Khi xem Sex Education, điều khiến tôi bất ngờ và tâm đắc nhất không nằm ở những tình tiết giáo dục giới tính giật gân, mà lại đến từ một chi tiết rất đỗi đời thường: cách người thợ mộc Jakob đồng hành cùng cô con gái Ola.
Không có những bài thuyết giáo dài dòng, không có những cuốn cẩm nang đạo lý đao to búa lớn, cách dạy con của Jakob lồng ghép tự nhiên vào từng nhịp sống lao động hàng ngày. Khi hai bố con cùng đóng lại chiếc tủ hay sửa sang góc nhà, Jakob luôn hỏi ý kiến con từ những chi tiết nhỏ nhất. Ông kiên nhẫn chờ đợi con suy nghĩ, để con tự đưa ra lựa chọn và tôn trọng quyết định đó mà không hề gạt phắt đi hay áp đặt ý muốn của người lớn.
Qua những mẩu gỗ và đường cưa mộc mạc, người cha ấy đã ngầm trao cho con gái bài học quan trọng nhất của sự trưởng thành: khái niệm về ranh giới cá nhân và sự đồng thuận. Ông cho con hiểu rằng con có toàn quyền kiểm soát không gian, quyết định và cả cơ thể của chính mình. Không một ai, kể cả cha mẹ hay người yêu sau này, được phép bước qua ranh giới ấy nếu chưa có sự đồng ý rõ ràng từ con.
Nhìn cách hai cha con họ trò chuyện bên xưởng mộc, một người lần đầu làm mẹ như tôi cảm thấy vừa ngưỡng mộ, vừa như được khai sáng.
Sự bao bọc quá mức và cái bẫy tước đoạt quyền tự quyết
Trước đây, tôi cũng như bao người mẹ khác, luôn mang tâm lý lo lắng và bao bọc con quá mức. Tôi quen thói tự quyết định thay con từ manh áo, đôi giày cho đến cách sắp xếp góc học tập trong phòng. Mỗi lần bước vào phòng con, tôi đẩy cửa vào như một lẽ đương nhiên. Thấy con làm việc gì lóng ngóng, tôi lập tức giằng lấy làm hộ cho nhanh vì nghĩ rằng trẻ con chưa biết gì, bố mẹ làm sẵn là tốt nhất.
Tôi không nhận ra rằng, việc tước đoạt quyền tự quyết của đứa trẻ từ những chuyện nhỏ nhặt trong nhà chính là cách nhanh nhất biến con thành một người thụ động khi bước ra đời. Một đứa trẻ không bao giờ được hỏi ý kiến, không được tôn trọng không gian riêng ở gia đình thì lớn lên sẽ rất khó nhận diện được ranh giới an toàn cho bản thân. Con sẽ dễ dàng nhượng bộ, dễ dàng chấp nhận để người khác lấn át và định đoạt thay mình chỉ vì con chưa từng được dạy cách nói không.
Học cách lùi lại để trao quyền cho con
Bài học từ người thợ mộc Jakob cho tôi một góc nhìn hoàn toàn mới về thiên chức làm cha mẹ. Tôn trọng con không phải là thả nổi hay buông lơi trách nhiệm, mà là học cách lùi lại một bước, kiên nhẫn cho con thời gian để tự mình cân nhắc và chịu trách nhiệm với những lựa chọn của bản thân.
Từ hôm nay, thay vì vội vàng can thiệp hay áp đặt, tôi bắt đầu tập cho mình thói quen gõ cửa trước khi vào phòng con, tập hỏi con muốn tự chọn đồ mặc hay mẹ gợi ý, và học cách lắng nghe khi con bày tỏ sự từ chối.
Nuôi dạy một đứa trẻ biết tự bảo vệ mình trước sóng gió cuộc đời đôi khi không cần đến những lời đao to búa lớn, mà chỉ cần bắt đầu từ việc cha mẹ biết kiên nhẫn trao cho con quyền được làm chủ chính mình ngay dưới mái nhà thân quen.
Minh Châu
