EV71, hay còn gọi là Enterovirus 71, là một loại virus đường ruột thuộc chi Enterovirus, nằm trong họ Picornaviridae. Đây là tác nhân phổ biến gây bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ.
Enterovirus A71 được phân lập lần đầu vào năm 1969 tại California, từ mẫu phân của một bệnh nhân nữ mắc viêm não. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy virus này có thể đã tồn tại từ năm 1963. Hiện nay, EV71 được phân thành ít nhất 8 nhóm gen (A–H) nhưng vẫn thuộc cùng một kiểu huyết thanh.
Trong số đó, hai nhóm gen B và C tiếp tục được chia nhỏ thành các phân nhóm gồm B1–B5 và C1–C5. Đây cũng là hai nhóm được ghi nhận phổ biến nhất, đóng vai trò chính trong các đợt bùng phát bệnh truyền nhiễm, đặc biệt tại khu vực Đông Á.
Về phân bố, các nhóm gen của Enterovirus A71 có xu hướng xuất hiện theo khu vực địa lý:
Nhóm C4: thường gặp tại Trung Quốc
Các nhóm B4, B5 và C5: phổ biến ở nhiều quốc gia châu Á khác ngoài Trung Quốc
Nhóm C1 và C2: chủ yếu được ghi nhận tại khu vực châu Âu
Những khác biệt về phân bố này góp phần lý giải đặc điểm dịch tễ học của bệnh tay chân miệng tại từng khu vực trên thế giới.
Xuất hiện nhiều ca nặng tại TP.HCM
Bác sĩ Lê Hồng Nga, Phó giám đốc Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP HCM, cho biết 12 tuần đầu năm các bệnh viện tại thành phố tiếp nhận gần 11.000 ca tay chân miệng, tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, tỷ lệ ca nặng từ độ 2B trở lên tăng gấp 5 lần năm ngoái. 4 trẻ đã tử vong trong khi năm ngoái không có ca tử vong nào do tay chân miệng. Kết quả giám sát xác nhận sự tái xuất mạnh mẽ của virus Enterovirus 71 (EV71) - chủng virus có độc lực cao, có ái lực đặc biệt với hệ thần kinh và khả năng gây biến chứng tim mạch, hô hấp nghiêm trọng.
Hệ thống giám sát cho thấy các trường mầm non và nhà trẻ đang là những “điểm nóng” của dịch bệnh. Toàn thành phố hiện ghi nhận 332 ổ dịch, trong đó hơn 54% xuất phát từ các cơ sở giáo dục. Tuy vậy, việc phát hiện sớm tại những nơi này vẫn còn gặp khó khăn do đội ngũ y tế học đường và trạm y tế cơ sở thường xuyên biến động, đồng thời còn hạn chế về kinh nghiệm nhận diện các dấu hiệu cảnh báo ban đầu.
Thứ trưởng Nguyễn Liên Hương cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch ở mức cao, đặc biệt tại khu vực phía Nam khi bước vào mùa nắng nóng – thời điểm dễ xuất hiện tình trạng “dịch chồng dịch” với các bệnh như Sốt xuất huyết, Sởi và Viêm não mô cầu. Trước tình hình này, các địa phương được yêu cầu chủ động mua sắm, dự trữ đầy đủ thuốc điều trị như Gamma Globulin, Phenobarbital cùng vật tư y tế cần thiết, tránh để xảy ra tình trạng thiếu thuốc khiến bệnh nhân phải chuyển tuyến không cần thiết.
Bên cạnh đó, lãnh đạo Bộ Y tế cũng đề nghị tăng cường hội chẩn từ xa giữa các bệnh viện tuyến cuối và tuyến tỉnh nhằm xử lý kịp thời các ca bệnh nặng ngay tại địa phương, giảm thiểu rủi ro trong quá trình chuyển viện. Ngành y tế cần phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục để kiểm soát vệ sinh trường học, triển khai việc “rửa tay có giám sát” đối với trẻ nhỏ. Đồng thời, thay vì chỉ tuyên truyền bằng tờ rơi, cần sử dụng video và hình ảnh trực quan để giúp phụ huynh nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm như trẻ giật mình, chới với hay sốt cao khó hạ, từ đó đưa trẻ đi khám kịp thời.
Enterovirus 71 lây lan như thế nào?
Enterovirus 71 có khả năng lây truyền rất nhanh từ người sang người và dễ bùng phát thành dịch thông qua nhiều con đường khác nhau:
Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mụn nước, vết loét miệng, nước bọt, chất nôn hoặc phân của người nhiễm;
Hít phải giọt bắn chứa virus khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện;
Chạm vào các vật dụng, bề mặt có virus như đồ chơi, tay nắm cửa, công tắc, mặt bàn… rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
Enterovirus A71 có thể lây ngay từ giai đoạn ủ bệnh, khi trẻ chưa có biểu hiện rõ ràng. Không chỉ vậy, virus vẫn có khả năng phát tán trong vài tuần sau khi người bệnh đã khỏi. Đáng lưu ý, EV71 có thể tồn tại ngoài môi trường tới khoảng 3 tuần, đặc biệt ở nơi ẩm thấp hoặc nhiệt độ thấp.
Ai có nguy cơ nhiễm EV71?
Bất kỳ ai cũng có thể nhiễm EV71, nhưng nhóm dễ bị ảnh hưởng nặng nhất là trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi. Ở nhóm này, nguy cơ biến chứng nghiêm trọng cao hơn đáng kể. Trong khi đó, người lớn khi nhiễm thường ít biểu hiện triệu chứng rõ ràng.
Virus có thể xuất hiện quanh năm, nhưng tại Việt Nam, các đợt bùng phát thường rơi vào khoảng tháng 3–5 và tháng 9–12 hằng năm.
Triệu chứng nhiễm Enterovirus 71 cần đặc biệt lưu ý
Trẻ mắc tay chân miệng do EV71 có thể xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng sau:
Sốt kéo dài trên 48 giờ hoặc sốt cao khó hạ;
Co giật, da tím tái, khó thở hoặc ngưng thở đột ngột;
Quấy khóc liên tục, bỏ bú, chán ăn;
Nôn ói, tiêu chảy nhiều, tiểu ít, dấu hiệu mất nước nặng;
Trẻ lừ đừ, ngủ li bì hoặc hôn mê;
Đau đầu dữ dội, cứng cổ, thậm chí ho ra máu;
Vã mồ hôi lạnh, giật mình liên tục;
Rung giật nhãn cầu, mắt lác, nuốt sặc;
Triệu chứng kéo dài trên 10 ngày nhưng không cải thiện.
Khi xuất hiện những biểu hiện này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được thăm khám và xử trí kịp thời.
(Tổng hợp/Ảnh minh họa: Internet)
Thùy Linh
