Nút thắt được giải quyết
Thổ Nhĩ Kỳ đang cân nhắc phương án giải quyết nút thắt để quay trở lại chương trình tiêm kích F-35 bằng cách bán lại các hệ thống tên lửa phòng không S-400 Triumf mua của Nga cho Hàn Quốc. Theo chuyên trang tin tức Euractiv, kịch bản này đang được đem ra mổ xẻ thay vì lựa chọn trả ngược các tổ hợp phòng không này về lại Nga.
Báo cáo chỉ rõ, mục tiêu cốt lõi của Ankara lúc này là mở lại cánh cửa tiếp cận dòng chiến đấu cơ tàng hình F-35 của Mỹ. Trước đó vào năm 2019, Thổ Nhĩ Kỳ đã bị gạch tên khỏi dự án phát triển F-35 ngay sau khi hoàn tất thương vụ mua lá chắn tên lửa từ Điện Kremlin.
Phía Washington khi đó kiên quyết cho rằng S-400 là mối đe dọa trực tiếp đối với các bí mật công nghệ của Mỹ, bởi hệ thống này có khả năng thu thập và phân tích dữ liệu radar của những chiếc F-35 hoạt động gần đó.
Nguồn tin từ Euractiv cũng gợi ý rằng nếu bước đi này được thực hiện, Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể sẽ đưa ra những nhượng bộ nhất định với Ankara trong việc cấp phép bán tiêm kích. Trước đây, vị lãnh đạo này từng bóng gió về một quyết định tiềm năng có thể "khiến Thổ Nhĩ Kỳ vô cùng hài lòng".
Tuy nhiên, viễn cảnh Ankara tái gia nhập câu lạc bộ F-35 đang vấp phải làn sóng quan ngại sâu sắc từ Hy Lạp và Israel. Cả hai quốc gia đều lo ngại rằng việc Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu phi đội tiêm kích tối tân này sẽ làm đảo lộn hoàn toàn cán cân quân sự và địa chính trị tại khu vực.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trước đó từng tuyên bố ông nhìn nhận các lời răn đe từ Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan một cách hết sức nghiêm túc, đặc biệt là trong bối cảnh xung đột ngoại giao giữa hai nước đang leo thang. Ông Netanyahu cũng khẳng định sẽ đưa vấn đề này ra thảo luận thẳng thắn với phía Mỹ.
Yếu tố Israel trong câu chuyện này càng có sức nặng hơn khi các nguồn tin từ cơ quan an ninh nước này tiết lộ với Euractiv rằng: một số cấu phần và linh kiện quan trọng trên chiếc F-35 hiện do các tập đoàn Israel nghiên cứu, phát triển và sản xuất. Do đó, giới chức Israel khó lòng chấp nhận việc các công nghệ nhạy cảm của mình xuất hiện trên những chiếc chiến đấu cơ thuộc biên chế quân đội Thổ Nhĩ Kỳ.
Rắc rối chỉ vì S-400
Thương vụ S-400 giữa Moscow và Ankara được ký kết vào năm 2017 với giá trị 2,5 tỷ USD cho 4 tiểu đoàn tên lửa. Ở thời điểm đó, Washington từng ra tối hậu thư yêu cầu Ankara hủy hợp đồng với Nga để chuyển sang mua hệ thống Patriot của Mỹ, song Thổ Nhĩ Kỳ đã thẳng thừng từ chối. Đòn trừng phạt đáp trả của Mỹ chính là loại Thổ Nhĩ Kỳ ra khỏi chương trình F-35.
Kể từ đó, Ankara luôn tìm mọi lối thoát để có thể mua lại dòng tiêm kích này. Vào mùa hè năm 2024, tờ báo Cumhuriyet đưa tin Thổ Nhĩ Kỳ đã đề xuất một thỏa thuận với Mỹ, theo đó họ sẵn sàng cam kết đóng hộp và không đưa các tổ hợp S-400 vào vận hành để đổi lấy quyền mua F-35.
Đến tháng 12, hãng tin Bloomberg tiếp tục gây chú ý khi cho biết Thổ Nhĩ Kỳ được cho là đang tìm cách trả lại các hệ thống phòng không này về nơi sản xuất. Song song đó, Ankara cũng không loại trừ phương án sang tay cho một bên thứ ba. Dù vậy, rào cản pháp lý lớn nhất đã được Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov nhấn mạnh từ trước: Ankara hoàn toàn không có quyền bán lại các tổ hợp S-400 nếu không nhận được sự phê chuẩn chính thức từ phía Moscow.
Về phía Điện Kremlin, cơ quan này đưa ra phản hồi khá chừng mực khi tuyên bố rằng, việc Thổ Nhĩ Kỳ có chuyển giao lại hệ thống S-400 hay không sẽ không phải là yếu tố có thể làm lay chuyển hay ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ song phương giữa hai nước.
Quốc Vinh (Theo Caspianpost)
