Bộ Nông nghiệp Philippines (Department of Agriculture - DA) hồi tuần trước thông báo đang xem xét thay đổi cơ sở tham chiếu trong cơ chế thuế nhập khẩu gạo linh hoạt. Theo đó, DA có thể không tiếp tục sử dụng giá FOB do Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) công bố đối với gạo Việt Nam 5% tấm, mà đề xuất theo dõi và sử dụng giống Đài Thơm 8 làm căn cứ.
Động thái này xuất phát từ thực tế: phần lớn gạo Philippines nhập từ Việt Nam hiện nay là gạo thơm Đài Thơm 8. Nếu được chọn làm tham chiếu, Đài Thơm 8 không chỉ là một mặt hàng xuất khẩu chủ lực, mà còn trở thành thước đo chính sách tại thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới.
Ít ai biết, phía sau "giống lúa tỷ đô" ấy là hành trình hơn ba thập kỷ miệt mài của kỹ sư Bạch Thị Vững – Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển (VRDC), Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed).
Gần 40 năm gắn bó cùng đồng ruộng, bà cùng cộng sự đã lai tạo thành công nhiều giống lúa năng suất, chất lượng cao, trong đó nổi bật nhất là Đài Thơm 8 – giống lúa chiếm hơn 30% sản lượng gạo thơm xuất khẩu của Việt Nam, đóng góp hơn 1 tỷ USD vào kim ngạch xuất khẩu.
Giống lúa này được tạo ra từ phép lai phức tạp giữa hai dòng BVN và OM4900, trải qua tám thế hệ chọn lọc nghiêm ngặt trước khi được công nhận chính thức năm 2013.
Đài Thơm 8 có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất đạt 7–9 tấn/ha, hạt gạo dài, trắng trong, cơm dẻo vừa phải, thơm nhẹ và đặc biệt có khả năng chịu mặn tới 6‰. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn gia tăng tại Đồng bằng sông Cửu Long, đặc tính này trở thành "chìa khóa" giúp nông dân bảo vệ mùa màng.
Trước Đài Thơm 8, bà từng ghi dấu ấn với giống Bắc ưu 903 kháng bệnh bạc lá. Khi giống lúa này bị thoái hóa, bà cùng cộng sự bền bỉ lai tạo, hồi giao suốt nhiều năm để cho ra đời Bắc ưu 903 KBL – giống có khả năng kháng nhiều nòi vi khuẩn phổ biến, giúp nông dân tiết kiệm đáng kể chi phí thuốc bảo vệ thực vật.
Sinh năm 1965 tại Tây Ninh, kỹ sư Bạch Thị Vững bắt đầu sự nghiệp tại Chi cục Bảo vệ thực vật Long An. Những năm tháng lội ruộng cùng nông dân đã cho bà hiểu rằng điều họ cần nhất không phải những lời hứa, mà là hạt giống đủ sức cứu cả một mùa vụ. Năm 1999, bà chuyển sang công tác nghiên cứu giống, bắt đầu hành trình dài tìm kiếm những hạt lúa có thể nâng cao giá trị nông nghiệp Việt.
Theo bà, Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu, nhưng giá trị gia tăng vẫn chưa tương xứng. Muốn nâng tầm gạo Việt, cốt lõi vẫn nằm ở giống. Thành công của Đài Thơm 8 hay những giống lúa chất lượng cao khác cho thấy khoa học chọn giống chính là nền tảng để tạo ra giá trị bền vững.
Dù vậy, bà cũng thẳng thắn nhìn nhận, khi đặt cạnh các cường quốc lúa gạo như Ấn Độ hay Thái Lan, nhiều giống lúa Việt vẫn còn dư địa hoàn thiện để chinh phục những thị trường khó tính hơn. Khát vọng của bà và các cộng sự không dừng lại ở "Đài Thơm 8". Trong các cuộc trao đổi chuyên môn, họ vẫn nhắc đến một mục tiêu xa hơn – tạo ra những phiên bản nâng cấp với chất lượng vượt trội hơn nữa.
Ở tuổi 60, kỹ sư Bạch Thị Vững vẫn miệt mài theo dõi các đề tài mới, cập nhật công nghệ và hướng dẫn thế hệ trẻ. Với bà, mỗi hạt lúa gieo xuống không chỉ là thành quả của phòng thí nghiệm, mà còn là niềm tin của hàng triệu nông dân.
Từ phòng nghiên cứu đến cánh đồng, từ những ruộng lúa miền Tây đến chính sách thuế của thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới, hành trình của Đài Thơm 8 là minh chứng cho một điều: khi khoa học gắn chặt với thực tiễn, hạt gạo Việt có thể bước ra thế giới bằng chính giá trị của mình.
Minh Khang
