Trong nhiều năm qua, cuộc đối đầu chip Mỹ-Trung xoay quanh một trục duy nhất: các chip AI từ NVIDIA. Thế nhưng vào ngày 16 tháng 5 năm 2026, trên chuyến bay Air Force One trở về từ Trung Quốc, Tổng thống Donald Trump xác nhận với các phóng viên một thực tế không mấy dễ chịu: Trung Quốc không mua chip H200 không phải vì bị cấm, mà vì Bắc Kinh quyết định không mua và đặt cược vào chip nội địa.
Một ngày trước đó, Bộ Thương mại Mỹ đã phê duyệt cho khoảng 10 công ty Trung Quốc được mua chip H200, bao gồm Alibaba, Tencent, ByteDance và JD.com. Các nhà phân phối Lenovo và Foxconn cũng nhận được giấy phép.
Theo điều khoản được chính thức hóa từ tháng 1, mỗi chip H200 xuất sang Trung Quốc phải đi qua lãnh thổ Mỹ để kiểm tra bởi bên thứ ba, và NVIDIA phải nộp 25% phí trên mỗi giao dịch vào Bộ Tài chính Mỹ. Toàn bộ khung pháp lý phía Mỹ đã được dựng xong. Nhưng không có một chip nào được giao.
Ông Trump giải thích ngắn gọn trước báo giới: "Trung Quốc có chip H200 và còn cao hơn thế. Trung Quốc cần chúng và vấn đề đó đã được đề cập. Họ chọn không mua vì họ muốn tự phát triển của mình. Tôi nghĩ có thể sẽ có điều gì đó xảy ra."
Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick trước đó cũng nói thẳng rằng Trung Quốc đang chủ động chặn nhập khẩu để dồn đầu tư vào các nhà sản xuất chip nội địa, đặc biệt là Huawei. Một số công ty Trung Quốc từng đặt hàng H200 với NVIDIA trước đó đã quay lại thông báo họ không thể thực hiện đơn hàng.
Không khí trước thềm hội nghị đã dấy lên kỳ vọng về một bước ngoặt. CEO NVIDIA Jensen Huang ban đầu không có tên trong danh sách phái đoàn, nhưng được thêm vào phút chót và lên Air Force One tại điểm tiếp nhiên liệu ở Alaska. Sự xuất hiện của ông Huang làm giới quan sát suy đoán về khả năng đàm phán trực tiếp tại Bắc Kinh.
Thực tế sau hội nghị không có đột phá nào. Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer xác nhận mọi bước đi tiếp theo về H200 hiện phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định của phía Trung Quốc.
Điều này càng làm tình hình của NVIDIA tại Trung Quốc trở nên chật vật hơn. Thị phần của hãng tại Trung Quốc đã rơi từ khoảng 95% xuống gần như bằng không, theo chính lời ông Huang mô tả là "essentially zero."
Dự báo doanh thu hàng năm lên tới 78 tỷ USD của NVIDIA được xây dựng trên giả định không có bất kỳ khoản thu hồi nào từ thị trường Trung Quốc. Các nhà phân tích ước tính nếu hoạt động xuất khẩu vận hành bình thường, doanh thu NVIDIA có thể tăng thêm từ 3,5 đến 4 tỷ USD mỗi năm từ Trung Quốc, con số hiện đang bị bỏ ngỏ hoàn toàn.
Quyết định của Bắc Kinh phản ánh một tính toán chiến lược dài hạn. Thay vì phụ thuộc vào chip AI nước ngoài, Trung Quốc chọn dồn nguồn lực vào phát triển hệ sinh thái chip nội địa với Huawei là trụ cột.
Đây là canh bạc tốn kém về ngắn hạn vì chip Huawei Ascend hiện vẫn thua kém H200 về hiệu năng, nhưng về dài hạn đây là con đường duy nhất để Trung Quốc thoát khỏi thế phụ thuộc vào chuỗi cung ứng chip Mỹ. Ông Trump kết thúc phần trả lời bằng câu "tôi nghĩ có thể sẽ có điều gì đó xảy ra", nhưng không đưa ra bất kỳ chi tiết cụ thể nào về thời điểm hay điều kiện để bế tắc này được tháo gỡ.
Nguyễn Hải
