Ông Chen, 52 tuổi, bắt đầu cảm nhận những cơn đau âm ỉ kéo dài ở vùng bụng bên phải. Ban đầu, ông cho rằng đó chỉ là rối loạn dạ dày thông thường, uống thuốc vài ngày rồi sẽ ổn. Nhưng thuốc không có tác dụng, cơn đau không biến mất, mà lặng lẽ bám riết lấy ông suốt hơn một tháng. Khi quyết định đến bệnh viện kiểm tra, kết quả trả về như một nhát dao lạnh lùng: ung thư gan giai đoạn cuối.
Từ thời điểm được chẩn đoán cho đến khi qua đời, ông chỉ kịp sống thêm hơn bốn tháng. Nhìn lại quãng đời vừa trôi qua, ông Chen không giấu nổi sự hối hận. Một gói thuốc lá mỗi ngày, những bữa ăn thịnh soạn muộn sau giờ làm, những lời nhắc nhở của gia đình bị gạt đi bằng câu nói quen thuộc: “Không sao đâu, tôi vẫn khỏe”. Chỉ đến khi nằm trên giường bệnh, ông mới thấm thía rằng, nếu can thiệp sớm hơn, rất nhiều bi kịch có thể đã tránh được.
Ung thư gan từ lâu đã được xem là một trong những “kẻ giết người thầm lặng” nguy hiểm nhất. Không chỉ nằm trong top 10 loại ung thư phổ biến toàn cầu, căn bệnh này còn đứng trong nhóm ba nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư. Gánh nặng của ung thư gan trên thế giới đã đáng báo động, nhưng tại Trung Quốc, mức độ nghiêm trọng còn cao hơn nhiều khi quốc gia này chiếm hơn 40% tổng số ca mắc toàn cầu – gần một nửa số bệnh nhân ung thư gan của thế giới.
Tháng 7 năm ngoái, Giáo sư Zhou Jian và Viện sĩ Fan Jia thuộc Bệnh viện Zhongshan, Đại học Fudan, đã dẫn đầu một nhóm chuyên gia quốc tế công bố báo cáo toàn cầu về ung thư gan trên tạp chí The Lancet. Báo cáo cho thấy số ca mắc mới và số ca tử vong do ung thư gan trên toàn cầu đang tiếp tục gia tăng, dự kiến sẽ đạt lần lượt 1,52 triệu ca mắc mới và 1,37 triệu ca tử vong vào năm 2050. Trước đây, viêm gan B và viêm gan C là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư gan, song xu hướng này đang dần thay đổi. Từ năm 2022 đến 2050, tỷ lệ ung thư gan liên quan đến viêm gan virus dự kiến giảm, trong khi gan nhiễm mỡ do rượu và rối loạn chuyển hóa lại gia tăng mạnh, với ung thư gan liên quan đến gan nhiễm mỡ tăng từ 8% lên 10,8%, còn ung thư gan do rượu tăng từ 18,8% lên 21,1%.
Điều đáng sợ nhất ở ung thư gan không chỉ nằm ở tỷ lệ tử vong cao, mà còn ở việc bệnh gần như không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm. Gan là cơ quan có khả năng bù trừ rất mạnh, đến mức ngay cả khi xuất hiện khối u, các xét nghiệm chức năng gan vẫn có thể cho kết quả bình thường. Bác sĩ Pan Zhanhe, Trưởng khoa Ung bướu Bệnh viện Zhongshan thuộc Đại học Hạ Môn, cho biết các thí nghiệm trên động vật đã chứng minh rằng ngay cả khi hai phần ba gan bị cắt bỏ, gan vẫn có thể tái tạo và hoạt động bình thường sau vài tháng. Chính vì vậy, nhiều bệnh nhân chỉ phát hiện bệnh khi ung thư đã bước sang giai đoạn muộn, làm giảm nghiêm trọng cơ hội sống sót.
Dù vậy, cơ thể vẫn gửi đi những tín hiệu cảnh báo – chỉ là con người thường bỏ qua. Khi ung thư gan tiến triển, da có thể chuyển vàng rõ rệt do vàng da, kèm theo cảm giác ngứa dai dẳng vì muối mật đi vào máu. Những cơn đau âm ỉ ở vùng bụng trên bên phải, lan lên vai hoặc lưng phải, dễ bị nhầm là đau cơ xương khớp, thực chất có thể là dấu hiệu khối u xâm lấn cơ hoành.
Chảy máu nướu răng bất thường cũng là lời cảnh báo, bởi gan suy giảm chức năng sẽ không tổng hợp đủ các yếu tố đông máu. Ngoài ra, đầy hơi kéo dài và nấc cụt thường xuyên – những triệu chứng tưởng như liên quan đến tiêu hóa – lại có thể bắt nguồn từ việc khối u gan chèn ép, làm rối loạn quá trình tiết mật và chuyển hóa.
Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không hành động nghiêm túc, số ca mắc và tử vong do ung thư gan có thể tăng gấp đôi trong vòng 25 năm tới. Tuy nhiên, điểm sáng của báo cáo The Lancet nằm ở một kết luận mang tính đột phá: hơn 60% trường hợp ung thư gan hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu kiểm soát tốt viêm gan B, viêm gan C, rượu bia và gan nhiễm mỡ. Trong đó, tiêm phòng viêm gan B cho trẻ sơ sinh có thể giảm nguy cơ nhiễm bệnh tới 90%. Kết hợp chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục đều đặn cũng giúp giảm đáng kể nguy cơ gan nhiễm mỡ và viêm gan chuyển hóa.
Phòng ngừa ung thư gan, xét cho cùng, bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ trong lối sống hàng ngày. Giáo sư Zhu Kangshun, Bệnh viện trực thuộc thứ hai Đại học Y khoa Quảng Châu, cho rằng xu hướng ung thư gan trẻ hóa trong những năm gần đây có mối liên hệ chặt chẽ với thói quen sinh hoạt không lành mạnh. Ông nhấn mạnh, đừng đợi đến khi ung thư xuất hiện mới tìm cách điều trị, bởi lúc đó cái giá phải trả đã quá đắt. Dưới đây là 3 thực phẩm cần lưu ý trong bữa ăn hàng ngày.
1. Thực phẩm bị mốc
Trong chế độ ăn uống, cần đặc biệt tránh xa những thực phẩm bị mốc – nguồn phát sinh aflatoxin có độc tính cao với tế bào gan. Việc tiêu thụ lâu dài có thể gây ra bệnh gan mãn tính và thậm chí dẫn đến ung thư.
Do đó, nếu thực phẩm có dấu hiệu bị mốc hoặc dụng cụ ăn uống bị nhiễm mốc, hãy vứt bỏ chúng ngay lập tức.
2. Thực phẩm muối chua
Các thực phẩm muối chua như rau muối, thịt hun khói – nơi nitrit có thể chuyển hóa thành nitrosamine gây ung thư.
Bản thân những thực phẩm này không phải là nguyên nhân gây ung thư, nhưng quá trình muối chua tạo ra nitrit, chất này sẽ bị phân hủy và tổng hợp thành nitrosamine sau khi được cơ thể người tiêu thụ. Những chất này có khả năng gây ung thư rất cao.
3. Cá nước ngọt tươi sống
Cá nước ngọt ăn sống – tiềm ẩn nguy cơ nhiễm sán lá gan, làm tăng nguy cơ ung thư gan.
Khi ăn phải, chúng có thể gây tổn thương trực tiếp cho gan, dẫn đến các bệnh về gan và túi mật, thậm chí là ung thư. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người ăn cá sống có nguy cơ mắc ung thư cao gấp 1,63 lần so với những người không ăn cá sống.
Bên cạnh đó, chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein chất lượng cao, hạn chế dầu mỡ, muối và đường đã được chứng minh có thể làm giảm đáng kể nguy cơ ung thư gan.
Không kém phần quan trọng là thói quen sinh hoạt. Thuốc lá và rượu bia đều gây tổn thương trực tiếp cho tế bào gan, dù chỉ sử dụng với lượng nhỏ nhưng kéo dài. Ăn uống quá độ, béo phì cũng góp phần thúc đẩy gan nhiễm mỡ – một trong những nguyên nhân ngày càng phổ biến của ung thư gan. Bỏ thuốc, hạn chế rượu, duy trì vận động và kiểm soát cân nặng là những bước cơ bản nhưng vô cùng hiệu quả.
Cuối cùng, khám sức khỏe định kỳ là “hàng rào phòng thủ” không thể thiếu. Các hướng dẫn y tế khuyến cáo những người trên 35 tuổi mắc viêm gan B, viêm gan mạn tính, xơ gan hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh gan nên xét nghiệm alpha-fetoprotein và siêu âm gan sáu tháng một lần, ngay cả khi không có triệu chứng.
Ung thư gan không phải là câu chuyện của một ngày, nhưng hậu quả của nó có thể đến rất nhanh. Đừng chủ quan trước những tín hiệu mờ nhạt của cơ thể. Loại bỏ sớm những thực phẩm nguy hiểm, điều chỉnh lối sống ngay từ hôm nay chính là cách thiết thực nhất để không phải nói lời hối tiếc vào ngày mai.
Ứng Hà Chi
