏ ra từ 10.000 đến 20.000 nhân dân tệ mỗi ngày. Chưa đầy một năm sau, đến tháng 3 năm 2026, cửa hàng cho thuê của JD.com đã niêm yết robot hình người Unitree kèm theo kỹ sư tại chỗ với giá chỉ 1.796 nhân dân tệ. Thậm chí robot chó còn rẻ hơn nhiều, chỉ 78 nhân dân tệ mỗi ngày. Giá thuê giảm tới 80% chỉ trong vòng 12 tháng.
Nghe có vẻ như thị trường đang suy thoái, nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Hơn 1.500 công ty cho thuê robot mới đã mọc lên khắp Trung Quốc trong năm 2025, tăng 48% so với năm trước. Tháng 12 vừa qua, Agibot, một hãng sản xuất robot hình người, tung ra nền tảng cho thuê Qingtian Rent do chính họ vận hành. Chỉ vài tuần sau, Hillhouse, quỹ đầu tư mạo hiểm lớn của Trung Quốc, đã dẫn đầu vòng gọi vốn cho nền tảng này.
JD.com cũng không đứng ngoài cuộc, mở luôn cửa hàng cho thuê tự vận hành. Một đối thủ khác tên Wanji Yizu vừa huy động được vòng angel và tuyên bố sẽ phủ sóng 300 thành phố. Khi Qingtian Rent mở đợt tuyển đối tác thành phố vào giữa tháng 2, đã có hơn 16.000 người nộp đơn xin 600 vị trí chỉ trong nửa tháng.
Các chuyên gia đang quảng bá việc cho thuê robot như một nền tảng công nghệ đột phá, phiên bản phần cứng của mô hình điện toán đám mây trả phí theo mức sử dụng. IDC đã xếp Robot-as-a-Service vào danh sách sáu xu hướng quan trọng nhất của ngành trí tuệ nhân tạo vật thể.
Một nhà phân tích của Trung Quốc dự báo quy mô thị trường cho thuê sẽ đạt 10 tỷ nhân dân tệ trong năm 2026, tăng gấp 10 lần so với mức dưới 1 tỷ hiện tại. Tết Nguyên Đán 2026 đã chứng minh dự báo này không phải là không có cơ sở: Qingtian Rent báo cáo đơn hàng tăng vọt 70% trong tuần lễ, với tổng số đơn vượt 5.000. Còn trên JD.com, lượng người tìm kiếm sản phẩm liên quan đến robot tăng tới 25 lần so với cùng kỳ năm ngoái.
Những con số ấn tượng này đều có thật, nhưng chúng đang che giấu một vấn đề nghiêm trọng. Hiện tại ở Trung Quốc, gần như mỗi robot được thuê ra đều phải có kèm theo một kỹ sư con người. Người kỹ sư này phải lo hết mọi thứ: vận chuyển robot đến địa điểm, hiệu chỉnh các thông số tại chỗ, điều khiển robot hoạt động, thay pin khi cần, xử lý sự cố và đảm bảo an toàn.
Nói cách khác, mỗi lần cho thuê thực chất là bạn thuê cả robot lẫn người. Dù thị trường đã lớn đến đâu, sự phụ thuộc này vẫn không hề giảm. Đây chính là mô hình kinh doanh hiện tại của ngành.
Vấn đề là mô hình này hoàn toàn đi ngược lại với cách các dịch vụ công nghệ phát triển bền vững. Với SaaS truyền thống như các phần mềm điện toán đám mây, khi doanh nghiệp mở rộng quy mô, chi phí nhân sự cho mỗi khách hàng mới gần như bằng không.
Nhưng với Robot-as-a-Service, mỗi lần bán thêm được một robot, họ lại phải thuê thêm một người để đi kèm. Nghĩa là càng bán nhiều, càng phải thuê nhiều nhân công. Rào cản lớn nhất của ngành này không phải là thiếu robot, mà là thiếu người biết vận hành robot.
Đây chính là nghịch lý của ngành robot cho thuê: trong khi các nhà đầu tư rót hàng tỷ USD vào giấc mơ robot tự động thay thế con người, thực tế kinh doanh hiện tại lại buộc các công ty phải thuê thêm con người để chăm sóc từng con robot. Thị trường phát triển nóng vì robot có thể trình diễn, giải trí cho khán giả với giá mà các nhà tổ chức sự kiện chấp nhận trả.
Nhưng lý do mỗi robot phải có người đi kèm thì đơn giản: ngoài biểu diễn ra, robot vẫn chưa làm được nhiều việc khác. Khoảng cách giữa số tiền đổ vào AI vật thể và khả năng thực sự của công nghệ này vẫn còn rất xa. Nền kinh tế cho thuê robot đang phơi bày khoảng cách đó một cách trần trụi nhất, và cho thấy ngành này còn phải đi một chặng đường dài trước khi thực hiện được lời hứa về tự động hóa thực sự.
Nguyễn Hải
