Xem Sex Education, giữa rất nhiều câu thoại sắc sảo và gai góc, câu nói của Maeve Wiley là điều khiến tôi khựng lại lâu nhất: "You don’t end up in bad situations. You make bad choices" (Bạn không tự dưng rơi vào hoàn cảnh tồi tệ. Là do bạn đã đưa ra những lựa chọn tồi tệ).
Maeve nói câu ấy từ chính cuộc đời bầm dập, thiếu thốn và đầy rẫy chông gai của mình. Cô gái trẻ ấy không đổ lỗi cho số phận, không đóng vai nạn nhân, mà thẳng thắn nhìn nhận bản chất của vấn đề: Mỗi nghịch cảnh con người ta phải gánh chịu hiếm khi nào là sự ngẫu nhiên của cuộc đời, phần lớn nó bắt nguồn từ chính những quyết định cẩu thả, lười biếng hoặc bốc đồng mà bản thân đã lựa chọn từ trước đó.
Câu nói đanh thép ấy như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào tư duy làm mẹ bấy lâu nay của tôi. Nó khiến tôi giật mình nhận ra, suốt bao nhiêu năm nuôi dạy con, tôi đã vô tình tước đoạt mất quyền được chịu trách nhiệm về các lựa chọn của chính con mình.
Chiếc đồng hồ báo thức chạy bằng cơm và sự bao bọc tai hại
Trước đây, tôi là hình mẫu điển hình của một bà mẹ lo toan và thích kiểm soát. Trong nhà, giọng tôi lúc nào cũng rổn rảng từ sáng sớm đến tận đêm khuya: "Dậy đi con kẻo muộn học!", "Đánh răng nhanh lên!", "Soạn sách vở chưa?", "Vào bàn làm bài tập ngay không thì mai cô phạt!"...
Tôi biến mình thành chiếc đồng hồ báo thức chạy bằng cơm, thành cuốn sổ tay nhắc việc không ngừng nghỉ cho con. Tôi luôn sống trong nỗi sợ hãi mơ hồ rằng nếu mình lơ là một tích tắc, con sẽ bị muộn học, bị điểm kém, bị cô giáo khiển trách.
Thế nhưng, sự tận tụy đến kiệt sức ấy của tôi đổi lại được gì? Đó là một đứa con thụ động đến phát bực. Con coi việc dậy đúng giờ hay hoàn thành bài tập là nghĩa vụ làm hộ mẹ, chứ không phải trách nhiệm của bản thân. Sáng nào con cũng nằm ườn đợi mẹ giục đến lần thứ năm mới chịu cựa mình, tối đến thì lướt điện thoại chán chê, đợi mẹ quát tháo ầm ĩ mới uể oải mở cặp sách. Con thản nhiên ỷ lại, vì con biết dù trời có sập xuống thì mẹ vẫn sẽ là người cuống cuồng chạy theo sau để dọn dẹp hậu quả giúp mình.
Tôi đã vô tình biến con thành một đứa trẻ không có khả năng tự chủ, luôn nghĩ rằng nếu mình trễ học hay quên vở, đó là lỗi tại… mẹ gọi muộn.
Buông tay để con tự nếm trải quả đắng
Thấm thía lời của Maeve, tôi quyết định thực hiện một cuộc "cách mạng" triệt để trong gia đình: Tôi dừng toàn bộ việc nhắc nhở.
Buổi tối, tôi không còn đứng sau lưng hối thúc con làm bài tập. Tôi chỉ thông báo giờ giấc sinh hoạt chung rồi thảnh thơi đọc sách, làm việc của mình. Buổi sáng, tôi đặt chuông báo thức ở đầu giường con đúng một lần, tuyệt đối không bước vào phòng hò hét hay kéo chăn như mọi khi. Tôi mặc kệ.
Và cái giá phải trả đến gần như ngay lập tức.
Quen thói ỷ lại, sáng hôm ấy con ngủ quên đến tận hơn 7 giờ mới cuống cuồng bật dậy. Thấy mẹ đang thong thả ngồi uống cà phê ở phòng khách mà không hề gọi mình, con hốt hoảng, vừa mếu máo vừa trách mẹ sao không đánh thức con. Tôi bình thản nhìn con và bảo: "Việc đi học đúng giờ là trách nhiệm của con, không phải của mẹ". Kết quả, hôm đó con đến trường muộn gần 20 phút, bị sao đỏ ghi tên vào sổ đầu bài và phải đứng trước cổng trường chịu phạt.
Chưa dừng lại ở đó, vì tối hôm trước mải chơi game không chịu làm bài tập về nhà, con tiếp tục bị giáo viên bộ môn ghi sổ kỷ luật, trừ điểm thi đua của lớp và phát một bản kiểm điểm yêu cầu mang về nhà xin chữ ký phụ huynh nộp lại vào sáng hôm sau.
Khi "lựa chọn tồi" phải trả giá bằng "kết cục tồi"
Tối hôm đó, con gái tôi bước chân về nhà với bộ dạng lấm lét, sợ hãi tột độ. Con run rẩy rút tờ bản kiểm điểm bị cô giáo phê bình gay gắt ra, lí nhí xin mẹ ký tên để ngày mai nộp lại.
Khác với những lần trước sẽ nổi trận lôi đình, lần này tôi hoàn toàn bình tĩnh. Tôi cầm bút ký vào bản kiểm điểm, nhưng sau đó, tôi nhìn thẳng vào mắt con và tuyên bố hình phạt tiếp theo từ gia đình:
"Con chọn ngủ ráng thêm 15 phút vào buổi sáng, đó là bad choice (lựa chọn tồi) của con, và việc con bị đứng phạt ngoài cổng trường là bad situation (tình cảnh tồi tệ) con xứng đáng phải nhận. Con chọn chơi game thay vì làm bài tập, đó là lựa chọn của con, và bản kiểm điểm này là hậu quả trực tiếp".
Tôi thông báo cắt toàn bộ tiền tiêu vặt của con trong vòng hai tuần, đồng thời con phải chịu phạt lao động bằng việc quét dọn nhà cửa và tự giặt quần áo của mình mỗi ngày.
Nhìn con bé sợ tái mặt, nước mắt ngắn nước mắt dài vì vừa xấu hổ trước thầy cô, bạn bè ở trường, vừa bị mất đi khoản tiền tiêu vặt yêu thích và phải làm việc nhà, tôi biết con đã thực sự "thấm đòn".
Đó là lần đầu tiên con hiểu được rằng, thế giới ngoài kia không vận hành bằng sự nhắc nhở dịu dàng của mẹ. Mỗi một hành động lười biếng hay vô kỷ luật của bản thân đều sẽ phải trả giá bằng những hình phạt thực tế và đau đớn.
Sau vài lần nếm trải cảm giác bẽ bàng ấy, con gái tôi thay đổi một cách đáng kinh ngạc. Bây giờ, chuông báo thức vừa reo là con đã tự giác bật dậy, tối đến tự giác ngồi vào bàn học và tự kiểm tra lại cặp sách trước khi đi ngủ mà không cần mẹ phải buông nửa lời nhắc nhở.
Làm cha mẹ, bao bọc và chạy theo nhắc nhở con thì dễ, nhưng dũng cảm đứng sang một bên, kiềm chế bản năng chở che để mặc con vấp ngã và nếm trải hậu quả từ những lựa chọn sai lầm mới là điều khó khăn nhất.
Cuộc đời không có chỗ cho những đứa trẻ mãi mãi chờ người khác giục giã mới chịu lớn khôn. Cho con đối diện với những "bad situations" nho nhỏ ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường chính là cách tốt nhất để dạy con biết cân nhắc và cẩn trọng với từng "choices" của mình trước khi bước vào đời.
Minh Châu
