Càng xem Sex Education mùa 3, tôi càng cảm thấy rùng mình trước cách khắc họa nhân vật Hope – vị hiệu trưởng mới của trường Moordale. Bà ta hiện thân cho một kiểu giáo dục mà tôi tin rằng bất cứ đứa trẻ nào cũng khiếp sợ: dùng sự xấu hổ làm hình thức trừng phạt.
Nhìn cách Lily, một cô bé vốn tràn đầy sự sáng tạo và những nét tính cách khác biệt đến đáng yêu hoàn toàn vụn vỡ và thu mình lại chỉ vì bị Hope bêu rếu trước toàn trường, tôi thấy nhói lòng. Sự khác biệt vốn là niềm tự hào của Lily, nhưng dưới sự "dạy dỗ" bằng nỗi nhục nhã, nó bỗng trở thành một vết sẹo tâm lý khiến cô bé muốn chối bỏ chính mình. Xem đến đó, tôi bỗng thấy gương mặt mình nóng bừng, một cảm giác tội lỗi bóp nghẹt lấy tim vì tôi nhận ra, mình cũng đã từng là một "vị hiệu trưởng Hope" tàn nhẫn như thế đối với chính con mình.
Tôi nhớ về một buổi chiều cách đây không lâu, một sai lầm mà có lẽ cả đời này tôi không bao giờ tha thứ được cho bản thân. Lần đó, vì quá tức giận khi thấy con mắc lỗi, tôi đã không ngần ngại mắng nhiếc con ngay trước mặt nhóm bạn thân của nó. Lúc ấy, trong đầu tôi chỉ có một suy nghĩ lệch lạc: "Phải làm cho nó thấy xấu hổ thì nó mới biết sai mà sửa, có nhục thì mới có ý chí mà phấn đấu". Tôi đã dùng những lời mỉa mai cay nghiệt nhất, phơi bày những khuyết điểm của con ra trước mặt những người mà con trân trọng nhất, tin rằng đó là một đòn tâm lý "mạnh" để con tiến bộ.
Nhưng tôi đã lầm, một sai lầm chết người. Tôi cứ tưởng sau trận mắng đó con sẽ sợ mà sửa đổi, nhưng thực tế là con trở nên lầm lì, hay né tránh và không bao giờ rủ bạn về nhà chơi nữa. Mãi sau này, qua một người quen, tôi mới đau đớn phát hiện ra rằng sau buổi chiều hôm đó, đám bạn đã không ngừng lôi những lời mắng nhiếc của tôi ra để trêu chọc, mỉa mai con mỗi ngày ở trường. Những gì tôi tưởng là "bài học" lại trở thành thứ vũ khí để bạn bè tấn công vào lòng tự trọng non nớt của đứa trẻ. Con tôi đã phải sống trong áp lực kinh khủng, trong sự ám ảnh và nỗi nhục nhã mà chính người mẹ này đã khơi mào.
Khoảnh khắc Lily trong phim vứt bỏ những sở thích kỳ lạ của mình để cố trở nên "bình thường", tôi như thấy hình ảnh con mình trong đó. Tôi nhận ra mình thật tệ. Tôi đã nhân danh tình thương để tước đoạt sự tự tôn của con, biến mình thành một kẻ bắt nạt ngay trong chính ngôi nhà của mình. Những lời mỉa mai, dạy dỗ bằng nỗi xấu hổ chưa bao giờ là một phương pháp giáo dục, nó chỉ là một sự hủy hoại tâm hồn.
Tôi nhận ra rằng, tổn thương từ sự xấu hổ có sức tàn phá kinh khủng hơn bất kỳ lời trách mắng riêng tư nào. Nó không khiến một đứa trẻ tốt lên, nó chỉ khiến chúng cảm thấy mình không đủ tốt, không đủ giá trị và muốn thu mình lại trong cái kén của sự sợ hãi. Có lẽ, tôi sẽ phải mất rất nhiều thời gian để xin lỗi con, để chữa lành vết thương mà mình đã gây ra.
Hóa ra, bài học lớn nhất mà người lớn cần học không phải là cách dạy dỗ con cái, mà là học cách tôn trọng lòng tự trọng của chúng, ngay cả khi chúng mắc lỗi. Đừng bao giờ dùng sự nhục nhã để đổi lấy sự vâng lời, vì cái giá phải trả có khi là cả một tâm hồn bị ám ảnh suốt đời.
Minh Châu
