Một nam bệnh nhân nhập viện cấp cứu vì cơn đau quặn thận, được xác định có viên sỏi niệu quản kích thước 17x11 mm gây ứ nước thận độ III.
Sau khi được truyền dịch, dùng thuốc giảm đau, tình trạng ổn định nhanh chóng. Tuy nhiên, điều khiến các bác sĩ trăn trở không phải là ca bệnh khó, mà là quyết định của bệnh nhân khi kiên quyết xin xuất viện để... về uống thuốc nam.
BS Mai Văn Lực, Khoa Phẫu thuật Tiết niệu và Nam học, Bệnh viện E, đây là một trong những trường hợp khiến anh day dứt nhất trong thời gian gần đây.
“Sự bất lực của người thầy thuốc không phải lúc nào cũng đến từ những ca mổ phức tạp, mà nhiều khi là biết rõ người bệnh đang lựa chọn sai hướng điều trị nhưng không thể giữ họ ở lại”, bác sĩ Lực chia sẻ.
Với trường hợp bệnh nhân trên, qua kết quả chụp CT dựng hình 3D, các bác sĩ phát hiện bệnh nhân có viên sỏi niệu quản phải kích thước 17x11 mm, mắc kẹt hoàn toàn trong lòng niệu quản.
Viên sỏi lớn đã chặn dòng nước tiểu từ thận xuống bàng quang, khiến thận phải bị ứ nước độ III, nhu mô thận bắt đầu mỏng dần - dấu hiệu cho thấy chức năng thận đang bị tổn thương. Với kích thước này, khả năng viên sỏi tự đào thải gần như không còn. Thực tế bác sĩ đã gặp rất nhiều bệnh nhận thận ứ nước mòng như giấy, thậm chí mất chức năng do biến chứng sỏi thận.
“Bằng các bằng chứng y khoa hiện nay, gần như không có loại thuốc nam, thuốc bắc hay bất kỳ 'thần dược' nào có thể làm tan hoặc đẩy một viên sỏi lớn như vậy tự chui qua niệu quản”, bác sĩ Lực nhấn mạnh.
Khi biết bệnh nhân đã ký giấy xin ra viện, bác sĩ yêu cầu điều dưỡng mời người bệnh cùng người nhà vào phòng để giải thích rõ nguy cơ. Tuy nhiên, bệnh nhân đã vội vàng rời bệnh viện.
Không yên tâm, BS Lực chủ động gọi điện theo số lưu trong hồ sơ. Bác sĩ Lực giải thích rằng viên sỏi đã gây tắc nghẽn nghiêm trọng, cần được điều trị sớm. Nếu chưa tin tưởng bệnh viện, người bệnh hoàn toàn có thể đến bất kỳ cơ sở y tế chuyên khoa lớn nào để được tư vấn, nhưng tuyệt đối không nên trì hoãn.
"Tôi chỉ mong anh nhớ một điều: Điều nguy hiểm không phải là cơn đau. Điều đáng sợ nhất là khi hết đau nhưng viên sỏi vẫn nằm nguyên ở đó. Để càng lâu, nguy cơ hỏng hẳn quả thận càng lớn", bác sĩ Lực nói với bệnh nhân.
Ở đầu dây bên kia, người đàn ông vẫn từ chối. "Để anh về uống thuốc nam thử xem sao. Lần trước anh từng uống và tiểu ra được vài viên sỏi nhỏ", bệnh nhân trả lời.
Câu trả lời ấy khiến vị bác sĩ chỉ biết thở dài.
Hết đau không có nghĩa là đã khỏi bệnh
Theo BS Mai Văn Lực, không ít bệnh nhân mắc sai lầm khi cho rằng hết đau đồng nghĩa bệnh đã khỏi.
Thực tế, cơn đau quặn thận xuất hiện khi viên sỏi gây tắc nghẽn cấp tính. Sau một thời gian, cơ thể có cơ chế thích nghi, áp lực trong thận giảm xuống nên triệu chứng đau cũng giảm hoặc biến mất. Điều này khiến nhiều người lầm tưởng thuốc nam hoặc các bài thuốc truyền miệng đã phát huy tác dụng.
"Tuy nhiên, viên sỏi vẫn nằm nguyên tại vị trí cũ như một chiếc đập chắn dòng nước tiểu. Trong khi người bệnh tưởng mình đã khỏe, quả thận phía trên vẫn tiếp tục giãn, ứ nước mỏng như giấy, thậm chí ứ mủ và mất dần chức năng trong âm thầm", BS Lực cảnh báo.
Theo bác sĩ, đến khi người bệnh xuất hiện đau trở lại hoặc phát hiện suy giảm chức năng thận thì nhiều trường hợp đã quá muộn để cứu được quả thận.
Thuốc nam không phải lúc nào cũng sai, nhưng phải đúng chỉ định
BS Mai Văn Lực cho biết Việt Nam có nền y học cổ truyền lâu đời với nhiều bài thuốc có giá trị. Tuy nhiên, cũng như y học hiện đại, mỗi phương pháp đều có chỉ định và giới hạn riêng.
Đối với sỏi tiết niệu, thuốc nam có thể hỗ trợ trong một số trường hợp nhất định. Cụ thể, khi viên sỏi còn nhỏ, thường dưới 5-6 mm, bề mặt nhẵn, chưa gây tắc nghẽn và chức năng thận vẫn bình thường, các bài thuốc có tác dụng lợi tiểu, kháng viêm có thể hỗ trợ cơ thể đào thải sỏi tự nhiên.
Ngược lại, khi sỏi đã lớn hoặc mắc kẹt tại niệu quản gây ứ nước thận độ II, độ III, việc chỉ trông chờ vào thuốc nam gần như không còn hiệu quả.
Niệu quản chỉ là một ống rất nhỏ. Nếu viên sỏi lớn hơn nhiều lần đường kính của ống và đã kẹt cứng thì không có loại thuốc nào khiến nó tự tan hoặc chui qua được.
BS Mai Văn Lực cho hay hiện nay điều trị sỏi tiết niệu đã có nhiều bước tiến lớn. Thay vì phải mổ mở như trước, nhiều trường hợp có thể được điều trị bằng các kỹ thuật ít xâm lấn như tán sỏi nội soi ngược dòng, tán sỏi qua da đường hầm nhỏ... Những phương pháp này giúp loại bỏ sỏi hiệu quả, ít đau, thời gian nằm viện ngắn và đặc biệt là bảo tồn tối đa chức năng thận nếu được thực hiện kịp thời.
Qua trường hợp trên, bác sĩ khuyến cáo người dân không nên tự ý bỏ điều trị hoặc chỉ dựa vào các bài thuốc truyền miệng khi chưa được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Ngọc Minh
