Có những việc tôi đã nghĩ về rất lâu nhưng chưa bao giờ thực sự bắt tay vào làm. Một công việc mới. Một kỹ năng mới. Một dự định tôi từng hào hứng kể với người khác.
Tôi thường tìm cho mình một lý do nghe rất hợp lý: Chưa đúng thời điểm. Chưa đủ kiến thức. Chưa chuẩn bị kỹ. Đợi thêm một chút rồi bắt đầu cũng chưa muộn.
Nhưng “một chút” ấy đôi khi kéo dài vài tháng, thậm chí vài năm.
Điều kỳ lạ là tôi không hẳn không muốn làm. Ngược lại, tôi nghĩ về nó rất nhiều. Tôi chỉ không muốn trải qua cảm giác mình là một người mới bắt đầu.
Tôi muốn bước vào một điều gì đó và lập tức làm tốt. Và nếu biết mình có thể vụng về, có thể bị người khác nhìn thấy những thiếu sót, tôi thà chưa bắt đầu còn hơn.
Xem Sex Education, tôi bắt gặp chính mình trong một câu chuyện tưởng như không liên quan.
Tôi từng nghĩ phải giỏi rồi mới được bắt đầu
Ở mùa 4, Viv Odusanya bước vào môi trường mới tại Cavendish. Khác với Moordale, nơi cô luôn là một học sinh xuất sắc và có thành tích nổi bật, Cavendish lại có cách tiếp cận khá khác: môi trường học tập ít cạnh tranh hơn và đề cao sự thoải mái, kết nối.
Viv vốn quen với việc mình phải thành công.
Cô thông minh, có tham vọng và luôn nghiêm túc với việc học. Nhưng khi bước vào một môi trường không còn đặt thành tích lên vị trí trung tâm, Viv bắt đầu phải tự hỏi mình thực sự muốn gì.
Netflix Tudum mô tả mùa 4 là giai đoạn Viv phải tìm cách thích nghi với một ngôi trường mới, nơi cô không còn ở trong một cuộc cạnh tranh quen thuộc và phải tự xác định thế nào là thành công đối với mình.
Tôi thích câu chuyện này vì nó gợi cho tôi một điều rất quen thuộc: đôi khi chúng ta không ngại bắt đầu một việc mới vì việc đó quá khó. Chúng ta ngại vì nó có thể khiến mình không còn giỏi như hình ảnh mình từng có về bản thân.
Tôi sợ cảm giác mình là người mới
Tôi từng nghĩ nỗi sợ thất bại là nguyên nhân khiến mình chần chừ. Nhưng sau này, tôi nhận ra có một nỗi sợ tinh vi hơn: sợ mình không giỏi.
Khi đã quen với việc làm tốt một thứ, việc bắt đầu một thứ hoàn toàn mới đồng nghĩa với việc chấp nhận mình sẽ lại phải học từ đầu. Tôi sẽ có những câu hỏi rất cơ bản. Tôi sẽ làm sai. Tôi sẽ cần người khác hướng dẫn.
Và tôi không thích cảm giác ấy.
Tâm lý học gọi một phần của vấn đề này là fear of failure – nỗi sợ thất bại. Cleveland Clinic lưu ý rằng nỗi sợ này không chỉ đến từ việc sợ kết quả không như mong muốn, mà còn có thể liên quan đến nỗi sợ làm người khác thất vọng, bị đánh giá hoặc cảm thấy bản thân không đủ tốt.
Tôi từng nói với bản thân rằng mình cần chuẩn bị thêm. Nhưng đôi khi, tôi không cần chuẩn bị thêm. Tôi chỉ cần chấp nhận rằng bắt đầu thì sẽ vụng về.
Không ai học một kỹ năng mới mà lập tức thành thạo. Không ai chuyển sang một công việc mới mà hiểu hết mọi thứ ngay ngày đầu tiên. Không ai bước vào một môi trường mới mà ngay lập tức biết mình phải cư xử thế nào, kết nối với ai và đâu là cách làm phù hợp nhất.
Nhưng tôi từng muốn bỏ qua toàn bộ giai đoạn đó. Tôi muốn xuất hiện ở vạch xuất phát với năng lực của một người đã đi được nửa đường. Và khi điều đó không thể xảy ra, tôi chọn đứng yên.
Tôi không cần chắc chắn rồi mới bước đi
Câu chuyện của Viv khiến tôi nghĩ về một điều khác: đôi khi chúng ta xây dựng giá trị bản thân quá nhiều từ những gì mình làm tốt. Khi thành công, chúng ta thấy mình có năng lực. Khi đạt thành tích, chúng ta cảm thấy mình có giá trị.
Nhưng nếu chỉ cần bước sang một lĩnh vực mới là toàn bộ sự tự tin ấy biến mất, có lẽ chúng ta đang đặt giá trị của mình lên kết quả nhiều hơn mức cần thiết.
Viv phải học cách nhìn thành công theo một cách khác khi bước vào Cavendish. Cô không còn chỉ được định nghĩa bởi việc mình đứng ở đâu trong bảng thành tích hay mình giỏi hơn ai.
Và tôi cũng muốn học điều đó. Tôi không muốn giá trị của mình phụ thuộc vào việc mình có làm tốt ngay từ lần đầu hay không. Một khởi đầu vụng về không có nghĩa tôi không có khả năng. Một lần làm sai không có nghĩa tôi đã chọn sai. Một giai đoạn chưa giỏi không có nghĩa tôi sẽ mãi như vậy.
Có lẽ tôi chỉ cần cho phép mình bắt đầu
Sau cùng, tôi nhận ra thứ mình chờ đợi bấy lâu nay có thể không tồn tại. Sẽ không có một ngày tôi thức dậy và đột nhiên cảm thấy hoàn toàn sẵn sàng. Sẽ luôn có một chút lo lắng. Một chút nghi ngờ. Một chút sợ mình không đủ tốt.
Nhưng nếu cứ chờ đến khi tất cả biến mất, có lẽ tôi sẽ chẳng bao giờ bắt đầu.
Có thể tôi sẽ sai. Có thể tôi sẽ chậm hơn người khác. Có thể tôi sẽ phải bắt đầu lại. Nhưng ít nhất, tôi đã bước ra khỏi vị trí đứng yên.
Xem Sex Education, tôi mới hiểu có một điều mình chưa từng thực sự chấp nhận: tôi không ngại bắt đầu một điều mới. Tôi ngại nhìn thấy phiên bản chưa giỏi của chính mình.
Và có lẽ trưởng thành là khi tôi không còn đòi hỏi bản thân phải hoàn hảo ngay từ bước đầu tiên. Tôi chỉ cần bước đi, phần còn lại, có thể học trên đường.
Ngọc Hân (ghi)
