Trong cuộc sống, nhiều người có thói quen nghĩ rằng người thân thì không cần giữ kẽ, chuyện gì cũng có thể kể, tâm sự gì cũng có thể nói. Cha mẹ kể chuyện gia đình cho con nghe, vợ chồng chia sẻ mọi suy nghĩ với nhau, con cái cũng được xem là người có thể giãi bày mọi chuyện.
Nhưng càng trưởng thành, người ta càng nhận ra rằng thân thiết không có nghĩa là không cần ranh giới. Có những chuyện ngay cả với người mình yêu thương nhất, chúng ta cũng nên cân nhắc trước khi nói ra.
Đặc biệt trong gia đình, không phải điều gì người lớn biết cũng cần kể cho con cái nghe. Có những chuyện vượt quá khả năng tiếp nhận của trẻ, có những thông tin có thể khiến con lo lắng không cần thiết, và cũng có những vấn đề thuộc về trách nhiệm của người trưởng thành mà trẻ không nên phải gánh vác.
Điều này không có nghĩa là cha mẹ phải giấu con mọi chuyện hay xây dựng một gia đình thiếu sự chân thành. Ngược lại, biết chia sẻ đúng cách, đúng thời điểm và phù hợp với độ tuổi của con mới là cách bảo vệ trẻ mà vẫn giữ được sự tin tưởng giữa các thành viên.
Có ba chuyện người lớn nên đặc biệt cân nhắc trước khi chia sẻ với người khác, kể cả con cái và những người thân thiết nhất.
1. Những kế hoạch chưa thành hình, đừng vội kể cho tất cả mọi người
Nhiều người vừa có một dự định mới đã muốn chia sẻ ngay với gia đình, bạn bè. Muốn đổi việc, khởi nghiệp, mua nhà, đầu tư hay bắt đầu một hành trình mới, họ đều kể từ khi mọi thứ còn nằm trên giấy.
Chia sẻ dự định không phải điều sai. Đôi khi, nói ra còn giúp chúng ta nhận được lời khuyên hữu ích hoặc có thêm động lực thực hiện. Nhưng nếu chưa suy nghĩ thấu đáo, việc công khai quá sớm có thể khiến bản thân chịu thêm áp lực từ những kỳ vọng và đánh giá bên ngoài.
Có người chưa bắt đầu đã phải giải thích vì sao mình muốn làm, có người liên tục nghe những lời nghi ngờ, so sánh. Khi kế hoạch thay đổi hoặc không thành công, họ còn cảm thấy ngại ngùng vì đã từng nói quá nhiều.
Trong gia đình, cha mẹ cũng nên lưu ý điều này khi trò chuyện với con. Chẳng hạn, một dự định chuyển nhà, đổi việc hay đầu tư của người lớn chưa chắc đã đi đến kết quả cuối cùng. Nếu kể với con quá sớm rằng gia đình sắp mua nhà mới, chuyển trường hoặc chắc chắn sẽ có một cuộc sống tốt hơn, trẻ có thể hình thành kỳ vọng rồi thất vọng khi mọi việc không diễn ra như dự tính.
Với những quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến con, cha mẹ vẫn cần trao đổi để trẻ có sự chuẩn bị. Tuy nhiên, hãy chia sẻ khi thông tin đã đủ rõ ràng, giải thích bằng ngôn ngữ phù hợp và không biến những dự định chưa chắc chắn thành lời hứa.
Người trưởng thành cần hiểu rằng không phải kế hoạch nào cũng phải công bố ngay khi vừa nảy ra. Đôi khi, dành thời gian hoàn thiện từng bước sẽ tốt hơn việc nói trước quá nhiều.
2. Chuyện tiền bạc và khó khăn tài chính của gia đình, đừng tùy tiện kể hết cho con
Tiền bạc là vấn đề thực tế trong mỗi gia đình, nhưng cũng là chủ đề cần được chia sẻ một cách có chừng mực, đặc biệt khi trò chuyện với trẻ nhỏ.
Nếu gia đình có điều kiện, cha mẹ không nhất thiết phải kể chi tiết mình có bao nhiêu tiền tiết kiệm, thu nhập hàng tháng là bao nhiêu, đang sở hữu những tài sản gì hay đã dành bao nhiêu tiền cho từng thành viên. Việc công khai quá nhiều thông tin tài chính không phải lúc nào cũng cần thiết, ngay cả với người thân.
Ngược lại, khi gia đình gặp khó khăn, cha mẹ cũng nên cân nhắc cách nói với con. Một đứa trẻ nghe người lớn liên tục than thở rằng gia đình nợ nần, không còn tiền, tất cả đều vì phải nuôi con ăn học có thể cảm thấy mình là gánh nặng. Có trẻ vì thế mà không dám xin mua đồ dùng học tập cần thiết, không dám tham gia hoạt động cùng bạn bè hoặc luôn lo sợ cha mẹ sẽ gặp chuyện không hay.
Trẻ cần được học về giá trị của đồng tiền và hiểu rằng mỗi gia đình đều có giới hạn chi tiêu. Nhưng dạy con về tài chính khác với việc trút hết nỗi lo tiền bạc của người lớn lên vai trẻ.
Cha mẹ có thể nói rằng gia đình đang cần tiết kiệm, món đồ này chưa phù hợp với ngân sách hoặc cả nhà cần cùng nhau cân nhắc trước một khoản chi lớn. Cách giải thích ấy giúp trẻ hiểu thực tế mà không phải mang cảm giác tội lỗi hay lo lắng vượt quá khả năng của mình.
Với con ở tuổi thiếu niên, cha mẹ có thể chia sẻ sâu hơn về thu nhập, chi tiêu, nợ vay và kế hoạch tài chính gia đình, tùy theo mức độ trưởng thành của trẻ. Tuy nhiên, những vấn đề phức tạp giữa người lớn vẫn cần được người lớn chịu trách nhiệm giải quyết.
Giữ kín thông tin tài chính không có nghĩa là sống thiếu minh bạch với gia đình. Điều cần thiết là biết ai cần được biết thông tin gì, vào thời điểm nào và với mức độ nào. Đừng biến con thành nơi trút bỏ nỗi lo, cũng đừng để trẻ phải gánh trách nhiệm giải quyết những vấn đề mà con chưa đủ khả năng hiểu và xử lý.
3. Những tổn thương, mâu thuẫn và bí mật riêng tư của người lớn, đừng tùy tiện trút lên con
Đây là điều nhiều cha mẹ dễ bỏ qua nhất, bởi khi coi con là người thân thiết, họ đôi khi quên rằng trẻ vẫn cần được bảo vệ về mặt cảm xúc.
Một người mẹ có thể kể với con về những bất mãn trong hôn nhân. Một người cha có thể thường xuyên than phiền rằng mình bị họ hàng đối xử không công bằng. Cũng có những cha mẹ kể chi tiết chuyện ngoại tình, mâu thuẫn tiền bạc hoặc những tổn thương từ quá khứ cho con nghe, với suy nghĩ rằng con đã lớn và có thể hiểu cho mình.
Nhưng trẻ hiểu chuyện không đồng nghĩa với việc trẻ đủ sức tiếp nhận mọi chuyện của người lớn.
Khi liên tục nghe cha mẹ kể xấu nhau, trẻ có thể rơi vào tình thế khó xử: yêu thương cả hai nhưng lại cảm thấy mình phải đứng về một phía. Khi nghe cha mẹ than thở rằng bản thân đã hy sinh cả cuộc đời vì gia đình, trẻ có thể cảm thấy mình mắc nợ, phải sống theo mong muốn của cha mẹ để đền đáp.
Đặc biệt, nếu cha mẹ thường xuyên dùng con làm người tâm sự, nhờ con phân xử đúng sai hoặc yêu cầu con giữ bí mật về những chuyện nghiêm trọng trong gia đình, trẻ có thể phải mang một gánh nặng tâm lý không phù hợp với độ tuổi.
Điều đó không có nghĩa cha mẹ phải luôn tỏ ra mạnh mẽ trước con hay không được phép bộc lộ cảm xúc. Trẻ hoàn toàn có thể biết cha mẹ buồn, mệt mỏi hoặc đang gặp khó khăn. Nhưng người lớn nên chia sẻ ở mức độ phù hợp, đồng thời giúp con hiểu rằng những vấn đề ấy không phải lỗi của con và con không có trách nhiệm phải giải quyết.
Chẳng hạn, thay vì kể chi tiết mâu thuẫn giữa hai vợ chồng, cha mẹ có thể nói: “Bố mẹ đang có một số bất đồng và cần thời gian để giải quyết. Chuyện này không phải lỗi của con, bố mẹ vẫn yêu thương con và sẽ tự tìm cách xử lý”.
Nếu đang chịu tổn thương sâu sắc, người lớn nên tìm một người trưởng thành đáng tin cậy, chuyên gia tâm lý hoặc nguồn hỗ trợ phù hợp để giãi bày, thay vì đặt toàn bộ cảm xúc lên vai con.
Sự gần gũi trong gia đình không được đo bằng việc cha mẹ kể cho con nghe bao nhiêu bí mật, mà bằng cảm giác an toàn mà con có được khi ở bên cha mẹ.
Yêu thương cũng cần có ranh giới
Trong cuộc sống, chân thành là điều đáng quý, nhưng chân thành không đồng nghĩa với việc phải nói ra tất cả. Người trưởng thành cần biết phân biệt giữa chia sẻ để xây dựng sự thấu hiểu và chia sẻ chỉ để giải tỏa cảm xúc nhất thời.
Với con cái, điều đó càng quan trọng. Trẻ cần được biết những thông tin liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mình, được tham gia vào các quyết định phù hợp với độ tuổi và được học cách đối diện với thực tế. Nhưng trẻ cũng cần được bảo vệ khỏi những nỗi lo, bí mật và mâu thuẫn mà người lớn phải tự chịu trách nhiệm.
Có những chuyện nên nói với bạn đời để cùng giải quyết, có những chuyện cần tìm đến người có chuyên môn, cũng có những dự định nên chờ đến khi rõ ràng mới chia sẻ. Không phải người thân nào cũng cần biết tất cả mọi điều, và không phải bí mật nào cũng nên được đặt lên vai con cái. Biết giữ lại điều cần giữ không phải là thiếu tin tưởng, mà là hiểu rõ trách nhiệm và giới hạn của mỗi mối quan hệ.
Hiểu Đan (theo Aboluowang)
