Có một thời gian, tôi sợ làm sai đến mức thà không làm còn hơn. Trước một công việc mới, tôi chần chừ rất lâu. Muốn thử một điều gì đó, tôi lập tức nghĩ đến chuyện nếu thất bại thì sao.
Ngay cả khi phải đưa ra một quyết định nhỏ, tôi cũng cố tìm cho bằng được phương án "đúng nhất".
Tôi từng nghĩ đó là tính cẩn thận. Nhưng càng lớn, tôi càng nhận ra mình đang bỏ lỡ rất nhiều thứ chỉ vì sợ sai. Xem Sex Education, tôi mới bắt đầu hiểu nỗi sợ ấy có lẽ không tự nhiên mà có.
Maeve từng tin rằng mình phải tự giải quyết mọi chuyện
Trong Sex Education, Maeve Wiley là một trong những nhân vật khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất.
Maeve thông minh, độc lập và luôn cố tỏ ra mình ổn. Nhưng đằng sau vẻ ngoài mạnh mẽ ấy là một tuổi thơ thiếu ổn định. Cô lớn lên trong hoàn cảnh gia đình nhiều biến động, thường phải tự xoay xở và không phải lúc nào cũng có một người lớn đáng tin cậy để tìm đến khi gặp vấn đề.
Có lẽ vì thế, Maeve nhiều lần chọn cách tự chịu đựng thay vì nhờ người khác giúp đỡ. Cô cũng không phải lúc nào cũng đưa ra những lựa chọn đúng. Có những lúc Maeve đẩy người khác ra xa. Có lúc cô giữ im lặng vì sợ mình sẽ lại thất vọng.
Nhưng điều tôi thích ở Sex Education là bộ phim không biến những sai lầm ấy thành bằng chứng cho thấy Maeve là một người thất bại. Mỗi lần vấp ngã, cô lại có thêm cơ hội hiểu mình muốn gì và cần gì.
Tôi lớn lên với suy nghĩ: Sai là đáng xấu hổ
Khi còn đi học, tôi thường nhớ những lần làm sai hơn những lần mình làm đúng. Một bài kiểm tra điểm kém, một lần trả lời nhầm trước lớp, một lỗi khiến người lớn thất vọng - những trải nghiệm ấy khiến tôi dần hình thành một suy nghĩ: nếu mình làm sai, người khác sẽ đánh giá mình.
Vì thế, thay vì coi sai lầm là điều có thể sửa chữa, tôi cố gắng tránh nó bằng mọi giá.
Theo American Psychological Association, cách trẻ nhìn nhận sai lầm có thể chịu ảnh hưởng mạnh từ phản ứng của người lớn. Khi trẻ thường xuyên bị phán xét vì mắc lỗi hoặc chỉ được công nhận khi đạt thành tích, các em có thể dần gắn giá trị của bản thân với việc mình có làm tốt hay không.
Đọc đến đây, tôi nhận ra có lẽ điều mình cần khi còn nhỏ không phải là một người luôn bảo: "Con phải làm đúng.” mà là một người nói: "Sai rồi thì mình tìm cách làm lại."
Không ai dạy tôi rằng thất bại không phải kết thúc
Một điều khiến tôi nhớ mãi trong Sex Education là các nhân vật đều mắc sai lầm. Otis nhiều lần làm tổn thương người khác vì sự thiếu chín chắn của mình. Eric phải đưa ra những lựa chọn khiến cậu day dứt. Maeve cũng có những lần từ chối, bỏ lỡ và hối hận.
Nhưng bộ phim không đóng khung họ bằng sai lầm tồi tệ nhất. Đó là điều tôi chưa từng học được khi còn nhỏ. Tôi từng nghĩ chỉ cần mắc một sai lầm lớn, mọi người sẽ nhớ mãi về nó. Rằng một lần thất bại có nghĩa là mình không đủ giỏi. Một lần chọn sai có nghĩa là mình không biết cách sống.
Trong khi theo Harvard Graduate School of Education, việc nuôi dưỡng tư duy phát triển (growth mindset) giúp trẻ hiểu rằng năng lực có thể được phát triển thông qua học hỏi và thực hành. Sai lầm, vì thế, không nhất thiết là bằng chứng cho thấy một người "kém", mà có thể cung cấp thông tin để họ điều chỉnh cách làm.
Sai lầm không nhất thiết là bằng chứng cho thấy một người "kém", mà có thể cung cấp thông tin để họ điều chỉnh cách làm. (Ảnh: Netflix)
Tôi nghĩ mình đã thiếu chính bài học ấy.
Điều tôi cần học không phải là cách không bao giờ sai
Sau khi xem Sex Education, tôi bắt đầu nhìn lại những lần mình sợ hãi nhất. Hóa ra tôi không chỉ sợ hậu quả của một sai lầm. Tôi sợ cảm giác mình trở thành một người thất bại. Sợ bị chê trách. Sợ làm người khác thất vọng. Sợ phải thừa nhận rằng mình đã không làm tốt. Nhưng sai lầm và giá trị của một con người vốn không phải là một.
Theo Psychology Today, người có xu hướng cầu toàn thường đặt ra những tiêu chuẩn quá cao cho bản thân và có thể xem sai lầm như một mối đe dọa đối với giá trị cá nhân. Cách nhìn này dễ khiến họ trì hoãn, né tránh thử thách hoặc không dám bắt đầu vì lo mình không thể làm hoàn hảo.
Tôi thấy mình trong đó. Tôi đã từng trì hoãn rất nhiều việc chỉ vì muốn chờ đến khi mình "sẵn sàng". Nhưng rồi tôi nhận ra chẳng có thời điểm nào đảm bảo rằng mình sẽ không mắc lỗi.
Tôi không nghĩ Sex Education dạy rằng sai lầm là điều tốt. Sai vẫn có thể khiến người khác tổn thương và chúng ta cần chịu trách nhiệm, sửa chữa khi có thể. Nhưng bộ phim khiến tôi hiểu rằng một sai lầm không định nghĩa toàn bộ con người mình. Có lẽ đó là điều tôi chưa từng được dạy khi còn nhỏ: thay vì cố sống sao cho không bao giờ mắc lỗi, điều quan trọng hơn là biết nhìn nhận, học hỏi và tiếp tục bước đi sau mỗi lần vấp ngã.
Ngọc Hân (ghi)
