Có một điều rất lạ trong cách người lớn đôi khi bảo vệ trẻ em: Chúng ta muốn con được tôn trọng, nhưng lại sẵn sàng hành xử thiếu tôn trọng người khác. Chúng ta dạy con không được đánh bạn, không được xúc phạm ai khi tức giận, nhưng khi tin rằng con mình bị đối xử bất công, chính người lớn lại có thể hành xử theo cách mà họ vẫn luôn nhắc trẻ phải tránh xa.
Vụ việc một người bà ở Cà Mau xông vào lớp học, xé áo và hành hung cô giáo mầm non vì cho rằng cháu nội bị đánh mới đây là một câu chuyện như thế. Đáng nói, sau khi xác minh, cơ quan chức năng xác định không có cơ sở chứng minh cô giáo đánh học sinh. Người bà bị xử phạt hành chính 11,25 triệu đồng.
Nhưng điều đáng suy nghĩ không chỉ nằm ở chuyện ai đúng, ai sai, hay chiếc áo của cô giáo đã bị xé như thế nào. Điều đáng nói hơn là vì sao một người lớn có thể để sự tức giận và nghi ngờ dẫn mình đến hành động như vậy, ngay trong lớp học, trước mặt những đứa trẻ.
Thương cháu không có nghĩa là được quyền làm tổn thương người khác.
Khi nghe con, cháu kể mình bị đối xử không tốt, phản ứng đầu tiên của người thân có thể là xót xa, tức giận, thậm chí muốn lập tức tìm người để hỏi cho ra lẽ. Điều đó không khó hiểu. Không cha mẹ, ông bà nào muốn đứa trẻ mình yêu thương phải chịu thiệt thòi. Nhưng thương trẻ và bảo vệ trẻ là hai chuyện cần được thực hiện bằng sự tỉnh táo, chứ không phải bằng mức độ giận dữ của người lớn.
Một đứa trẻ kể rằng mình bị cô giáo đánh cần được lắng nghe nghiêm túc. Người lớn có trách nhiệm tìm hiểu, trao đổi với nhà trường, xác minh sự việc và yêu cầu xử lý nếu phát hiện sai phạm. Không ai nên xem nhẹ lời kể của trẻ, nhưng cũng không thể chỉ dựa vào một phía để lập tức kết luận người khác có lỗi. Bởi giữa việc nghi ngờ và việc xác định sự thật luôn có một khoảng cách. Nếu chưa làm rõ mà đã vội vàng kết tội, người chịu tổn thương có thể không phải người đã làm sai.
Nếu thực sự lo lắng cho cháu, bà có nhiều cách để yêu cầu làm rõ. Nhưng một khi đã xông vào lớp học, lớn tiếng, xé áo và hành hung giáo viên, câu chuyện không còn đơn thuần là bảo vệ một đứa trẻ nữa. Đó đã trở thành hành vi gây tổn thương cho người khác và để lại một hình ảnh không nên có trong môi trường giáo dục.
Người lớn có thể tức giận. Có thể bất bình. Có thể không đồng tình với cách giáo viên xử lý một tình huống nào đó. Nhưng không có cảm xúc nào trong số ấy tự động trao cho chúng ta quyền xúc phạm hay hành hung người khác.
Điều trẻ nhìn thấy đôi khi quan trọng hơn điều người lớn nói với trẻ
Chúng ta vẫn thường nhắc con phải biết kiềm chế, không được đánh bạn, không dùng nắm đấm để giải quyết mâu thuẫn. Khi bị bắt nạt, trẻ cần báo với thầy cô, cha mẹ; khi xảy ra hiểu lầm, cần bình tĩnh nói rõ sự việc. Đó đều là những bài học đúng đắn.
Nhưng trẻ sẽ học được gì nếu người lớn cũng không làm được những điều ấy?
Một đứa trẻ có thể chưa hiểu hết những khúc mắc giữa người bà và cô giáo. Em có thể không biết sự việc bắt đầu từ đâu, ai đã nói gì, những thông tin nào đúng hay sai. Nhưng em nhìn thấy người lớn nổi giận, nhìn thấy một người bị xúc phạm và hành hung ngay trong lớp học. Hình ảnh ấy có thể khiến em sợ hãi, bối rối, đồng thời đặt ra một câu hỏi mà người lớn ít khi nghĩ đến: Vì sao người lớn được làm những điều mà trẻ em bị cấm?
Không thể khẳng định những đứa trẻ chứng kiến vụ việc sẽ chịu tổn thương lâu dài. Nhưng rõ ràng, lớp học không phải nơi trẻ cần chứng kiến cảnh người lớn dùng bạo lực để giải quyết bất đồng. Cô giáo cũng không phải người mà bất cứ ai có thể tùy tiện xúc phạm chỉ vì họ đang mang danh nghĩa người thân của học sinh.
Đáng buồn là trong nhiều tình huống, người lớn rất dễ viện dẫn tình thương để biện minh cho hành động mất kiểm soát. Vì thương con nên phải làm cho ra lẽ. Vì xót cháu nên không thể nhịn. Vì không muốn đứa trẻ bị bắt nạt nên phải cho người khác biết tay.
Nhưng nếu một đứa trẻ được bảo vệ bằng cách chứng kiến người thân làm tổn thương người khác, liệu đó có phải là bài học tốt mà người lớn muốn trao cho em?
Bảo vệ một đứa trẻ không chỉ là đòi lại công bằng cho em trong một sự việc cụ thể. Đó còn là giúp em hiểu rằng khi gặp bất công, con người có quyền lên tiếng, có quyền yêu cầu được bảo vệ, nhưng không vì thế mà được quyền chà đạp lên người khác.
Có lẽ, điều khó nhất trong việc nuôi dạy trẻ không phải là nói cho con biết điều gì đúng, điều gì sai, mà là giữ được những nguyên tắc ấy khi chính mình rơi vào tình huống khó chịu. Khi bình tĩnh, ai cũng có thể khuyên trẻ phải nhẫn nại, phải biết phân biệt đúng sai. Nhưng khi người thân bị nghi ngờ là nạn nhân, khi lòng tự ái và sự tức giận cùng xuất hiện, không phải ai cũng đủ tỉnh táo để dừng lại.
Đó cũng là lúc cách hành xử của người lớn bộc lộ rõ nhất.
Trong vụ việc này, người bà muốn bảo vệ cháu, nhưng kết quả xác minh cho thấy không có cơ sở chứng minh điều bà nghi ngờ. Sự việc vì thế càng nhắc chúng ta rằng tình thương không thể thay thế sự thật, cũng không thể là tấm vé miễn trừ trách nhiệm cho cách hành xử của người lớn.
Chiếc áo bị xé của cô giáo rồi sẽ chỉ còn là một chi tiết trong vụ việc được nhắc lại. Nhưng bài học phía sau nó không nên dừng ở chuyện một người bị xử phạt bao nhiêu tiền. Đó là bài học về giới hạn của cơn giận, về trách nhiệm của người lớn trước mặt trẻ nhỏ và về cách chúng ta muốn con mình đối diện với những bất đồng trong cuộc sống.
Muốn con biết tôn trọng người khác, người lớn phải làm gương bằng sự tôn trọng. Muốn con không dùng bạo lực, người lớn cần cho con thấy rằng ngay cả khi tức giận, vẫn có những giới hạn không được vượt qua.
Hiểu Đan
