Giữa những gánh hàng rong trên phố thị hay trong ký ức tuổi thơ của bao người miền Tây, tiếng rao “Ai bánh cam, bánh còng không?” vẫn vang lên mỗi buổi trưa nắng gắt. Món bánh tròn vo, vàng ươm, giòn rụm bên ngoài và ngọt bùi bên trong ấy đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống ẩm thực của người Việt. Ít ai để ý rằng cái tên bánh cam thực chất chẳng liên quan gì đến hương vị trái cam quen thuộc, mà bắt nguồn từ chính vẻ ngoài tròn trịa và sắc vàng bắt mắt của món bánh.
Vì sao gọi là bánh cam?
Nhiều người lần đầu nghe tên bánh cam thường nghĩ ngay đến mùi thơm hay vị chua ngọt của trái cam. Thế nhưng trên thực tế, trong lớp vỏ bột nếp giòn rụm ấy không hề có chút hương cam nào. Bí mật nằm ở hình dáng của chiếc bánh. Khi được nặn tròn to xấp xỉ một quả cam nhỏ rồi chiên lên cho đến khi chuyển sang màu vàng cam rực rỡ và bắt mắt, chiếc bánh trông chẳng khác nào một trái cam thu nhỏ. Chính sự tương đồng về hình dáng lẫn màu sắc ấy đã khiến người miền Nam đặt cho món bánh cái tên giản dị mà gợi hình như vậy.
Điều thú vị là cùng một món bánh nhưng mỗi vùng miền lại có cách gọi riêng. Người miền Nam quen gọi là bánh cam, còn với người miền Bắc, món quà vặt quen thuộc gắn bó với biết bao thế hệ người Hà Nội lại mang tên bánh rán. Dù tên gọi khác nhau, cả hai đều chỉ chung một thức bánh làm từ bột gạo nếp bọc lấy nhân đậu xanh ngọt bùi, lăn qua lớp vừng thơm rồi chiên ngập trong chảo dầu nóng cho đến khi vàng giòn.
Cách làm bánh cam của người miền Tây tuy dân dã nhưng lại đòi hỏi nhiều sự tỉ mẩn ở từng công đoạn nhỏ. Phần vỏ bánh thường được nhào từ bột nếp kết hợp cùng bột gạo, đôi khi có thêm chút bột năng để lớp vỏ giòn dai hơn. Điểm đặc trưng làm nên hương vị riêng của bánh cam miền Tây chính là việc trộn thêm khoai lang hoặc khoai tây luộc chín, tán nhuyễn vào bột. Nhờ lượng khoai này mà vỏ bánh giữ được độ ẩm và độ dẻo tốt hơn, không bị khô cứng sau khi chiên. Bột sau khi nhồi mịn sẽ được ủ nghỉ một khoảng thời gian để nở đều, giúp bánh khi chiên ít bị nổ vỡ.
Về phần nhân, đậu xanh cà vỏ vẫn là lựa chọn quen thuộc nhất. Đậu được ngâm mềm, nấu chín rồi tán nhuyễn, sên cùng đường trên lửa nhỏ cho đến khi dẻo mịn, có nơi còn cho thêm dừa nạo để nhân thêm phần béo thơm. Với bánh cam mặn, người ta thay bằng nhân thịt băm xào cùng củ sắn, cà rốt và nấm mèo, tạo nên hương vị đậm đà khác biệt. Sau khi vo tròn vỏ bánh bọc lấy nhân, bánh được lăn qua một lớp mè trắng rồi thả vào chảo dầu đang sôi già, chiên ngập dầu ở lửa vừa để bánh chín đều từ trong ra ngoài mà không bị cháy vỏ trước khi nhân kịp chín.
Từ món quà quê dân dã đến danh sách món chiên ngon nhất thế giới
Không chỉ quen thuộc trong đời sống thường ngày, bánh cam còn từng bước ra thế giới theo một cách rất tự hào. Các chuyên gia ẩm thực của CNN đã đưa món bánh này vào danh sách ba mươi món chiên ngon nhất hành tinh, khiến nhiều du khách quốc tế không khỏi tò mò khi có dịp ghé thăm Việt Nam. Điều khiến giới sành ăn nước ngoài thích thú chính là sự khác biệt giữa cái tên gợi liên tưởng đến trái cam và hương vị thực tế lại chẳng hề mang chút mùi cam nào, một nét thú vị chỉ những ai từng thưởng thức mới hiểu trọn vẹn.
Cho đến nay, nguồn gốc chính xác của bánh cam vẫn là một câu hỏi khó có lời giải trọn vẹn. Nhưng có một điều chắc chắn là món bánh dân dã này đã âm thầm len lỏi vào cuộc sống hằng ngày của người Việt từ bao giờ không rõ, đặc biệt gắn bó sâu đậm với vùng sông nước miền Tây. Hình ảnh những gánh bánh cam bánh còng trên đầu người bán rong giữa trưa hè oi ả, cùng tiếng rao quen thuộc vang vọng khắp con hẻm nhỏ, đã trở thành một mảnh ký ức khó phai trong lòng biết bao thế hệ người Việt Nam.
NGỌC ÁNH
