TRƯỚC WORLD CUP 2002: THỜI KỲ MIỄN PHÍ VÀ GIÁ RẺ
Trước năm 1982, người hâm mộ Việt Nam chưa thể xem World Cup trực tiếp. Các kỳ giải đấu 1974 và 1978 chỉ được phát lại sau khi nhà đài nhận băng ghi hình từ các nước xã hội chủ nghĩa như Đông Đức, Ba Lan hay Tiệp Khắc. Vì vậy, người hâm mộ xem lại trận đấu chậm đến vài tuần, thậm chí vài tháng.
Bước ngoặt xảy đến vào tháng 7/1980, khi Liên Xô viện trợ cho Việt Nam trạm thu phát tín hiệu vệ tinh Hoa Sen (đặt tại Kim Bảng, Hà Nam và Quận 1, TP.HCM). Nhờ hệ thống này, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) và Đài Truyền hình TP.HCM (HTV) đã lần đầu tiên thu được tín hiệu vệ tinh quốc tế để truyền hình trực tiếp trọn vẹn World Cup 1982 tới người hâm mộ.
Đặc biệt, từ World Cup 1982 đến 1990, Việt Nam được tiếp sóng miễn phí thông qua hệ thống truyền hình của khối các nước xã hội chủ nghĩa, nên chi phí bản quyền bằng 0.
Đến các kỳ World Cup 1994 và 1998, mức phí vẫn rất thấp nhờ các chính sách hỗ trợ FIFA dành cho các nước đang phát triển và các chương trình hợp tác quốc tế của Hiệp hội các đài truyền hình thuộc khối Pháp ngữ (Francophone) mà Việt Nam là thành viên.
Mức giá bản quyền phát sóng World Cup 1998 rơi vào khoảng 100.000 USD (khoảng hơn 1,4 tỷ đồng). Tuy nhiên sau đó 4 năm, con số này tăng gấp 10 lần.
SAU NĂM 2002: CUỘC CHƠI TRIỆU USD BẮT ĐẦU
World Cup 2002 đánh dấu bước ngoặt lớn của thị trường truyền hình Việt Nam. Khi Việt Nam tham gia sâu hơn vào các công ước quốc tế về bảo hộ bản quyền, FIFA bắt đầu xem đây là một thị trường thương mại chính thức và áp dụng cơ chế bán bản quyền theo giá thị trường.
Bởi thế, giá bản quyền phát sóng World Cup tại Việt Nam năm đó đã tăng lên thành 1 triệu USD, tương đương 15,3 tỷ đồng.
Với tiềm lực kinh tế ngày căng tăng của một đất nước đang phát triển với tốc mạnh mẽ, dân số khoảng 80 triệu vào thời điểm đó, người dân lại yêu bóng đá cuồng nhiệt, việc FIFA đánh giá Việt Nam là một thị trường giàu tiềm năng để tăng giá bản quyền phát sóng là điều dễ hiểu.
Việc mua bản quyền phát sóng World Cup trở thành là cuộc đàm phán của kinh tế thị trường, khi hai bên đong đếm tiềm lực và nhu cầu của nhau để đưa ra con số mình mong muốn.
Và không bất ngờ khi sau năm 2002, con số mà FIFA đưa ra cứ năm sau lại cao hơn năm trước. Bản quyền phát sóng World Cup 2006 có giá khoảng 2 triệu USD, năm 2010 là 2,7 triệu USD .
Đến World Cup 2014, cuộc đua bản quyền trở nên nóng bỏng hơn bao giờ hết khi đơn vị phân phối đưa ra mức giá tới 14 triệu USD. Sau quá trình thương lượng kéo dài, VTV chốt được thương vụ với mức khoảng 7 triệu USD.
Tuy nhiên, những gì diễn ra sau đó còn gây choáng váng hơn. World Cup 2018 có giá bản quyền được cho là từ 12 đến 15 triệu USD, buộc nhà đài phải nhận sự hỗ trợ từ nhiều doanh nghiệp lớn trong nước và tới sát ngày khai mạc giải mới mua được bản quyền phát sóng. Kịch bản tương tự tiếp tục lặp lại ở World Cup 2022 với mức giá khoảng trên 15 triệu USD.
Đến World Cup 2026, con số cụ thể không được tiết lộ, nhưng các chuyên gia ước tính động trong khoảng trên dưới 20 triệu USD - mức cao nhất từ trước đến nay tại Việt Nam. Đây là điều không bất ngờ, bởi giá bản quyền phát sóng giải sau chắc chắn luôn cao hơn giải trước. Đó là chưa kể đến việc World Cup 2026 tăng số đội từ 32 lên 48, khiến số trận đấu cũng tăng theo, từ 64 lên thành 104. Vì thế việc FIFA tăng giá bán là điều không ngạc nhiên.
Từ những ngày xem World Cup miễn phí nhờ tín hiệu viện trợ quốc tế đến thời kỳ phải chi hàng trăm tỷ đồng cho một gói bản quyền, hành trình trên phản ánh rõ sự thay đổi của thị trường truyền thông thể thao. World Cup không chỉ là ngày hội bóng đá, mà còn trở thành một trong những "mặt hàng" bản quyền đắt giá nhất hành tinh.
Đó cũng là một trong những lý do FIFA đang nghiêm túc xem xét việc tăng số đội dự World Cup 2030 lên thành 64, như một cách để “con gà đẻ trứng vàng” của mình tiếp tục mang đến doanh thu lớn hơn nữa.
Nhưng ở chiều ngược lại, dư luận cũng đặt câu hỏi: Việc mở rộng giải đấu như vậy, liệu có khiến chất lượng chuyên môn của World Cup suy giảm?
Linh Đan
