Liên minh Châu Âu (EU) hiện đang soạn thảo các đạo luật nhắm vào những doanh nghiệp sản xuất bột giấy từ bông của Uzbekistan – đơn vị cung cấp nguyên liệu thô cho Nga để phục vụ sản xuất tên lửa.
Từ nhiều năm nay, Nga đã dựa vào xenluloza bông (cotton cellulose) có nguồn gốc từ Uzbekistan để chế tạo thuốc phóng tên lửa. Việc nhắm mục tiêu vào mắt xích này sẽ đánh vào "nút thắt cổ chai" ngay tại thời điểm Nga nỗ lực gia tăng sản lượng khí tài.
Vai trò của xenluloza bông trong tên lửa Nga
Xenluloza bông có thể được chuyển hóa thành nitroglycerin, một thành phần quan trọng trong thuốc phóng tên lửa. Các tài liệu thu thập được khẳng định đây là thành phần thiết yếu trong quy trình sản xuất tên lửa của Nga mà nước này không thể tự sản xuất trong nước. Đó là lý do Moscow phải phụ thuộc vào các nhà máy tại Uzbekistan.
Theo United24, nhiều tài liệu cho thấy tính cấp bách của việc thu mua xenluloza bông cũng như số lượng khổng lồ cần thiết cho dây chuyền sản xuất vũ khí. Các nhà máy Uzbekistan chiết xuất xenluloza từ các trang trại bông nội địa – nguồn tài nguyên chiến lược của quốc gia này.
Sau đó, xenluloza được vận chuyển tới Nhà máy Thuốc súng Perm (Perm Powder Plant) của Nga để chuyển hóa thành nitroglycerin. Từ đây, nguyên liệu tiếp tục được chuyển đến các tổ hợp công nghiệp quốc phòng trên khắp nước Nga như Cục Thiết kế Kazan, Soyuz và NPO Novator.
Chuỗi cung ứng này đặc biệt hẹp, tập trung quanh Nhà máy Thuốc súng Perm do Tập đoàn quốc phòng nhà nước Rostec vận hành. Đây là nơi cung cấp thuốc phóng đạn đạo và nhiên liệu tên lửa từ xenluloza bông của Uzbekistan.
Một lá thư tiết lộ rằng Nhà máy Thuốc súng Perm đã thu mua 430 tấn xenluloza bông, lượng nguyên liệu này được sử dụng trong năm 2023 để sản xuất khoảng 70 hợp chất kiểu đạn đạo cho 200 "sản phẩm" đầu ra.
Một tài liệu khác xác nhận việc sử dụng các thành phần từ nhà máy Perm trong chế tạo tên lửa. Các hồ sơ cũng khẳng định đây hoàn toàn là các đơn hàng quân sự. Không có khả năng các lô hàng xenluloza bông này được sử dụng cho mục đích nào khác ngoài việc chế tạo tên lửa tại Nga.
Không chỉ dừng lại ở đó, tất cả các loại đạn đạo đều cần đến nó. Một tài liệu nêu rõ: bột bông được sử dụng cho “tất cả các thành phần ballistite (thuốc súng không khói) và thuốc phóng dạng cầu, và được nhập từ nhà máy Fergana.”
Cùng tài liệu này có liệt kê các lựa chọn thay thế tiềm năng tại Nga như Kazan; tuy nhiên, không có bằng chứng nào cho thấy các nhà máy này đủ khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế.
Trên thực tế, tài liệu cho thấy một số cơ quan chính phủ Nga đã nhận thức được vấn đề phụ thuộc này và đang xem xét các dự án R&D để giải quyết "nút thắt". Thế nhưng, hiện tại nhà máy trong nước vẫn chưa thể cung cấp xenluloza bông; đó mới chỉ là giải pháp thay thế trên lý thuyết.
Điều này đồng nghĩa với việc Nga không thể sản xuất tên lửa đạn đạo nếu thiếu nguồn cung này. Nhiều tài liệu khác cũng phơi bày bản chất của chu kỳ sản xuất, những điểm yếu trong chuỗi cung ứng và nhu cầu ngày càng tăng cao.
Nhu cầu thay đổi theo từng thời kỳ
Trước khi xung đột với Ukraine diễn ra, các hoạt động vận chuyển và sản xuất vẫn diễn ra bình thường. Các tài liệu chỉ ra rằng đơn hàng được hoàn thành và năng suất ở mức vừa phải.
Trong giai đoạn 2020-2021, đơn đặt hàng cho sản phẩm đã qua chế biến (nitroglycerine) – sau đó được chuyển thành các hỗn hợp thuốc phóng (VIK-2D, RSI-12M, BND-S) – đạt khoảng 30 tấn mỗi năm. Con số này tăng lên 47 tấn vào năm tiếp theo và khối lượng này vẫn được các nhà cung cấp tại Uzbekistan đáp ứng đầy đủ.
Đến giai đoạn 2022-2023, mọi thứ bắt đầu thay đổi. Một hợp đồng năm 2022 cho thấy các đơn hàng được đặt ngay trong năm nổ ra xung đột, khởi đầu cho một xu hướng kéo dài đến tận ngày nay. Nhu cầu cho sản phẩm cuối cùng vọt lên 110 tấn/năm.
Đến năm 2023, nhu cầu tiếp tục nhảy vọt. Các tài liệu đưa ra số lượng nguyên liệu thô cần thiết khác nhau, nhưng một văn bản cho biết cần tới 430 tấn (hợp đồng chính) và lên đến 880 tấn (thỏa thuận khung). Tại thời điểm này, sản lượng đầu ra đạt khoảng 100–120 tấn mỗi tháng, thay vì mỗi năm như trước. Đây là một sự gia tăng khổng lồ khi xung đột leo thang.
Nhu cầu nhảy vọt một lần nữa vào năm 2025, tương ứng với sự gia tăng mạnh mẽ của các đợt tập kích tên lửa khắp Ukraine. Nguồn cung cho sản phẩm cuối cùng tăng lên gần 600 tấn; tuy nhiên, con số này được cho là vẫn không đáp ứng được mức nhu cầu.
Mặc dù sản lượng đã tăng đáng kể, Nga được cho là vẫn không thể đáp ứng nhu cầu nguyên liệu và vẫn chưa thể thiết lập được chuỗi cung ứng từ các nhà cung cấp thay thế. Do đó, nếu chuỗi cung ứng này bị gián đoạn thông qua các biện pháp trừng phạt, khả năng tấn công bằng tên lửa của Nga có thể sẽ bị suy giảm nghiêm trọng.
Quốc Vinh (Theo United24)
