Vừa qua, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra thông báo gây chấn động về một ổ dịch hantavirus bùng phát trên tàu du lịch thám hiểm MV Hondius. Con tàu này vừa hoàn thành lộ trình tham quan qua các khu vực thuộc Nam Mỹ thì những dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm bắt đầu xuất hiện.
Tính đến ngày 7 tháng 5, báo cáo ghi nhận có ít nhất tám ca bệnh liên quan, trong đó có ba trường hợp đã tử vong. Qua xét nghiệm chuyên sâu, năm trong số tám trường hợp này đã được xác nhận dương tính với hantavirus - một loại virus vốn thường chỉ được tìm thấy ở những vùng nông thôn hẻo lánh thay vì trên những phương tiện vận tải sang trọng giữa đại dương.
Hantavirus không phải là một cái tên mới trong bản đồ dịch tễ học, nhưng sự xuất hiện của nó trên một con tàu du lịch quốc tế đã tạo ra một tình huống y tế công cộng vô cùng phức tạp. Thông thường, hantavirus ký sinh trên các loài gặm nhấm và lây sang người khi họ hít phải các hạt bụi chứa chất thải, nước tiểu hoặc nước bọt của con vật bị nhiễm.
Sự phơi nhiễm này thường xảy ra ở những không gian kín, ít được làm sạch như nhà kho, cabin gỗ hoặc khu cắm trại. Tuy nhiên, chủng virus được xác định trên tàu MV Hondius là chủng Andes - một biến thể đặc biệt nguy hiểm bởi nó sở hữu khả năng hiếm có trong họ hantavirus: lây truyền trực tiếp từ người sang người.
Những người mắc phải hội chứng phổi do hantavirus (HPS) phải đối mặt với một kịch bản bệnh lý kinh hoàng. Ban đầu, bệnh nhân chỉ có các triệu chứng thông thường như sốt, đau nhức cơ thể và rối loạn tiêu hóa. Thế nhưng, tình trạng này nhanh chóng chuyển biến xấu khi phổi bắt đầu bị đổ đầy dịch, dẫn đến sốc và suy hô hấp cấp tính.
Điều đáng lo ngại nhất là hiện nay giới y khoa vẫn chưa có thuốc kháng virus hay vắc-xin đặc hiệu được cấp phép để đối phó với hantavirus. Mọi nỗ lực điều trị đều tập trung vào việc hỗ trợ duy trì sự sống thông qua oxy, máy thở và trong những trường hợp nguy kịch nhất là hệ thống oxy hóa qua màng ngoài cơ thể (ECMO).
Về nguồn gốc của ổ dịch, các cuộc điều tra dịch tễ học xuyên quốc gia đang được tiến hành khẩn trương. Giả thuyết hàng đầu hiện nay cho rằng các hành khách đã tiếp xúc với nguồn bệnh từ môi trường trước khi chính thức bước lên tàu, nhiều khả năng là tại Argentina.
Mặc dù vậy, các chuyên gia y tế không loại trừ khả năng đã có sự lây truyền thứ cấp ngay trên tàu MV Hondius. Chính sự không chắc chắn này đã kích hoạt một phản ứng quyết liệt từ cộng đồng quốc tế, bao gồm việc cách ly nghiêm ngặt, xét nghiệm diện rộng và thực hiện một chiến dịch truy vết tiếp xúc xuyên biên giới.
Khi đặt ổ dịch này lên bàn cân so sánh, các chuyên gia nhắc lại vụ bùng phát tại Epuyén, Argentina vào năm 2018-2019 với 34 ca mắc và 11 người chết. Dù con số tám ca trên tàu MV Hondius có vẻ khiêm tốn, nhưng tính chất của vụ việc lại nghiêm trọng hơn nhiều do yếu tố di động của hành khách.
Một hành khách có thể ủ bệnh, xuống tàu tại một cảng, bay sang một quốc gia khác và chỉ phát bệnh sau đó vài tuần. Trong khoảng thời gian vàng này, họ hoàn toàn có thể trở thành nguồn lây lan thầm lặng cho cộng đồng.
Tuy nhiên, các quan chức của WHO cũng trấn an dư luận rằng đây là một bài kiểm tra khả năng ngăn chặn hơn là dấu hiệu của một đại dịch toàn cầu mới. Thực tế cho thấy, dù nguy hiểm, hantavirus vẫn kém thích nghi hơn nhiều so với các virus gây đại dịch hàng đầu như cúm hay coronavirus trong việc lây lan bền vững giữa người với người.
Tại Hà Lan, cơ quan RIVM đã báo cáo ba trường hợp nghi nhiễm sau khi tiếp xúc đều cho kết quả âm tính, minh chứng cho việc hệ thống giám sát đang hoạt động hiệu quả để khoanh vùng rủi ro.
Nhìn rộng hơn, vụ việc trên tàu MV Hondius là một bản xem trước đầy ám ảnh về cách mà các đại dịch trong tương lai có thể hình thành. Thế giới đang chứng kiến sự giao thoa ngày càng hỗn loạn giữa con người, động vật và môi trường.
Các hoạt động như phá rừng, đô thị hóa và du lịch mạo hiểm lấn sâu vào môi trường sống hoang dã đang tạo ra những phòng thí nghiệm tự nhiên cho virus. Loài gặm nhấm, dơi hay chim không "xấu", nhưng chúng mang trong mình sự đa dạng virus khổng lồ và việc con người gia tăng tiếp xúc với chúng chính là mồi lửa cho các đợt bùng phát dịch bệnh.
Những virus RNA có nguồn gốc động vật như cúm gia cầm, coronavirus từ dơi hay các virus Nipah và Ebola luôn nằm trong danh sách theo dõi đặc biệt vì khả năng đột biến nhanh chóng. Ổ dịch hantavirus lần này, dù có thể không bùng phát thành đại dịch, nhưng đã để lại một bài học đắt giá về mặt vận hành y tế. Nó cho thấy một nhiễm trùng cục bộ có thể nhanh chóng trở thành một cuộc khủng hoảng quốc tế do mạng lưới du lịch dày đặc.
Bài toán đặt ra cho các chính phủ và tổ chức quốc tế là làm sao để tốc độ chẩn đoán và phản ứng có thể đuổi kịp, hoặc lý tưởng hơn là vượt trước tốc độ di chuyển của con người trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.
Tham khảo: ZME
Đức Khương
