Không gian chiến lược trong cuộc xung đột Nga - Ukraine vừa ghi nhận một bước ngoặt đáng chú ý. Ngày 1/7, lực lượng phòng không Nga đã đánh chặn một mục tiêu tầm cao được mô tả là "tên lửa phản lực chiến thuật - chiến dịch tầm xa" chưa từng xuất hiện trước đây trên bầu trời khu vực ngoại ô thủ đô Moscow.
Dù giới chức Ukraine chưa chính thức lên tiếng xác nhận, các nguồn tin quân sự Nga cùng giới phân tích quốc tế đều đồng loạt nhận định: đây chính là cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo đầu tiên của Kiev nhắm thẳng vào đầu não của Nga, mở màn cho chiến lược mở rộng tấn công tầm xa vào các trung tâm đô thị lớn.
Vũ khí được sử dụng trong thế trận này được giới chuyên môn suy đoán là dòng tên lửa đạn đạo thế hệ mới FP-9. Nhưng điều đặc biệt hơn là thứ đánh chặn nó lại được báo cáo là S-400 danh tiếng.
Giải mã uy lực của "mũi tên" FP-9
Sự xuất hiện của FP-9 là minh chứng cho thấy tốc độ phát triển thần tốc của ngành công nghiệp quốc phòng nội địa Ukraine, bất chấp những hoài nghi ban đầu từ phía Moscow.
Trước đây, khi phải hứng chịu các đợt oanh tạc liên tục bằng tên lửa chiến thuật Iskander của Nga từ khoảng cách 500 – 700 km, quân đội Ukraine gần như không có vũ khí đáp trả tương xứng.
Kho dự trữ tên lửa Tochka-U từ thời Liên Xô nhanh chóng cạn kiệt, trong khi các tổ hợp ATACMS do Mỹ viện trợ thì khan hiếm "như vàng" và bị giới hạn nghiêm ngặt về tầm bắn.
Trong bối cảnh đó, thay vì chọn con đường truyền thống là phục dựng các dự án cũ từ thời Liên Xô của tổ hợp công nghiệp quốc phòng nhà. Kiev đã bật đèn xanh cho một hướng đi táo bạo: phát triển một dự án tên lửa quốc gia song song, độc lập thông qua công ty tư nhân Fire Point.
Chiến lược này hướng tới mục tiêu chế tạo vũ khí một cách nhanh chóng, chi phí thấp theo phương châm "hôm nay thiết kế, ngày mai xuất xưởng".
Tại các hội nghị an ninh ở Rzeszow (Ba Lan) vào tháng 4 và Triển lãm Quốc phòng Paris (Pháp) vào tháng 6 năm nay, các mô hình và nguyên mẫu của dòng tên lửa này (bao gồm tên lửa hành trình FP-5 Flamingo, tên lửa đạn đạo FP-7 và FP-9) đã được trưng bày công khai, gây ấn tượng mạnh mẽ với giới quan sát quốc tế.
Theo các thông số kỹ thuật được công bố, FP-9 là dòng tên lửa đạn đạo tầm ngắn (BRMD) lớp đất đối đất. Tên lửa này sở hữu những thông số tương đối đáng gờm, với tầm bắn tối đa khoảng 850 – 855 km (hoàn toàn đưa thủ đô Moscow vào tầm bắn từ các vùng lãnh thổ do Ukraine kiểm soát), mang khối lượng đầu đạn 800 kg.
Tốc độ tối đa của vũ khí lên tới 2,1 km/giây (khoảng Mach 6), trong đó tốc độ ở giai đoạn tiếp cận mục tiêu đạt trên 1.200 m/giây (vượt trội so với vận tốc tiếp cận khoảng 800 m/giây của hệ thống Iskander bên phía Nga), cùng chi phí sản xuất trên 500.000 USD cho mỗi quả tên lửa.
Nhà thiết kế chính Denis Shtilerman tuyên bố đầy tự tin rằng mục tiêu trọng điểm của FP-9 sẽ là các trung tâm ra quyết định tại Moscow. Ông thừa nhận một phần tên lửa có thể bị đánh chặn, nhưng khẳng định với tốc độ cực cao, ít nhất 25% số lượng tên lửa phóng đi chắc chắn sẽ xuyên thủng lưới lửa phòng không để hủy diệt mục tiêu.
Lá chắn S-400 của Nga và cục diện phòng thủ thủ đô
Mặc dù vụ tấn công ngày 1/7 được xem là một "quả bóng thử nghiệm" chưa thành công của Ukraine khi quả tên lửa bị bắn hạ trước khi tới đích, nhưng nó đã gióng lên hồi chuông cảnh báo lớn đối với Điện Kremlin.
Giới chuyên gia quân sự Nga nhận định, sau sự cố này, Bộ tổng tham mưu Ukraine chắc chắn sẽ rút kinh nghiệm, điều chỉnh thông số kỹ thuật để tối ưu hóa vũ khí cho các đợt tấn công tiếp theo.
Mối đe dọa từ FP-9 và FP-5 Flamingo sẽ đặt toàn bộ khu vực bán đảo Crimea, các nhà máy lọc dầu vùng biên giới và phần lớn diện tích vùng châu Âu thuộc Liên bang Nga vào tình trạng nguy hiểm, tạo nên một "mặt trận thứ hai" ngay sau chiến tuyến.
Dẫu vậy, trên bàn cân phòng thủ, Nga vẫn đang sở hữu những lợi thế công nghệ vượt trội. Nhiều nhà phân tích chỉ ra rằng, dù các dòng tên lửa đạn đạo như Iskander hay FP-9 là vũ khí rất đáng gờm, nhưng trên thế giới không có loại tên lửa nào là hoàn toàn bất khả xâm phạm.
Bản thân vũ khí đạn đạo với quỹ đạo cao, tốc độ lớn thực tế lại dễ bị các hệ thống radar chiến lược phát hiện và đánh chặn hơn so với chiến thuật tấn công bầy đàn bằng các loại máy bay không người lái (UAV) giá rẻ bay tầm thấp – thứ đang khiến cả Nga lẫn các thành viên NATO đau đầu tìm giải pháp đối phó.
Để đối phó với nguy cơ từ tên lửa đạn đạo Ukraine, Nga dường như đã có sự chuẩn bị từ trước dựa trên thông tin tình báo. Ảnh vệ tinh cuối tháng 6 cho thấy Nga đã khẩn trương xây dựng một vành đai phòng không mới bao quanh Moscow với ít nhất 5 trận địa được thiết kế riêng cho tổ hợp tên lửa đất đối không tầm xa S-400 Triumph. Nhiều khí tài, bệ phóng hiện đã đi vào trạng thái trực chiến.
Hệ thống S-400 của Nga vốn được đánh giá là một trong những lá chắn tên lửa tiên tiến nhất thế giới khi từng thử nghiệm đánh chặn thành công các mục tiêu bay ở tốc độ Mach 8.
Kể từ cuối những năm 2010, với việc tích hợp dòng tên lửa đánh chặn tầm xa 40N6, phạm vi tác chiến chống tên lửa đạn đạo của S-400 đã được mở rộng lên tới 400 km – gấp đôi tầm bắn của các hệ thống Patriot hay THAAD do Mỹ sản xuất.
Đặc biệt, S-400 sở hữu năng lực phòng thủ đa tầng vượt trội nhờ sử dụng đồng thời nhiều loại đạn tên lửa cho các khoảng cách khác nhau. Lợi thế này cho phép hệ thống có thể khai hỏa loạt đạn thứ hai, thứ ba để bồi kích nếu đợt đánh chặn đầu tiên thất bại – một đặc tính ưu việt hơn hẳn cơ chế phòng thủ một tầng của các tổ hợp phương Tây đương đại.
Áp lực từ cuộc chiến đang vô tình trở thành chất xúc tác mạnh mẽ thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng của cả hai bên. Với việc FP-9 đã tiến hành giai đoạn thử nghiệm thực chiến cuối cùng ngay trên lãnh thổ Nga, cuộc đối đầu giữa "mũi tên đạn đạo" Ukraine và "lá chắn tầm xa" S-400 của Nga hứa hẹn sẽ còn diễn biến vô cùng khốc liệt trong giai đoạn sắp tới.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
