UAV không thay thế được xe tăng
Nếu có một loại vũ khí làm thay đổi mạnh mẽ nhất diện mạo chiến trường hiện đại, đó chắc chắn là UAV góc nhìn thứ nhất (FPV). Chúng buộc xe tăng - biểu tượng của sức mạnh lục quân suốt hơn một thế kỷ, phải thay đổi cách chiến đấu, đồng thời khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu thời đại của thiết giáp hạng nặng có đang đi đến hồi kết.
Tuy nhiên, thực tế trên chiến trường Ukraine lại cho thấy một bức tranh phức tạp hơn nhiều. Đúng là UAV đã phơi bày những điểm yếu vốn tồn tại từ lâu của xe tăng. Khoang động cơ ở phía sau thân xe dễ bị tấn công từ trên cao, trong khi kho đạn và khu vực kíp lái vẫn là những vị trí đặc biệt nhạy cảm nếu lớp giáp bị xuyên thủng.
Trong suốt thế kỷ XX, thiết kế xe tăng được xây dựng dựa trên quy luật chiến trường truyền thống: phần giáp trước được bảo vệ mạnh nhất, hai bên ở mức trung bình còn phía sau và nóc xe được ưu tiên thấp hơn. Lý do rất đơn giản, bởi phần lớn các cuộc đối đầu trực tiếp đều diễn ra ở hướng chính diện.
Sự xuất hiện của UAV cảm tử đã phá vỡ hoàn toàn logic này. Các cuộc tấn công giờ đây có thể xuất hiện từ gần như mọi hướng, đặc biệt là từ trên cao - khu vực vốn ít được bảo vệ nhất trên xe tăng.
Điều đó khiến nhiều chuyên gia từng cho rằng thời đại của xe tăng đang kết thúc. Nhưng thực tế chiến trường lại chứng minh điều ngược lại.
Vai trò đột kích
Mặc dù UAV có thể phát hiện, theo dõi và tiêu diệt mục tiêu hiệu quả, chúng vẫn không thể chiếm giữ trận địa hay kiểm soát lãnh thổ. Đây là điểm khác biệt cốt lõi.
Một UAV có thể đánh trúng chiến hào hoặc công sự đối phương, nhưng không thể tiến vào để làm chủ vị trí đó. Cuối cùng, nhiệm vụ kiểm soát mặt đất vẫn thuộc về bộ binh và các phương tiện bọc thép hỗ trợ.
Trên lý thuyết, các nhóm xung kích bộ binh quy mô nhỏ có thể tiến công mà không cần xe tăng. Tuy nhiên, tốc độ tiến quân thường rất chậm. Trong môi trường chiến trường hiện đại, nơi UAV trinh sát hoạt động liên tục trên không, đối phương chỉ cần vài phút để xác định mục tiêu và điều chỉnh hỏa lực pháo binh.
Nhiều nguồn đánh giá thời gian từ lúc phát hiện mục tiêu đến khi pháo binh khai hỏa hiện chỉ còn khoảng 2-4 phút. Điều đó khiến các đơn vị tiến công thiếu hỏa lực bọc thép dễ bị tổn thất nặng trước khi đạt được mục tiêu.
Xe tăng vẫn mang lại lợi thế mà chưa có hệ thống nào thay thế được: kết hợp giữa hỏa lực mạnh, khả năng cơ động và mức độ bảo vệ cao trong cùng một nền tảng.
Thay vì lao thẳng vào phòng tuyến đối phương như các học thuyết chiến tranh trước đây, xe tăng hiện thường được sử dụng như hỏa điểm cơ động. Chúng nhanh chóng xuất hiện, khai hỏa để phá hủy các vị trí phòng thủ, sau đó rút khỏi khu vực trước khi đối phương kịp phản ứng.
Từ mũi đột phá thành "lực lượng phản ứng nhanh"
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là vai trò phòng ngự ngày càng tăng của xe tăng. Theo nhiều báo cáo từ chiến trường, cả Nga và Ukraine đều bố trí xe tăng trong các công sự kiên cố phía sau tuyến đầu. Những công sự này thường được đào sâu từ 3-4 m, cho phép chỉ phần tháp pháo lộ ra ngoài khi tác chiến.
Để đối phó với UAV cảm tử, các xe tăng còn được trang bị hàng loạt khung bảo vệ bằng thép, lưới chống UAV, hệ thống tác chiến điện tử và nhiều giải pháp bảo vệ tạm thời khác. Điều này khiến hình dáng thực tế của các xe tăng trên chiến trường hiện nay khác xa những gì xuất hiện trong các tài liệu quân sự trước đây.
Trong nhiều trường hợp, xe tăng được giữ ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu phía sau tiền tuyến và chỉ xuất hiện khi đối phương tìm cách xuyên thủng khu vực phòng ngự. Chúng đóng vai trò như lực lượng phản ứng nhanh, sử dụng hỏa lực trực tiếp để ngăn chặn các mũi đột kích trước khi tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát.
Tuy nhiên, việc triển khai xe tăng ngày nay phụ thuộc nhiều hơn vào các yếu tố hỗ trợ. Điều kiện thời tiết, hoạt động của UAV trinh sát, khả năng chế áp điện tử và hỏa lực pháo binh đều ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả tác chiến của thiết giáp.
Nếu như trước đây xe tăng có thể dẫn đầu các mũi tiến công lớn, thì hiện nay mỗi lần xuất kích đều đòi hỏi sự phối hợp của nhiều thành phần từ trinh sát, tác chiến điện tử tới hỏa lực gián tiếp.
Vũ khí đa năng nhất trên chiến trường hiện đại
Một xu hướng khác đang trở nên phổ biến là sử dụng xe tăng như pháo binh bắn gián tiếp. Nhờ pháo nòng trơn cỡ 125 mm có tầm bắn xa và độ chính xác tương đối cao, nhiều xe tăng hiện thực hiện nhiệm vụ tương tự pháo tự hành từ các vị trí kín. Khả năng bảo vệ vượt trội giúp chúng chịu đựng tốt hơn trước hỏa lực phản pháo hoặc các mảnh đạn từ UAV tấn công.
Đây chính là điểm khiến xe tăng vẫn duy trì giá trị riêng. Pháo tự hành sở hữu hỏa lực mạnh nhưng giáp bảo vệ hạn chế. Xe chiến đấu bộ binh và xe bọc thép chở quân có tính cơ động cao nhưng khó hoạt động trong môi trường dày đặc tên lửa chống tăng và UAV cảm tử. Trong khi đó, xe tăng vẫn là nền tảng hiếm hoi có thể kết hợp hỏa lực mạnh, giáp bảo vệ cao và khả năng cơ động trong cùng một hệ thống.
Chính sự cân bằng này giúp xe tăng tiếp tục tồn tại bất chấp sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ mới.
Chiến sự tại Ukraine cho thấy UAV đã thay đổi sâu sắc cách sử dụng xe tăng, nhưng chưa thể thay thế vai trò của chúng. Thay vì trở thành lực lượng đột kích quy mô lớn như trong thế kỷ XX, xe tăng đang chuyển hóa thành những "xạ thủ bọc thép" tầm xa, lực lượng phản ứng nhanh và công cụ hỗ trợ hỏa lực đặc biệt quan trọng cho bộ binh.
Bởi vậy, ít nhất trong tương lai gần, những dự báo về sự kết thúc của kỷ nguyên xe tăng dường như vẫn còn quá sớm.
Quang Hưng (Theo Topwar)
