Đằng sau sự chênh lệch này là cả hành trình kiểm định khắt khe và chiến lược nâng tầm giá trị.
Nhãn là một trong những loại trái cây quen mặt với người Việt, phủ sóng từ Bắc vào Nam và gần như không thể thiếu mỗi mùa hè. Từ món ăn vặt đến tráng miệng sau bữa cơm, nhãn luôn nằm trong danh sách được yêu thích. Những giống phổ biến như nhãn lồng, nhãn hạt tiêu… nổi tiếng với cùi dày, vị ngọt đậm, ăn một lần là nhớ.
Ở Việt Nam, cứ vào mùa, nhãn được bán đầy chợ với giá chỉ khoảng 20.000 - 30.000 đồng/kg, thậm chí có lúc rẻ hơn, chỉ 10.000 - 15.000 đồng/kg vẫn mua được loại quả to, vỏ mỏng, cùi dày. Thế nhưng khi “xuất ngoại”, câu chuyện lại hoàn toàn khác: nhãn bỗng trở thành món trái cây đắt đỏ, không phải ai cũng sẵn sàng chi tiền để thưởng thức.
Tại các siêu thị ở Đức và Hà Lan, loại quả này được đóng hộp chỉn chu, bày bán với mức giá từ 430.000 - 490.000 đồng/kg, cao gấp 15-20 lần so với trong nước. Thậm chí, nhãn còn xuất hiện tại thị trường Singapore, phục vụ phân khúc khách hàng cao cấp với giá khoảng 220.000 đồng/kg.
Tại Nhật Bản, giá bán lẻ nhãn Việt cũng rơi vào khoảng 320.000 đồng/kg và thường xuyên trong tình trạng cháy hàng. TikToker Iryna Yang cũng từng chia sẻ nhãn tại Belarus - quê hương cô có giá lên đến 600.000 đồng/kg làm cô e dè, nhưng tại Việt Nam cô có có thể ăn thỏa thích với giá gần 30.000 đồng/kg mà không lo “cháy ví”.
Món ăn vặt quen thuộc nhưng lợi ích không hề “tầm thường”
Không chỉ là món trái cây “ăn chơi cũng ngon mà ăn no cũng đã”, nhãn còn mang lại khá nhiều lợi ích cho sức khỏe mà không phải ai cũng để ý. Trong Đông y, nhãn được xem là nguyên liệu giúp cải thiện tinh thần, đặc biệt với những người hay căng thẳng, mất ngủ hay suy nhược.
Một trong những cách quen thuộc là dùng long nhãn (nhãn sấy khô) nấu cùng hạt sen và đường phèn - món ăn vừa ngon vừa giúp an thần, dễ ngủ hơn. Nhãn cũng là nguồn cung cấp năng lượng nhanh nhờ lượng đường tự nhiên, phù hợp khi cơ thể mệt mỏi, thiếu tập trung.
Ngoài ra, loại quả nhỏ xíu này lại chứa lượng vitamin C khá dồi dào, giúp tăng sức đề kháng, hỗ trợ phục hồi cơ thể và làm đẹp da nhờ thúc đẩy sản sinh collagen. Các chất chống oxy hóa trong nhãn cũng góp phần bảo vệ tế bào, làm chậm quá trình lão hóa.
Không chỉ ăn trực tiếp, nhãn còn “biến hoá” thành đủ món hấp dẫn như chè long nhãn, kem nhãn… vừa ngon vừa mát.
Quả nhãn và hành trình “lột xác” thành đặc sản xuất khẩu
Hiện nay, nhãn nằm trong top những loại cây ăn quả có diện tích lớn nhất Việt Nam. Bên cạnh Nhật Bản, quả nhãn Việt cũng đã chinh phục nhiều thị trường khó tính như Mỹ, Trung Quốc, Australia…, từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ xuất khẩu nông sản.
Dù vậy, để được đưa ra nước ngoài, loại quả này phải trải qua quy trình trồng trọt và kiểm định rất khắt khe. Chỉ cần thời tiết không thuận lợi, quả bị nứt hay mất mẫu mã là đã có thể bị loại. Cộng thêm chi phí bảo quản, vận chuyển cao, khiến giá thành khi đến tay người tiêu dùng nước ngoài bị đẩy lên đáng kể. Bởi vậy mà nhiều du học sinh hay người lao động Việt ở nước ngoài cũng chỉ biết ngậm ngùi khi thấy loại quả này được bày bán trong siêu thị.
Theo Cục Bảo vệ thực vật (Bộ NN&PTNT), Việt Nam đã mất tới 6 năm đàm phán và hoàn thiện các quy trình kỹ thuật khắt khe để đưa quả nhãn tươi vào thị trường Nhật Bản. Tuy nhiên, đến năm 2023 chỉ khoảng 2.000 ha nhãn trên cả nước được cấp mã số vùng trồng đủ điều kiện xuất khẩu sang thị trường này.
Năm 2019, nhãn trở thành loại trái cây thứ tư của Việt Nam được phép xuất khẩu sang thị trường Australia, sau vải, xoài và thanh long. Để “đặt chân” vào thị trường khó tính này, nhãn tươi phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu nghiêm ngặt: từ việc doanh nghiệp nhập khẩu phải có giấy phép hợp lệ của Bộ Nông nghiệp Australia, đến quy trình truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch thực vật và các biện pháp xử lý rủi ro bắt buộc. Đáng chú ý, quả nhãn còn phải được chiếu xạ với liều lượng kiểm soát chặt chẽ (không vượt quá 1 kGy), đảm bảo không lẫn tạp chất và được đóng gói theo tiêu chuẩn an toàn trước khi xuất khẩu.
Mỗi năm vào mùa thu hoạch tháng 8, các vùng trồng nhãn trên cả nước lại tất bật vào vụ. Tại Hưng Yên, những chùm nhãn VietGAP được thu hái, phân loại, đóng gói kỹ lưỡng, dán tem truy xuất để xuất khẩu sang các thị trường như Đức. Nhiều hợp tác xã đầu tư sản xuất theo hướng hữu cơ, dù chi phí cao hơn nhưng đổi lại giá bán xuất khẩu tăng khoảng 50%, mang lại lợi nhuận rõ rệt.
Không chỉ miền Bắc, các vùng trồng nhãn phía Nam như Cần Thơ cũng đẩy mạnh liên kết xuất khẩu. Thanh nhãn tại huyện Cờ Đỏ đã có mặt tại các thị trường khó tính như Mỹ, Australia suốt nhiều năm, kéo theo sự thay đổi trong tư duy canh tác: từ sản xuất nhỏ lẻ sang quy trình bài bản, đồng đều và “sạch bệnh”.
Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, xuất khẩu nhãn và các sản phẩm từ nhãn của Việt Nam trong quý III/2025 đạt 40,6 triệu USD. Đáng chú ý, nhóm sản phẩm chế biến, đặc biệt là long nhãn ghi nhận mức tăng trưởng bứt phá hơn 1.200% so với cùng kỳ, đạt gần 23 triệu USD chỉ trong một quý.
Tính chung 9 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu các sản phẩm chế biến từ nhãn tăng gần 300%, cho thấy xu hướng chuyển dịch sang chế biến sâu đang mở ra dư địa lớn, góp phần nâng cao giá trị cho loại trái cây quen thuộc này.
Để quả nhãn có thể xuất khẩu bền vững và mở rộng thị trường, vai trò then chốt của liên kết chuỗi là vô cùng quan trọng. Việc gắn kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp không chỉ giúp ổn định đầu ra mà còn đảm bảo nguồn nguyên liệu đạt chuẩn cho xuất khẩu.
Bên cạnh đó, sự vào cuộc của chính quyền trong việc tổ chức, tập hợp vùng trồng, cùng với việc ngành chức năng và doanh nghiệp tăng cường tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn quy trình canh tác theo tiêu chuẩn quốc tế sẽ là nền tảng để trái nhãn đáp ứng tốt hơn các yêu cầu khắt khe từ thị trường nhập khẩu.
Bích Ngọc
